Tác giả chụp cùng đồng chí Nguyễn Thế Sơn và Ban chủ nhiệm Khoa Máy bay - Động cơ. Ảnh: TGCC

Thời gian chờ đợi của tôi bắt đầu từ khi giấy giới thiệu của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hải Phòng được gửi tới Trường Sĩ quan Không quân. Nhà trường tiếp nhận, báo cáo xin ý kiến Tổng cục Chính trị; sau khi được chấp thuận, kế hoạch làm việc được giao cho Ban Tuyên huấn phối hợp triển khai. Mọi khâu đều diễn ra đúng quy trình, chặt chẽ, khoa học - đúng với tác phong của môi trường quân đội. Ban đầu, tôi xem đó là những thủ tục cần thiết. Nhưng càng về sau, tôi càng hiểu: Sự cẩn trọng ấy không chỉ là nguyên tắc hành chính, mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm, tính chính quy và sự nghiêm túc của những người lính trong từng công việc được giao.

Bởi vậy, khi bước qua cánh cổng Trường Sĩ quan Không quân vào một buổi sáng cuối tháng bảy, tôi biết mình không chỉ đến thực hiện chuyến đi thực tế sáng tác. Trước mắt tôi là một không gian nghề nghiệp đặc biệt - nơi mỗi con người, mỗi bài giảng, mỗi công trình nghiên cứu đều hướng tới nhiệm vụ đào tạo cán bộ, góp phần bảo vệ bầu trời Tổ quốc.

Đón tôi hôm ấy có Đại tá Ngô Văn Hưởng, Chủ nhiệm Khoa Máy bay - Động cơ; Thượng tá Phan Trọng Sơn, Phó Chủ nhiệm Khoa; Thượng tá Vũ Văn Đông, Chủ nhiệm Bộ môn Máy bay; Thượng tá Nguyễn Đức Dũng, Chủ nhiệm Bộ môn Động cơ; Thượng tá Nguyễn Hữu Dũng, Chủ nhiệm Bộ môn Khí động học - Nguyên lý bay, cùng các cán bộ, giảng viên của khoa. Sự chân tình, cởi mở của các anh khiến cuộc gặp nhanh chóng trở nên gần gũi. Chúng tôi ngồi ở một “phòng khách” đặc biệt: khoảng sảnh lộng gió bên cầu thang tầng ba, kê mấy bộ bàn ghế mộc, nơi các giảng viên thường tranh thủ nghỉ ít phút trước giờ lên lớp. Từ đó có thể nhìn ra khoảng trời tháng bảy trong xanh, nắng trải vàng trên những tầng mây.

- Thưa các anh, Ban Tuyên huấn giới thiệu với tôi rằng Khoa Máy bay - Động cơ là “trái tim của những cánh bay”!

- Để một chuyến bay bảo đảm an toàn, chất lượng, mọi khâu chuẩn bị dưới mặt đất đều quan trọng như nhau, chị ạ!

Câu trả lời ấy không chỉ của Đại tá Ngô Văn Hưởng mà các cán bộ, giảng viên có mặt hôm đó đều đồng tình. Ở họ có vẻ điềm đạm, chắc chắn của những người làm công tác kỹ thuật; nụ cười hiền và cách nói về công việc thì chân thành, khiêm nhường.

Qua câu chuyện, tôi hiểu thêm về Khoa Máy bay - Động cơ, một khoa chuyên ngành quan trọng của Trường Sĩ quan Không quân trong đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật hàng không cho Quân chủng Phòng không - Không quân. Khoa gồm ba bộ môn: Máy bay, Động cơ, Khí động học - Nguyên lý bay. Mỗi bộ môn đảm nhiệm một lĩnh vực chuyên sâu, nhưng cùng hướng tới mục tiêu đào tạo những cán bộ có bản lĩnh, trình độ và khả năng làm chủ kiến thức, kỹ thuật hàng không. Đằng sau mỗi giờ bay an toàn là nhiều giờ nghiên cứu, giảng dạy và thực hành bền bỉ của những người thầy kỹ thuật.

Điều khiến tôi chú ý hơn cả là khi nói về thành tích của khoa, các anh không dừng lâu ở phần thưởng hay danh hiệu. Họ hào hứng nhất khi nhắc tới những giảng viên trẻ đang trưởng thành từ chính mái trường này. Cái tên được nhắc nhiều là Thượng úy Nguyễn Thế Sơn, giảng viên Bộ môn Động cơ.

- Sơn có chuyên môn tốt, chịu khó nghiên cứu, luôn tìm tòi đổi mới bài giảng và đặc biệt có trách nhiệm với học viên...

Đại tá Ngô Văn Hưởng giới thiệu. Những người ngồi quanh bàn mỉm cười, gật đầu. Sự đồng tình lặng lẽ ấy cho thấy Sơn được tập thể tin yêu.

Từ lời giới thiệu ấy, tôi gặp Nguyễn Thế Sơn. Anh có dáng vẻ thư sinh, gương mặt sáng, giọng nói nhỏ nhẹ. Buổi sáng hôm đó, giữa những đồng đội đang cùng anh gìn giữ những “giấc mơ bay” từ giảng đường mặt đất, câu chuyện của Sơn bắt đầu bằng một âm thanh.

- Có một âm thanh đã đi cùng em từ tuổi thơ, lớn lên cùng em và có lẽ sẽ theo em suốt cuộc đời. Chị thử đoán xem đó là âm thanh gì?

Chàng giảng viên sinh năm 1993 hỏi tôi, nụ cười hiền vẫn còn trên gương mặt.

- Đó là tiếng động cơ máy bay, chị ạ! Quê em ở Hóa Quỳ, Thanh Hóa, cách sân bay không xa. Từ nhỏ, mỗi lần nghe tiếng động cơ vọng xuống, em lại ngẩng đầu nhìn theo. Khi ấy, em chưa biết phía sau âm thanh mạnh mẽ kia là những buồng đốt, cánh tuabin, hệ thống nhiên liệu và hàng nghìn chi tiết cơ khí. Em chỉ thấy háo hức, như có một cánh cửa đang mở ra phía chân trời. Sau này, khi trở thành giảng viên Trường Sĩ quan Không quân, em mới hiểu: Có những giấc mơ không bắt đầu từ điều gì lớn lao; đôi khi, chúng bắt đầu từ một âm thanh tình cờ chạm vào trái tim một đứa trẻ rồi ở lại suốt đời.

Câu chuyện về tiếng động cơ đưa chúng tôi trở về Hóa Quỳ, nơi Sơn lớn lên trong một gia đình thuần nông có bốn anh chị em. Cha mẹ vất vả nuôi các con ăn học; người chị cả, sau khi tốt nghiệp phổ thông, đã gác lại việc học để đi làm, phụ giúp gia đình và đỡ đần các em. Nhắc đến chị, giọng Sơn chùng xuống. Sự hy sinh ấy không có huy chương hay danh hiệu, nhưng đã góp phần nâng đỡ tương lai của những người em. Nếu tiếng động cơ gieo vào Sơn khát vọng hướng tới bầu trời, thì gia đình chính là điểm tựa để anh bền bỉ đi tới. Sau này, điểm tựa ấy có thêm người vợ trẻ, sẵn sàng cùng chồng vượt hàng nghìn kilômét đến nơi công tác mới, vun vén gia đình để anh yên tâm làm nhiệm vụ.

Điều kiện gia đình còn hạn chế, không có nhiều cơ hội học thêm như bạn bè, Sơn chọn cách tự học và tự rèn luyện. Năm 2011, anh thi đỗ Học viện Phòng không - Không quân với số điểm cao, sau đó được gửi đào tạo, huấn luyện tạo nguồn tại Trường Sĩ quan Lục quân 1. Sau gần hai tháng rèn luyện quân sự, Sơn được lựa chọn là một trong mười học viên được cử sang Liên bang Nga đào tạo. Ngày rời quê hương, tiếng động cơ lại vang lên. Lần này, âm thanh ấy không còn ở xa mà ở ngay ngoài ô cửa máy bay, đưa chàng trai mười tám tuổi bước vào hành trình trưởng thành nơi xứ sở Bạch dương.

Mùa đông năm ấy, khi máy bay hạ cánh xuống sân bay Voronezh, nhiệt độ ngoài trời khoảng âm 20°C. Những chàng trai đến từ miền nhiệt đới lần đầu đối diện với cái lạnh cắt da của mùa đông nước Nga. Đón họ là Học viện Không quân mang tên Giáo sư N.E. Zhukovsky và Y.A. Gagarin, một cơ sở đào tạo hàng không quân sự giàu truyền thống. Với Sơn, đó không chỉ là nơi học kiến thức chuyên ngành mà còn là môi trường rèn luyện kỷ luật, thể lực và khả năng tự lập. Năm giờ sáng thức dậy; rèn luyện thể lực trong tuyết; kiểm tra nội vụ; lên lớp; tự học; luyện tập thể thao... Nhịp sống nối tiếp đều đặn, hầu như không có khoảng trống. Theo lời Sơn, thể lực là nội dung bắt buộc trong suốt năm năm đào tạo. Dù mưa gió hay tuyết rơi, việc rèn luyện vẫn được duy trì nghiêm túc. Những bài tập ấy không chỉ giúp học viên thích nghi với môi trường khắc nghiệt, mà còn rèn sức bền, sự tập trung và ý chí cần thiết để học tập, khai thác các hệ thống kỹ thuật phức tạp. Những buổi thực hành tại sân bay cũng để lại trong anh nhiều ký ức. Mỗi ngày, Sơn và các bạn đi bộ gần bốn kilômét từ học viện đến sân bay giữa tuyết trắng và gió lạnh. Ở đó có đường băng, tiếng động cơ khởi động và những người thầy trực tiếp hướng dẫn từng thao tác. Với Sơn, đó là những giờ học mà giáo trình không thể chuyển tải đầy đủ.

Khi tôi hỏi điều gì lưu lại sâu nhất trong những năm học ở Nga, Sơn trả lời ngay: “Đó là kỷ luật, chị ạ! Doanh trại thường chỉ có một lối ra vào. Mỗi ca trực kéo dài hai mươi bốn giờ, từ năm giờ chiều hôm trước đến năm giờ chiều hôm sau. Hai học viên thay nhau đứng gác, kiểm soát người ra vào, giữ gìn trật tự và báo cáo khi có chỉ huy kiểm tra. Dù ngày hay đêm, tuyết rơi hay bão tuyết, vị trí trực không được để trống. Kỷ luật không chỉ nằm trong lời nhắc nhở; nó hiện diện ở từng công việc nhỏ rồi dần trở thành thói quen, thành một phần tính cách của mỗi học viên”.

Nhưng thử thách lớn nhất, theo Sơn, là rào cản ngôn ngữ khi bước vào các môn học cơ sở và chuyên ngành. Dù đã dành hơn một năm học tiếng Nga, các môn Kinh tế học, Triết học, Lịch sử nước Nga và những giáo trình kỹ thuật dày đặc thuật ngữ vẫn khiến mọi người gần như phải bắt đầu lại. Có những đêm, căn phòng ký túc xá sáng đèn đến khuya. Từ điển được mở bên cạnh giáo trình; từng thuật ngữ được tra cứu, từng trang tài liệu được dịch và đối chiếu cẩn thận. Không ai muốn mình tụt lại phía sau.

Trong ký ức của Sơn, các thầy, cô giáo Nga hiện lên với tình cảm kính trọng và gần gũi. Các cô giáo hiền hậu, đôi khi mang theo kẹo bánh cho học viên; các thầy dạy chuyên ngành lại đặc biệt nghiêm khắc. Họ không chấp nhận việc chỉ nhớ công thức hay thuộc nguyên lý, mà yêu cầu học viên giải thích được bản chất của vấn đề. Thầy Saltykov, giảng dạy môn Sức bền vật liệu, là người khiến nhiều khóa học viên Việt Nam vừa kính nể vừa dè chừng. Có học viên phải bảo vệ một bài thí nghiệm đến năm lần mới được thông qua. Chính sự nghiêm khắc ấy giúp Sơn hình thành một quan niệm mà sau này anh thường nhắc học viên: Tri thức chỉ có giá trị bền vững khi người học hiểu được bản chất.

Theo Sơn, điều giúp học viên Việt Nam vượt qua những thử thách ấy không chỉ là ý chí của từng người, mà còn là niềm tự hào về truyền thống của các thế hệ đi trước. Trước ngày sang Nga, các anh khóa trên kể về những học viên Việt Nam từng giành Huy chương Vàng, tốt nghiệp Bằng Đỏ, để lại ấn tượng tốt đẹp với thầy cô và bạn bè quốc tế bằng sự cần cù, nghiêm túc và bản lĩnh. Truyền thống ấy trở thành lời nhắc nhở mỗi người phải nỗ lực để xứng đáng. Sau sáu năm học tập trên đất Nga, Nguyễn Thế Sơn trở về Tổ quốc với tấm bằng tốt nghiệp loại giỏi và hành trang của một người lính - người thầy kỹ thuật.

- Tháng 3 năm 2019, Sơn được điều động về nhận nhiệm vụ tại Trường Sĩ quan Không quân. Được làm việc đúng chuyên ngành, trong môi trường học thuật của nhà trường, chắc em vui lắm?

- Em lo nhiều hơn vui, chị ạ! Em vốn hướng nội, ít nói, chưa được đào tạo chính quy về sư phạm, lại quen với máy móc hơn với đám đông. Lúc đầu, em thực sự sợ mình không kham nổi. Nhờ các thầy, các anh đi trước động viên, hướng dẫn, em mới từng bước lấy lại tự tin...

Sơn cười hiền và chỉ nói ngắn gọn như vậy. Nhưng qua lời Đại tá Ngô Văn Hưởng và các đồng chí trong Ban Chủ nhiệm Khoa Máy bay - Động cơ, tôi hiểu chặng đường ấy không hề đơn giản. Để rèn khả năng nói trước đám đông, Sơn đọc thêm tài liệu, mở rộng kiến thức; luyện kỹ năng thuyết trình; tự sửa từ tư thế, tác phong đến cách di chuyển trên bục giảng. Từng bước, anh hoàn thành các nội dung phê chuẩn trợ giảng, giảng viên, đạt danh hiệu giảng viên giỏi và được giao thực hiện bài giảng mẫu cấp khoa, cấp nhà trường. Không dừng ở việc truyền đạt kiến thức theo giáo trình, Sơn tìm cách giúp bài giảng trực quan hơn. Anh xây dựng các phần mềm mô phỏng hệ thống động cơ hàng không, từ hệ thống dầu nhờn, hệ thống khởi động đến hệ thống cung cấp nhiên liệu, để học viên có thể quan sát những quá trình trước đây chủ yếu thể hiện trên bản vẽ kỹ thuật. Khi trí tuệ nhân tạo phát triển, anh tiếp tục tự học, nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới; nhiều năm liên tiếp có sản phẩm đạt giải tại Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội. Tháng 10 năm 2025, Sơn trở lại Học viện Không quân Zhukovsky và Gagarin để tham gia khóa học chuyên sâu về tự động giám sát và chẩn đoán hệ thống động lực. Chuyến đi đánh dấu một bước tiến mới trong chuyên môn, đồng thời mở thêm cơ hội để anh cập nhật kiến thức, phục vụ giảng dạy và nghiên cứu tại nhà trường.

Nghe câu chuyện của Sơn và đồng đội, tôi hiểu giấc mơ bay của cậu bé Hóa Quỳ năm nào chưa bao giờ mất đi; nó chỉ chuyển sang một cách hiện hữu khác. Sơn không trực tiếp ngồi trong buồng lái, nhưng anh cùng đồng đội ở Khoa Máy bay - Động cơ đào tạo những người sẽ làm chủ máy bay và các hệ thống kỹ thuật hàng không. Hơn sáu năm sau ngày về nhận nhiệm vụ, khi trở lại học viện cũ, hẳn những con đường, giảng đường và tiếng động cơ từ sân bay thực hành đã gợi lại trong anh một vùng ký ức tuổi trẻ. Có những âm thanh không chỉ vang trong không gian mà còn ở lại trong ký ức, trở thành động lực để con người vượt qua gian khó và giới hạn của chính mình. Tiếng động cơ năm nào đã đưa một cậu bé từ miền quê Thanh Hóa đến với ngành kỹ thuật hàng không. Hôm nay, âm thanh ấy vẫn hiện diện trong từng bài giảng, mô hình và công trình nghiên cứu của anh, tiếp tục nâng cánh những giấc mơ bay.

Một buổi chiều tại khu huấn luyện bay của Trường Sĩ quan Không quân, tôi cùng Sơn nhìn những chiếc máy bay huấn luyện lần lượt cất cánh. Tiếng động cơ dội lên mạnh mẽ, dứt khoát. Những cánh bay rời đường băng, nhỏ dần giữa khoảng trời xanh thẳm. Tôi nghĩ đến Sơn và những người thầy kỹ thuật ở Khoa Máy bay - Động cơ. Họ không ngồi trong buồng lái, cũng hiếm khi trở thành tâm điểm của một chuyến bay. Công việc của họ ở phía sau: trong giảng đường, phòng nghiên cứu, bên mô hình, bản vẽ và từng bài giảng. Từ vị trí thầm lặng ấy, họ góp phần chuẩn bị tri thức, kỹ năng và bản lĩnh cho những con người sẽ làm chủ những cánh bay, cùng gìn giữ bình yên bầu trời Tổ quốc.