 |
| Suốt hành trình từ Nghệ An ra Hà Nội lòng tôi háo hức, chờ đón một cuộc sống mới. Ảnh minh họa. Nguồn: Pinterest |
Bố về quê đón mẹ cùng ba chị em tôi ra Hà Nội ở. Mẹ đã xin chuyển được công tác từ Đô Lương - Nghệ An ra Hà Nội làm cùng cơ quan với bố. Gia đình tôi đã được phân một căn hộ tập thể theo tiêu chuẩn của bố. Niềm hạnh phúc như vỡ òa! Vậy là sau bao nhiêu năm hy vọng và chờ đợi rồi giây phút này cũng đã tới. Từ bé mấy chị em tôi sống cùng bà và mẹ ở quê, còn bố công tác tại Hà Nội. Đã bao lần tôi mơ ước được ra Thủ đô, ngắm cảnh phố phường, được cắp sách tới trường trong điều kiện tốt hơn.
Suốt hành trình từ Nghệ An ra Hà Nội lòng tôi háo hức, chờ đón một cuộc sống mới.
Căn hộ mà gia đình tôi được phân ở trong khu tập thể gồm hai tầng mới xây khang trang. Nhà tôi ở tầng hai đầu hồi, có ban công rộng nhìn ra cánh đồng trước mặt và cửa sổ nhìn xuống con đường nhựa mới trải. Tôi đứng trên ban công nhắm mắt lại và hít thở một hơi thật sâu để cảm nhận cuộc sống nơi đây. Tôi đâu biết rằng đó là bắt đầu chuỗi ngày vất vả, khốn khó không như trong tưởng tượng của tôi.
Nhà tôi có bảy người, chị lớn đi học trung cấp tại Thái Nguyên, sau tôi còn hai em nhỏ, ngoài ra còn bố mẹ và bà nội. Tiền bố mẹ dành dụm được từ những năm trước đã bỏ ra mua sắm đồ đạc, tiện nghi cho căn hộ mới và lo cho chị gái đi học. Thời bao cấp thiếu thốn đủ đường. Tôi còn nhớ như in, cứ đến cuối tháng là thùng gạo rỗng không. Mẹ bảo tôi sang nhà bác Khánh hàng xóm vay. Hai bác hiền lành, phúc hậu làm cùng phòng với mẹ nên lúc nào cũng sẵn lòng cho vay, chẳng nề hà gì. Tôi quý tấm chân tình của hai bác, mặc dù lúc đó nhà nào cũng khó khăn nhưng tương trợ, chia sẻ cùng nhau như người trong gia đình. Người xưa thường nói khi hoạn nạn mới biết ai tốt hay xấu. Gia đình tôi biết ơn hai bác rất nhiều.
Hằng tháng mẹ giao cho tôi đi đong gạo. Hồi đó mua theo tiêu chuẩn ô tem phiếu. Tôi còn nhớ buổi sáng đi học, đến ngày mua gạo thì buổi chiều về đi xếp hàng đong gạo, đông lắm phải chờ mấy tiếng đồng hồ mới tới lượt. Có một lần đã hằn sâu trong ký ức của tôi không bao giờ phai nhạt. Đó là một ngày không may, sau khi đong được gạo, tôi cố gắng chở về trên chiếc xe đạp cọc cạch. Bỗng dưng gió nổi ầm ầm, tôi vẹo cả người đạp xe suýt ngã. Mây đen kéo tới, đen kịt cả bầu trời. Tôi vội vàng xuống xe, lấy áo mưa trùm lên tải gạo cho khỏi ướt. Vừa dắt xe vừa giữ cho bao gạo khỏi rơi đi tìm chỗ trú, nước mưa hòa lẫn nước mắt cho nỗi tủi thân của đứa trẻ.
Bữa ăn hằng ngày chủ yếu là rau muống, rau dền, mồng tơi, cà pháo. Thi thoảng bố có cải thiện cho món lạc rang bọc muối, có hôm sang hơn thì có trứng rán. Bố dạy tôi khi đánh trứng nhớ cho thêm nước lọc vào ăn cho dôi được nhiều. Cơm bữa thì ghế mì sợi, bữa độn bo bo, lại có hôm độn sắn khoai. Ấy vậy mà không có tháng nào nhà tôi đủ cơm ăn cả. Nhiều hôm nhìn mâm cơm tôi lại thèm được ăn những món ngon ở quê cùng bà nội. Hồi đó bà làm bà đỡ đẻ nổi tiếng một vùng nên có rất nhiều lộc họ mang đến tạ ơn. Cuộc sống của mấy bà cháu rất sung túc. Mặc dù sống kham khổ nhưng tôi không buồn vì gia đình tôi sum họp, lúc nào cũng chuyện trò rôm rả, biết chia sẻ và tương trợ lẫn nhau. Mẹ vẫn thường động viên, cố gắng lên một thời gian, khi các em lớn hơn sẽ đỡ vất vả. Và tôi cũng tin điều đó.
Công việc hằng ngày của tôi dày đặc. Sáng đi học, trưa về đến nhà ăn cơm dọn dẹp xong là lao vào làm việc nhà và trông em. Cắp cái chậu nhôm quần áo vào hông tôi đi ra máy nước công cộng cũng khá xa để giặt. Xong về nhà phơi đồ lại quẩy đôi thùng đi gánh nước. Bây giờ nghĩ lại, tôi thấy hồi đó sao mình khỏe thế! Người bé cỏn con, đi học lúc nào cũng đứng đầu hàng mà gánh nổi hai thùng nước to từ xa về nhà. Nhiều lúc mệt quá, phải dừng lại nghỉ giữa đường lấy sức. Nhà tôi ở tầng hai nên còn phải xách từng thùng lên bậc cầu thang. Mệt đứt hơi, đau rát hai vai và có lúc vẹo cả sườn. Bố mẹ đi làm cả ngày, em còn nhỏ nên tôi đỡ đần phần nào, coi như bổn phận nên chẳng bao giờ kêu than. Sau bữa cơm tối mới bắt đầu học bài. Nhiều hôm mất điện, mùa hè nóng như rang. Dưới ngọn đèn dầu leo lét, hai mắt tôi díp lại vì mệt. Dẫu vậy tôi vẫn cố gắng học bài và làm bài đầy đủ, thành tích học tập của tôi năm nào cũng thuộc tốp năm của lớp. Bố mẹ lúc nào cũng yêu thương tôi hết mực và động viên an ủi tinh thần cho tôi. Là chị lớn trong nhà nên phải gánh vác nhiều việc hơn. Cả nhà mình cùng cố gắng để vượt qua giai đoạn khó khăn này.
Người ta bảo trong cái khó ló cái khôn. Mẹ tôi là người phụ nữ đẹp, nhân hậu nhưng cũng rất tháo vát, đảm đang. Một hôm đứng ở ban công mẹ chỉ tay xuống mấy mảnh đất dưới nhà đang bỏ hoang. Nhà mình sẽ cuốc xới lại để trồng rau, cải thiện cuộc sống. Nói là làm, hôm sau cả nhà xuống hì hục cuốc xới. Sau nhiều ngày đẫm lưng áo mồ hôi, hai bàn tay phồng rộp vì không quen, mảnh vườn đầu tiên đã hình thành. Mẹ trồng rau muống vì dễ chăm mà ăn cũng ngon miệng. Vậy là tôi lại có thêm việc. Chiều chiều xách cái xô đi tưới rau. Nhìn đám rau muống ngày một xanh tốt, trong lòng vui khó tả và quên hết mệt mỏi. Bữa rau đầu tiên hái từ vườn nhà sao mà ngon thế, không phải dè sẻn để phần người khác, ăn no thỏa thê. Tôi cảm nhận được vị đậm đà của những giọt mồ hôi, vị ngọt của tình cảm gia đình trộn lẫn trong đó. Màu xanh của từng ngọn rau cũng là màu của hy vọng cho một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Mẹ tôi lại tiếp tục khai hoang thêm mấy mảnh vườn nữa. Đây là khu tập thể mới xây dựng trên một khu đất rộng nên xung quanh vẫn còn nhiều đất trống. Bây giờ nhà tôi trồng nhiều loại rau như rau dền, cải, cà chua, cải cúc nữa, mùa nào thức đấy nhưng rau muống vẫn là chủ đạo. Ăn không hết, mẹ bảo bố chở đi bán để đổi lấy thức ăn mặn như thịt cá và đồ dùng gia đình. Lúc đầu bố cũng ngại và mặc cảm vì là cán bộ mà lại đi bán rau, nhưng được mấy mẹ con động viên và vì đàn con thơ nên cũng làm liều, dần rồi cũng quen.
Mẹ tôi bắt đầu nghĩ tới chuyện nuôi lợn, mặc dù nhà tôi ở tầng hai. Mẹ gọi thợ về xây gạch ngăn một khoảng trống ở diện tích phụ và bắt đôi lợn giống về nuôi. Rau dưới vườn, cắt những loại già, tận dụng nước vo gạo để nấu cám nên cũng đỡ phần nào chi phí. Đôi lợn dưới sự chăm sóc của gia đình ngày một lớn, rồi cũng đến ngày xuất chuồng. Ngày bố mẹ bán được lứa lợn đầu tiên, cả nhà vui như hội. Sau mấy năm sống kham khổ, vất vả đến tận cùng nay cũng đã được bù đắp. Những bữa cơm có thịt, cá ngày một nhiều hơn. Nhà tôi không phải ăn cơm độn bo bo, mì sợi hay khoai sắn nữa. Cuối tháng không phải nơm nớp lo sợ hết gạo phải đi vay. Công việc làm thêm chăn nuôi trồng trọt mặc dù rất vất vả, cực nhọc nhưng đã giúp gia đình tôi vượt qua được giai đoạn khó khăn nhất của thời kỳ bao cấp.
Tuy nhiên việc chăn nuôi cũng có lúc không được suôn sẻ. Tôi còn nhớ như in nét mặt thất thần của bố mẹ khi hai con lợn sắp đến ngày xuất chuồng, bỗng lăn đùng ra ốm. Mặc dù đã gọi bác sĩ thú y đến chạy chữa kịp thời nhưng nó vẫn chết. Bao nhiêu vốn liếng và công sức dồn vào đó đã tan thành mây khói. Suốt một tháng sau đó cả nhà tôi buồn đau, tiếc của. Không khí trong gia đình chùng xuống, nốt lặng của thời bao cấp. Phải thời gian khá lâu sau nữa bố mẹ tôi mới dành dụm đủ tiền để mua đôi lợn giống khác về nuôi tiếp.
Khi lên cấp ba, cuộc sống của gia đình ổn hơn. Tôi không còn phải đi xa để giặt và gánh nước nữa. Máy nước đã được lắp ngay dưới chân nhà. Gia đình tôi vẫn nuôi lợn, trồng rau và còn nhận làm hàng gia công nữa. Cơ quan bố mẹ tôi nhận việc làm thêm cho các hộ gia đình đông con. Buổi tối ăn cơm xong, cả nhà ngồi dán bao giấy đựng hộp cao sao vàng, vừa làm vừa chuyện trò rôm rả. Còn tôi lúc đó đi học thêm nghề may để nhận may thêm đồ gia công. Cũng nhờ đó mà tôi lại biết thêm một nghề tay trái sau này.
Suốt thời niên thiếu và vị thành niên, lúc nào tôi cũng bận rộn với núi công việc của gia đình nhưng vẫn lạc quan, yêu đời. Chưa bao giờ tôi so sánh hay cảm thấy thiệt thòi hơn với các bạn đồng trang lứa trong khu tập thể. Tinh thần vui vẻ, luôn yêu thương và trân trọng gia đình của mình.
Thời bao cấp bắt đầu khi hòa bình của đất nước lập lại, còn nhiều khó khăn. Và có thể do cả cơ chế mới nữa nên cuộc sống của người dân thời đó thật khổ, nghèo đói trong đó có gia đình tôi. Tuy nhiên thời bao cấp cũng có những mặt tốt đáng trân trọng. Bố mẹ tôi là cán bộ có tiêu chuẩn khám chữa bệnh không mất tiền. Lương thực, nhu yếu phẩm như quần áo, thực phẩm mua theo tem phiếu mặc dù được rất ít nhưng giá lại rẻ so với thị trường tự do. Gia đình tôi được phân một căn hộ hai phòng ngủ và diện tích phụ đầy đủ, đó là tài sản giá trị nhất của thời bao cấp.
Những ký ức đẹp về thời bao cấp vẫn còn nguyên vẹn trong tôi. Buổi chiều khi làm xong việc, tôi cùng lũ bạn trong khu tập thể lại tụ tập chơi ô ăn quan, chơi chuyền, nhảy dây. Nhất là ba tháng hè được nghỉ, chúng tôi rủ nhau đi bắt chuồn chuồn, hái hoa, những buổi tối mất điện lại ùa ra sân tập thể nô đùa. Hồi đó, cả khu tập thể có mỗi nhà bác Lượng vụ phó vừa đi Liên Xô về có cái tivi đen trắng màu đỏ rất xinh. Tối thứ bảy hằng tuần trẻ con cả xóm đến nhà bác xem nhờ tivi, đông vui náo nhiệt. Hai bác luôn vui vẻ, đon đả mời vào chẳng so đo gì. Tình cảm hàng xóm láng giềng thật quý, ấm áp. Ở nhà tôi chỉ có cái radio nhỏ cũ kỹ để cả nhà nghe tin tức hằng ngày.
Thời ấy đã qua đi rất lâu nhưng cả kho ký ức vẫn vẹn nguyên trong tôi. Những khó khăn lúc đó đã tôi luyện tính chịu khó, chăm chỉ, biết nhường nhịn, sống có trách nhiệm với gia đình cho tôi. Tôi hiểu được sự vất vả, hy sinh của bố mẹ dành cho chị em tôi, hiểu giá trị, tình yêu thương đùm bọc trong một gia đình. Có lẽ những điều đó đã tạo nên phẩm chất con người tôi của ngày hôm nay.
Gia đình tôi vẫn giữ lại căn hộ ấy đến tận bây giờ. Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, bôn ba nơi xứ người nhưng mỗi lần trở về tôi đều đến đó, rưng rưng nhớ về một thời gian khó nhưng đầy ắp những kỷ niệm yêu thương, những dấu ấn đã khắc sâu trong lòng tôi không bao giờ phai nhạt.
