Các loại hình nghệ thuật truyền thống cũng vẫn miệt mài tìm đường hướng để sân khấu sẽ “sống” và trở lại với hào quang rực rỡ mà mọi người đều ngưỡng mộ.
Nhìn lại năm 2025, có thể thấy, số lượng vở diễn ra mắt rất đáng nể. Đặc biệt năm 2025 là năm tổng kết 50 năm nghệ thuật sau ngày đất nước thống nhất nên các tác phẩm sân khấu dàn dựng về đề tài chiến tranh cách mạng khá dồi dào. Trước đó, sân khấu phía Nam thường thiên dựng vở mang tính giải trí thì nay cũng bắt nhịp với đời sống chính trị, xã hội và có tác phẩm chất lượng tốt.
Đó là các vở: Dấu xưa (Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ 5B); Cuộc hành trình tìm bức chân dung (Nhà hát Kịch TPHCM); Đồng chí (Hội Sân khấu TPHCM); Rặng trâm bầu, Ngày ấy cổng trời (Sân khấu kịch Trịnh Kim Chi); Cánh đồng rực lửa (Sân khấu kịch Quốc Thảo); Những cánh hoa trinh trắng (Công ty Ấn Tượng Mới); các vở cải lương San hô đỏ, Câu hò đất mẹ, Tiếng hò sông Hậu (Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang); Người ven đô (Sân khấu Cải lương mới Đại Việt); vở hát bội Anh hùng (Nhà hát nghệ thuật Hát bội TPHCM); vở múa Hoàng hôn (Nhà hát Giao hưởng - Nhạc - Vũ kịch TPHCM); tác phẩm múa Huyền thoại rừng Sác (Đoàn Văn công Quân khu 7); kịch múa Tổ quốc (Trường Trung cấp Múa TPHCM); vở múa rối nước Anh hùng Nguyễn Trung Trực, Trước ngọn sóng (Nhà hát Nghệ thuật Phương Nam)…
Trong khi đó, miền Bắc, sân khấu vốn nổi tiếng với dòng kịch chính luận đương nhiên cũng không thể ngồi yên. Nhà hát Chèo Quân đội đã ra mắt vở Mưa đỏ, Nhà hát Kịch Việt Nam ra mắt vở nhạc kịch Cà phê, bánh mì, Nhà hát Tuổi trẻ ra mắt vở nhạc kịch Lửa từ đất, Nhà hát Kịch Hà Nội ra mắt vở Đêm trăng đầm Hạ, Vòng tròn bội bạc, Khoảng trống, Nhà hát Kịch CAND ra mắt vở Người thứ ba, Nhà hát Chèo Hà Nội ra mắt vở Nặng gánh sơn hà, Nhà hát Nghệ thuật Lam Sơn Thanh Hóa ra mắt vở Hai người mẹ, Nhà hát Chèo tỉnh Hưng Yên ra mắt vở Sáng mãi nhân tâm, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Ninh Bình ra mắt vở Hương tràm…
Năm 2025 cũng là năm diễn ra nhiều liên hoan sân khấu như Liên hoan Tuồng và dân ca kịch toàn quốc 2025, Liên hoan Chèo toàn quốc 2025, Liên hoan quốc tế Sân khấu Thể nghiệm 2025… Với các loại hình đặc thù như chèo, tuồng, dân ca kịch, các vở lịch sử, dã sử vẫn chiếm chủ đạo và những huy chương Vàng của kỳ liên hoan cũng được trao cho các vở có đề tài này. Tại Liên hoan Chèo toàn quốc 2025, 2 chiếc huy chương Vàng vở diễn xuất sắc nhất được trao cho 2 vở lịch sử là Nguyễn Văn Cừ - Tuổi trẻ chí lớn của Nhà hát Chèo Quân đội và Thiên mệnh của Nhà hát Chèo Bắc Ninh. Ở Liên hoan Tuồng và dân ca kịch toàn quốc 2025, 2 chiếc huy chương Vàng của kỳ liên hoan hội diễn được trao cho 1 vở lịch sử là vở tuồng Lửa cháy Phiên Ngung của Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam và 1 vở hiện đại thuộc vở tác phẩm kịch hát dân ca Chìm trong vòng xoáy của Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An. Trong khi đó, Liên hoan quốc tế Sân khấu Thể nghiệm có nhiều vở diễn gắn với cuộc sống đương đại với những sáng tạo mới, rất đáng ghi nhận như vở rối Giấc mơ chú ếch xanh (Nhà hát Sân khấu truyền thống Hải Phòng), Nguyệt hạ/ Beneath the moon (Sân khấu Kịch Hồng Vân) được trao huy chương Vàng hội diễn trong tổng số 6 vở đoạt huy chương Vàng tại liên hoan.
Có thể nhận thấy, các liên hoan sân khấu hiện nay chưa định hình cho sân khấu hướng đến xã hội hiện đại, vẫn dừng lại ở yêu cầu chất lượng vở diễn. Vì thế, đã đến lúc cần đưa đội ngũ sáng tạo đến gần hơn với cuộc sống đương đại, sẵn sàng đi vào những góc khuất nhức nhối của xã hội, để sân khấu đối thoại với khán giả của ngày hôm nay, đặc biệt là khán giả trẻ.
 |
| Vở chèo “Mưa đỏ” - Nhà hát Chèo Quân đội dàn dựng năm 2025 có đề tài chiến tranh cách mạng. |
Trong sự khởi sắc của sân khấu năm 2025 với nhiều vở diễn được ra mắt, câu hỏi đặt ra là khán giả có đón nhận những vở diễn ấy không? Câu trả lời là có nhưng còn dè dặt. Ông Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam cho biết, các liên hoan sân khấu được tổ chức là phát vé mời tới khán giả. Nhưng ngay cả khi vé mời miễn phí thì khán giả vẫn là nỗi lo chung của các liên hoan sân khấu hiện nay. Công tác khán giả rất đuối, kém, là tình trạng chung của các liên hoan sân khấu. Trong khi đó, nghệ sĩ diễn vở mà không có khán giả thì rất cực và tủi.
Nói như vậy không có nghĩa, khán giả đang quay lưng lại với sân khấu. Nhà hát Kịch Việt Nam năm 2025 có thể coi là điểm sáng trong khâu quảng bá và bán vé. Mỗi đêm diễn được quảng bá trên các kênh Youtube, Facebook của đơn vị nghệ thuật này và của nhiều người nổi tiếng như nghệ sĩ biểu diễn, những người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội. Nhờ đó, sức hút cho lần ra mắt được tăng lên nhiều lần và việc “cháy vé” đã lặp đi lặp lại nhiều lần. Hay sân khấu Thành Lộc, Idecaf ở khu vực phía Nam đã bán vé trước 6 tháng mỗi lần ra vở. Đó thực là những tín hiệu rất đáng mừng cho những thương hiệu sân khấu uy tín vẫn tiếp tục duy trì tầm ảnh hưởng của mình tới khán giả bằng các vở diễn chất lượng, đáp ứng thị hiếu của khán giả.
Tuy nhiên, cũng cần phải nói rằng, sân khấu phía Bắc phần lớn rơi vào tình trạng đìu hiu khán giả. Nguồn thu hiện nay của các nhà hát chèo đến từ những chương trình lễ hội đầu năm, các nhà hát kịch vẫn túc tắc bán được vé. Trong khi đó, nhà hát cải lương, nhà hát tuồng vẫn “bắc nước chờ gạo người”, không tìm được cho mình khán giả. Những vở diễn dựng ra, khán giả chỉ đến đông vào đêm tổng duyệt và đêm ra mắt. Sau đó tác phẩm rất khó để tìm được đời sống tái sinh trong cộng đồng. Thay vì đổ lỗi cho các lý do khách quan, chúng ta cần nhận thấy lỗi còn ở người làm nghề là chưa năng động, chưa bắt nhịp với xu thế, còn có sự trông chờ vào nhà nước để có nguồn thu như việc đặt hàng tác phẩm hiện nay. Thậm chí gay gắt hơn, NSND Trịnh Thúy Mùi, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam còn chỉ ra trách nhiệm của người đứng đầu các đơn vị nghệ thuật: “Anh có năng lực gánh vác thì hãy đứng đầu nhà hát. Còn không đảm đương được thì nên nhường lại cho người khác làm tốt hơn mình. Vở diễn dựng nên không bán được vé, lỗi trước hết thuộc về người làm nghề. Các nghệ sĩ giờ đây không chỉ còn biết làm nghề mà cần thay đổi tư duy, mở rộng khả năng cá nhân ở các lĩnh vực khác”.
