 |
| Nhà thơ Bằng Việt. Ảnh: Vanvn |
Hồ Gươm, hồ Hoàn Kiếm gắn liền với những câu chuyện dựng nước còn ghi mãi muôn đời. Truyền thuyết dâng gươm, trả gươm gắn với lịch sử bảo vệ đất nước thiêng liêng của Lê Lợi và nhân dân Đại Việt.
Đất nước trong thơ Bằng Việt sau những ngày đánh bại kẻ thù xâm lược vừa khái quát vừa cụ thể:
“Sông Hồng ơi! Giông bão chẳng thay màu
Rùa thần thoại vẫn nhô lưng đội tháp
Chùa Một Cột đổ trên đầu giặc Pháp
Lại nở xòe trọn vẹn đóa hoa sen.”
(Trở lại trái tim mình)
Hình ảnh đất nước thật giản dị. Chùa Một Cột - công trình kiến trúc của cha ông tượng trưng cho đất nước vừa giản dị, tinh hoa, vừa cổ kính, chứa đựng nét đẹp riêng của con người đất Việt. Hồ Gươm, hồ Hoàn Kiếm gắn liền với những câu chuyện dựng nước còn ghi mãi muôn đời. Truyền thuyết dâng gươm, trả gươm gắn với lịch sử bảo vệ đất nước thiêng liêng của Lê Lợi và nhân dân Đại Việt. Việt Nam đã chiến đấu từ thuở cha ông làm nên bao chiến công, đứng trên đầu kẻ thù vẫn ngời lên vẻ đẹp con người, thức tỉnh lương tri nhân loại. Bằng Việt khẳng định:
“Mười thế kỷ thăng trầm.
Chiến địa vẫn Thăng Long!”
(Đất này, Thăng Long - Hà Nội)
Người xưa thường nói Thăng Long phi chiến địa. Nhưng Thăng Long - Hà Nội là nơi diễn ra những trận chiến đấu có tính quyết định trong lịch sử chống xâm lăng của dân tộc. Cảm xúc thơ hòa với cảm hứng lịch sử, Bằng Việt viết về Thủ đô:
“Tuổi thơ qua đây còn ấm cúng rất lâu
Hàng cây rợp mùa đông không trụi lá
Hương sen trải suốt Hồ Tây mùa hạ
Vị cốm tan vào không khí đầu thu...”
(Đất này, Thăng Long - Hà Nội)
Tình quê hòa với hương quê để cảm xúc thăng hoa trong niềm tự hào không cưỡng được:
“Ôi tôi yêu những cửa ô, nghe đã xa rồi
tiếng voi lồng ngựa hý
Còn truyền lại gương mặt quắc thước
tinh anh của mỗi chiến binh già
Và lớp sóng Đông Bộ Đầu ngót bảy
trăm năm đã trôi về biển cả
Còn dội tiếng quân hò “Sát Thát”,
tiếng thanh la...
Rồi lửa bốc ở Ngọc Hồi, giặc lui ở Đống Đa
Lửa bốc khắp Hàng Bạc, Đồng Xuân,
đêm Trung đoàn Thủ đô quyết tử
(Để tám năm sau tên lính Pháp cuối cùng lê chân ra khỏi đó
Đã đánh đến đất này, giặc chỉ có đường lui!)
Lửa lại bốc khắp trời cao và dù đỏ Mỹ bung rơi
Năm năm giặc bay vào là năm năm chúng rụng!
Xác giặc trải suốt hai đời Tổng thống
Đủ thời gian chúng chịu hiểu ra chưa?
Chúng muốn phá Thủ đô. Nhưng đất này không bao giờ phá được!
Thăng Long đã cháy rực ba ngày đêm khi giặc Thoát Hoan vào
Lại cũng cháy rực ba ngày đêm khi Chế Bồng Nga tới cướp
Và Hà Nội mấy mươi lần tên lửa ngút tầm cao.”
(Đất này, Thăng Long - Hà Nội)
Lịch sử cắm những mốc chiến công lừng lẫy. Kẻ thù không chối cãi nổi. Không thế lực nào có thể lật sử làm khác đi. Ta tự hào lắm. Bằng Việt như hát lên trong thơ mình:
“Đất rồng lên mãi mãi đất rồng lên
Đất của Đại cáo bình Ngô, của Tuyên ngôn Độc lập
Của bước chân Điện Biên chiến thắng về rầm rập
Của mỗi con người ưa ngay thẳng, sáng trong
Ta sống với đất này như thế đó, thủy chung.”
(Đất này, Thăng Long - Hà Nội)
Nhà thơ hát lên niềm tin vào ngày chiến thắng. Khi viết những dòng thơ này, anh sẵn sàng chờ lệnh lên đường vào với binh đoàn Trường Sơn Bộ Tư lệnh Đoàn 559.
Bằng Việt đã chứng kiến cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc đã làm nên một Điện Biên chấn động địa cầu. Thơ Bằng Việt có chiều sâu tâm tưởng. Đất nước vào thơ Bằng Việt những ngày đầu cầm bút là hình ảnh của dân tộc đã chiến đấu giữ gìn mảnh đất của mình:
“Hai mươi mấy năm. Ngỡ mới đó, đâu ngờ
Bao lớp nghé thay trâu đã cày lên vạt ruộng
Bao làng mạc vùi đi, bao cánh rừng ngả xuống
Bao cuộc đời tan hợp đợi chờ nhau...
Đâu mái nhà quê hương khói quyện bền lâu
Đã hạ xuống che cho hầm trú ẩn
Đất rát bỏng bên trên, dù quân thù san phẳng
Thì tự dưới hầm sâu tất cả vẫn hồi sinh!
(Ôi địa đạo - mạch đời khơi lạ nhất
Chưa có đất nơi đâu giống được đất quê mình).”
(Đất nước)
Anh ghi lại những gì đã trải qua trong cuộc đọ đầu quyết liệt với đế quốc Mỹ. Trước hành động dã man, tội ác đến tột cùng của kẻ thù man rợ, người Việt Nam vẫn kiên trung, bám từng tấc đất chiến đấu với kẻ thù, vượt qua mọi khó khăn gian khổ, thầm lặng hy sinh, giành chiến thắng. Chủ nghĩa anh hùng cách mạng vút lên trong cảm xúc đầy tự hào. Năm 1979 sau chiến tranh biên giới, nhà thơ suy nghĩ về đất nước mình để viết thành thơ:
“Đất nước từng trải nhiều, nên đất nước chẳng đăm chiêu
Nụ cười các lão nông vẫn nụ cười quảng đại
Đất nước chẳng đăm chiêu, vì đất nước nhiều từng trải
Vai áo sờn không chịu gánh thần linh!”
(Gương mặt)
Bốn câu thơ khái quát về con người đất nước. Gương mặt người vẫn hào sảng, tươi tắn không một chút phiền não đăm chiêu. Dù thiếu thốn, vẫn tin ở chính mình, không mù quáng mê muội. Đọc thơ Bằng Việt ta không thể không suy nghĩ về sức mạnh nào đã sinh ra bản chất của con người đất Việt? Ông cha ta đã sinh ra lớp con cháu và qua vật lộn với thiên nhiên, kẻ thù xâm lược, đã xây nên nền văn hóa sừng sững. Chúng ta nhìn lại càng củng cố đức tin và niềm tự hào:
“Con gái con trai hát đúm, hát giao duyên
Không che mặt vẽ mày, không bó chân bó ngực
Thả cua cắp sư mô vờ đạo đức
Bắt đom đóm trêu phù thủy sợ ma...
Tất cả mọi tín điều, mọi giáo lý sâu xa
Vào đất Việt, dần nhập cùng gốc Việt
Được nhào nặn, hòa tan vào ngọn nguồn tinh khiết
Của Trạng Lợn, Trạng Quỳnh trong trí tuệ dân gian.
Cha ông ăn miếng trầu từ Âu Lạc, Văn Lang
Dạy giữ lấy sắc tươi của nghĩa tình thắm đỏ
Đóng chiếc khố chung từ Chử Đồng Tử
Dạy sống thẳng ngay mà cưới được Tiên Dung
Gói thật vuông tròn tấm bánh giày bánh chưng
Dạy cách nghĩ ưu ái, hài hòa về trời và đất
(Tấm bánh nục nà như tấm lòng chân thật
Có thể bóc ra cho rõ ngọt bùi).”
(Gương mặt)
Văn hóa đâu phải chỉ người đi học, chữ nghĩa, văn chương. Văn hóa bao gồm tất cả lĩnh vực đời sống vật chất, tinh thần, cách đối nhân xử thế của con người. Văn hóa do con người sinh ra nó, tồn tại cùng nó làm nên những nét đẹp của tục lệ xưa truyền đến muôn đời cho con cháu. Những gì cao sang cũng trở nên bình dị. Cô Tấm hóa bà Hoàng chân vẫn nấm bùn đầu làng ngõ xóm. Văn hóa làm nên bản chất con người đất nước:
“Dân tộc lam làm, thảo lảo bao đời
Mà lận đận suốt ngàn năm đánh giặc
Dành dụm phút yên hàn, nai lưng thời bóp chắt
Để gây dựng cơ đồ, qua bao bước gieo neo!
Dân tộc không hằn thù, dân tộc thích thương yêu
Khi bịn rịn chia tay còn luyến láy: “Người ơi, người ở...”
Mà cứ phải rầu lòng, cứ phải mím môi phẫn nộ
Để cảnh giác giữ mình sau bao phút bao dung!
Nhưng dân tộc phải điềm nhiên, coi mọi thứ như không
Lúc cần thiết thì ba tuổi đã vươn vai lên ngựa
Đánh gãy dáo thì nhổ cả rừng tre mà xông vào trận lửa
Để hết giặc lại mỉm cười:
“Bốn bể vẫn anh em!”
Ngàn tai biến bất ngờ, đất nước thảy đều quen
Lại chụm núi từ cây, lại gây mầm từ cội
Giữ mãi màu tươi trong nếp nghĩ không hề cằn cỗi:
Đất nước từng trải nhiều, nên đất nước chẳng đăm chiêu.”
(Gương mặt)
Con người đất nước dân tộc mình là vậy. Đọc thơ, ta nâng bổng niềm tự hào.
