Bảo tàng Musée Cernuschi đang tổ chức triển lãm hồi tưởng lớn đầu tiên tại Pháp về ba nghệ sĩ tiên phong của nghệ thuật hiện đại Việt Nam: Lê Phô (1907–2001), Mai Trung Thứ (1906–1980) và Vũ Cao Đàm (1908–2000). Triển lãm bao gồm 150 tác phẩm của ba nghệ sĩ, theo dấu quá trình học tập của họ tại Trường Mỹ thuật Hà Nội cho đến sự nghiệp lâu dài của họ tại Pháp từ năm 1937 trở đi.

Ba danh họa Mai Trung Thứ , Vũ Cao Đàm và Lê Phổ tại phòng tranh Van Ryck, Paris 1946. Ảnh lưu trữ bởi Alain Le Kim.

Triển lãm này được thiết kế với sự hợp tác chặt chẽ với gia đình các nghệ sĩ, những người đã mở kho lưu trữ của họ, giúp tái hiện hành trình của ba người bạn yêu quê hương của họ như nước Pháp, trong bối cảnh những thay đổi chính trị và mối quan hệ giữa hai quốc gia trong thế kỷ 20. Những bức ảnh cổ điển, bản vẽ từ những năm đầu đời và các bản phác thảo chuẩn bị của họ được trưng bày cùng với tranh lụa, sơn dầu trên vải, sơn mài – những chất liệu kết hợp giữa truyền thống phương Tây và châu Á, biểu tượng cho phong cách nghệ thuật của họ, ngày càng được công nhận trên thị trường nghệ thuật quốc tế trong ba thập kỷ qua.

Tranh của Lê Phổ tại triển lãm.

Triển lãm này quy tụ 150 tác phẩm từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các nhà cho vay công và tư, gia đình nghệ sĩ, bạn bè thân thiết và những người yêu thích nghệ thuật. Đây là cơ hội duy nhất để theo dõi sự phát triển phong cách của Lê Phổ, Mai Trung Thứ và Vũ Cao Đàm từ những năm đầu sự nghiệp đến khi đạt đỉnh cao nghệ thuật. Trong số các đơn vị cho mượn tác phẩm, House of Southeast Asian Students tại Cité Internationale Universitaire ở Paris cho mượn một bức tranh sơn dầu lớn của Lê Phổ từ năm 1929 (210 x 450 m), tác phẩm đầu tiên của ông khi còn là sinh viên. Musée du Quai Branly – Jacques Chirac đang cho mượn một nhóm tác phẩm điêu khắc của Vũ Cao Đàm, trong khi Centre National des Arts Plastiques cũng đóng góp nhiều bức tranh của ba nghệ sĩ.

Tranh của Mai Trung Thứ tại triển lãm.

Vào cuối thế kỷ 19, Pháp áp đặt chế độ bảo hộ lên Đông Dương và thành lập các tổ chức giáo dục như Trường Mỹ thuật Hà Nội. Nghệ sĩ Nam Sơn (Nguyễn Văn Thọ) cùng họa sĩ người Pháp Victor Tardieu đã thành lập trường vào năm 1925, đào tạo các nghệ sĩ Việt Nam theo kỹ thuật phương Tây, đồng thời kết hợp di sản văn hóa Đông Á vào nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam.

Tranh của Vũ Cao Đàm tại triển lãm.

Tardieu thúc đẩy sự công nhận của học trò bằng cách đưa tác phẩm của họ đến các triển lãm thuộc địa và quốc tế, giúp họ nhận được sự quan tâm của công chúng và báo chí. Dù nhận được sự hỗ trợ từ chính quyền Pháp, sự quan tâm này dần giảm sút khi Chiến tranh Thế giới thứ hai cận kề.

Ba nghệ sĩ chọn tiếp tục sự nghiệp tại Pháp vì đam mê nghệ thuật và do chiến tranh liên tiếp nổ ra từ năm 1939 đến 1975, khiến việc trở về Việt Nam trở nên khó khăn. Trong Thế chiến thứ hai, Lê Phổ và Mai Trung Thứ bị gián đoạn sáng tác do chiến tranh, nhưng tiếp tục nhận được đơn đặt hàng tại Pháp. Năm 1946, khi Hồ Chí Minh đến Fontainebleau đàm phán về nền độc lập của Việt Nam, ông đã gặp các nghệ sĩ Việt Nam tại Paris, trong đó có Vũ Cao Đàm, người được giao nhiệm vụ tạc tượng chân dung Hồ Chí Minh.

Một góc triển lãm. Ảnh: Pierre Antoine.

Khi định cư tại Pháp, cả ba danh họa đều phát triển phong cách riêng. Mai Trung Thứ trung thành với tranh lụa và chủ đề truyền thống, trong khi Lê Phổ chuyển sang sử dụng màu sắc rực rỡ theo phong cách hậu Ấn tượng. Vũ Cao Đàm tiếp tục điêu khắc nhưng cũng chịu ảnh hưởng của Marc Chagall, một người hàng xóm tại Saint-Paul-de-Vence. Những tác phẩm của họ tiếp tục phản ánh tinh thần Việt Nam, đặc biệt qua chủ đề hoa và các tác phẩm minh họa Truyện Kiều.

Với giá trị lịch sử và nghệ thuật quan trọng, triển lãm "Lê Phô, Mai-Thu, Vu Cao Dam: Những người tiên phong của nghệ thuật hiện đại Việt Nam tại Pháp" không chỉ là dịp để tôn vinh ba danh họa mà còn là cơ hội hiếm có để công chúng quốc tế hiểu sâu hơn về nghệ thuật hiện đại Việt Nam.

Một góc triển lãm. Ảnh: Pierre Antoine.