Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, "những gì hay nhất chúng ta đều dành để nói về văn hóa, nhưng những gì tốt đẹp nhất chưa hẳn dành cho văn hóa." Phát biểu này phản ánh lo ngại rằng việc tăng thuế VAT có thể gây áp lực lên các đơn vị sản xuất văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh nhập siêu văn hóa đang gia tăng và điện ảnh Việt còn lép vế trước phim ngoại nhập.

Trước khi Quốc hội chính thức thông qua Luật Thuế giá trị gia tăng (sửa đổi), mức thuế 5% được coi là một chính sách ưu đãi, khuyến khích đầu tư vào các hoạt động văn hóa, nghệ thuật vốn chưa thực sự phát triển. Nay, khi thuế suất tăng lên 10%, nhiều ý kiến lo ngại rằng động lực sáng tạo của các nhà sản xuất tư nhân sẽ giảm sút, đặc biệt khi doanh thu không đủ bù đắp chi phí.

Trước đó, các doanh nghiệp lớn trong ngành điện ảnh như BHD Việt Nam, CJ CGV Việt Nam, Lotte Cinema Việt Nam cùng nhiều đạo diễn, nhà sản xuất nổi tiếng như Charlie Nguyễn, Nguyễn Quang Dũng, Trần Thị Bích Ngọc... đã đồng loạt ký vào văn bản kiến nghị gửi Quốc hội và Chính phủ. Họ cho rằng việc tăng thuế VAT có thể khiến ngành điện ảnh vốn đang yếu càng thêm khó khăn, giảm sức cạnh tranh với các sản phẩm quốc tế.

NSND Trần Lực từng chia sẻ: "Tư nhân là tiền túi bỏ ra, nếu chi phí quá cao thì dù yêu nghề đến mấy cũng không thể làm được. Văn hóa nghệ thuật có thể không tồn tại nếu không được ưu đãi."

Các đại biểu Quốc hội tiến hành biểu quyết. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội giải thích rằng việc tăng thuế nhằm thu hẹp dần diện áp dụng thuế suất ưu đãi 5%, hướng tới sự công bằng trong các lĩnh vực kinh tế. Theo đó, các hoạt động nghệ thuật biểu diễn truyền thống, dân gian vẫn được giữ mức thuế 5%, trong khi các loại hình nghệ thuật giải trí mang tính thương mại cao chịu thuế suất 10%.

Việc tăng thuế có thể mang lại nguồn thu lớn hơn cho ngân sách, tạo điều kiện tái đầu tư vào lĩnh vực văn hóa và nghệ thuật. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức lớn đối với các nhà sản xuất khi phải cân đối giữa chi phí sản xuất và sức mua của khán giả.

Ngoài ra, trong bối cảnh nhập siêu văn hóa, điện ảnh Việt cần nhiều hơn những chính sách hỗ trợ để nâng cao chất lượng, từ đó cạnh tranh với phim ngoại. Chính phủ có thể cần cân nhắc triển khai thêm các quỹ hỗ trợ hoặc chính sách khuyến khích đầu tư vào văn hóa nghệ thuật để giảm thiểu tác động tiêu cực từ việc tăng thuế.

Sự thay đổi về chính sách thuế VAT lần này sẽ là phép thử đối với sự kiên cường của ngành văn hóa và nghệ thuật Việt Nam. Nếu có các biện pháp hỗ trợ song hành, đây có thể là cơ hội để lĩnh vực văn hóa tái cấu trúc, chuyên nghiệp hóa và phát triển bền vững hơn. Tuy nhiên, nếu không có sự hỗ trợ phù hợp, nguy cơ mất đi những giá trị văn hóa truyền thống và sáng tạo là điều khó tránh khỏi.