Lần đầu tiên trong lịch sử ngành mỹ thuật ứng dụng Việt Nam, một triển lãm quy mô quốc gia về nghệ thuật thiết kế bìa sách, báo và tạp chí đã được tổ chức tại Hà Nội, như một sự kiện văn hóa đánh dấu bước chuyển mình sâu sắc của lĩnh vực từng âm thầm đứng phía sau ánh đèn sân khấu xuất bản.

Diễn ra từ ngày 13 đến 22/6 tại Nhà triển lãm Mỹ thuật (16 Ngô Quyền, Hoàn Kiếm), Triển lãm nghệ thuật thiết kế bìa sách, báo và tạp chí Việt Nam 2025 do Hội Mỹ thuật Việt Nam chủ trì, quy tụ hàng nghìn tác phẩm của nhiều thế hệ họa sĩ, từ những tên tuổi gạo cội như Văn Sáng, Trần Đại Thắng, Đỗ Ngọc Dũng, Lê Trí Dũng, Phạm Minh Hải, Tạ Huy Long… đến các sinh viên thiết kế đang còn ngồi ghế nhà trường.

Không chỉ là “áo khoác” bên ngoài của một ấn phẩm, bìa sách, theo họa sĩ Lê Tiến Vượng, Chi hội trưởng Chi hội Đồ họa 2, chính là “ngôn ngữ thứ hai”, là “poster tinh thần” giúp độc giả cảm nhận được linh hồn của tác phẩm từ ánh nhìn đầu tiên. Nếu trước đây, công nghệ in ấn còn thô sơ, việc thiết kế bìa đòi hỏi người làm nghề “nghĩ nhiều, vẽ ít”, thì ngày nay, bìa sách trở thành một phương tiện biểu đạt độc lập, nơi kỹ thuật, mỹ cảm và thông điệp giao thoa trong từng đường nét thị giác.

Ảnh: NXBHNV.

Không ít bìa sách hiện đại đã vươn lên tầm “thời trang thị giác”, được đầu tư kỹ lưỡng như một phần không thể thiếu của tác phẩm, thậm chí tạo thành yếu tố quyết định trong hành vi mua sách của độc giả. Bìa đẹp không còn là phụ trợ, mà trở thành chất dẫn thẩm mỹ, tạo nên những “tiếng sét” thị giác trong một thị trường xuất bản ngày càng cạnh tranh.

Lâu nay, người thiết kế bìa vẫn bị xem là “họa sĩ đứng sau cánh gà”, dù vai trò của họ là không thể thay thế. Triển lãm lần này vì vậy không chỉ trưng bày tác phẩm, mà còn giới thiệu đầy đủ tên tuổi, chân dung, địa chỉ của các họa sĩ, như một cách đặt lại ranh giới công bằng trong chuỗi giá trị xuất bản.

Phát biểu tại triển lãm, họa sĩ Lê Tiến Vượng chia sẻ: “Chúng tôi là những người đứng phía sau những giá trị bền bỉ đó. Là nghệ sĩ sáng tác trong im lặng, chúng tôi có đôi mắt của họa sĩ, đôi tay của kỹ thuật viên, cái đầu của doanh nhân và một trái tim đầy cảm xúc.”

Câu nói như một bản tuyên ngôn giản dị nhưng mạnh mẽ cho cả một thế hệ họa sĩ thiết kế, những người “may áo” cho chữ, kết nối tinh thần của văn bản với độc giả bằng hình ảnh, màu sắc và tỷ lệ.

Sự kiện lần này không chỉ là điểm đến của người yêu mỹ thuật hay bạn đọc yêu sách, mà còn là một không gian nghề nghiệp cho các đơn vị xuất bản, sinh viên mỹ thuật và các họa sĩ trẻ tìm kiếm cơ hội giao lưu, học hỏi và cộng tác. Nhiều trường đại học, cao đẳng có sinh viên tham gia triển lãm, trong đó một số gương mặt trẻ đã được giới chuyên môn ghi nhận.

Họa sĩ Mạc Phương, họa sĩ thiết kế của Nhà xuất bản Hội Nhà văn là một ví dụ tiêu biểu. Các thiết kế bìa gần đây của cô cho Trường ca Lò mổ (Nguyễn Quang Thiều), Album trắng (di cảo Lê Đạt), Những khoảnh khắc sống (Lê Kiên Thành) đã cho thấy sự trưởng thành đáng chú ý. Mạc Phương là một trong những tác giả trẻ nhận được "nơ đỏ" khích lệ từ Ban tổ chức, như một cách tiếp lửa cho thế hệ kế thừa của nghề thiết kế bìa chuyên nghiệp.

Ảnh: NXBHNV.

Bên cạnh hoạt động trưng bày, triển lãm cũng sẽ tổ chức một tọa đàm chuyên đề vào sáng 22/6, với sự góp mặt của các họa sĩ kỳ cựu, chuyên gia mỹ thuật và người làm nghề xuất bản, nhằm trao đổi về vai trò, thách thức và tương lai của nghề thiết kế bìa trong bối cảnh số hóa và thương mại hóa mạnh mẽ hiện nay.

Nhà phê bình mỹ thuật Mai Thị Ngọc Oanh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Mỹ thuật Việt Nam nhận định: “Đây là triển lãm đầu tiên có quy mô và chiều sâu về thiết kế bìa, báo, tạp chí tại Việt Nam. Sự kiện này không chỉ cho thấy sự lớn mạnh của ngành, mà còn khởi đầu cho việc định danh một lĩnh vực từng bị coi nhẹ trong nghệ thuật thị giác.”

Triển lãm cũng đặt mục tiêu chấm chọn 10 tác phẩm xuất sắc nhất để trao giải và chứng nhận, như một cách khuyến khích sáng tạo và ghi nhận công lao lao động nghệ thuật của người làm bìa.

Triển lãm nghệ thuật thiết kế bìa sách, báo, tạp chí Việt Nam 2025 không chỉ là nơi để nhìn ngắm cái đẹp, mà còn là dịp để xác lập giá trị, danh tính và tiếng nói của một nghề nghiệp từng bị khuất lấp. Từ nay, những người “may áo cho chữ” sẽ không còn đứng trong bóng tối, mà bước ra ánh sáng bằng chính tác phẩm của mình, thuyết phục công chúng không bằng lời, mà bằng thị giác.