Trong tiến trình củng cố quan hệ Đối tác Chiến lược giữa Việt Nam và Azerbaijan, giao lưu văn hóa đang dần khẳng định vai trò là trụ cột quan trọng, góp phần tạo dựng nền tảng bền vững cho hợp tác song phương. Những hoạt động nghệ thuật, văn học không chỉ mở rộng không gian đối thoại, mà còn góp phần bồi đắp sự thấu hiểu, gắn kết bằng chiều sâu lịch sử và giá trị nhân văn giữa hai dân tộc.

Tối 26/5/2025, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Đại sứ quán Cộng hòa Azerbaijan tại Việt Nam đã tổ chức buổi hòa nhạc đặc biệt, với sự tham dự của Tổng Bí thư Tô Lâm và Phu nhân Ngô Phương Ly. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh hai nước vừa thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Azerbaijan của Tổng Bí thư Tô Lâm (ngày 7-8/5/2025). Những giai điệu khí nhạc chính là biểu tượng sinh động cho tình hữu nghị và triển vọng hợp tác sâu rộng giữa hai quốc gia.

Tiếp nối tinh thần đó, vào 9 giờ ngày 5/5/2026, tại Rạp Ngọc Khánh - Viện Phim Việt Nam (523 Kim Mã, Hà Nội), đã diễn ra buổi giới thiệu tập truyện ngắn Những gì tôi thấy ở Việt Nam của cố nhà văn, đạo diễn Azerbaijan Ajdar Ibrahimov.

Buổi giới thiệu tập truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” của cố nhà văn, đạo diễn Azerbaijan Ajdar Ibrahimov là hoạt động ý nghĩa và nhân văn - Ảnh: Cục Hợp tác quốc tế

Hoạt động mang đậm ý nghĩa văn hóa - nhân văn này được hình thành từ sáng kiến tâm huyết và sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngài Fuad Muradov - Chủ tịch Ủy ban Nhà nước về người Azerbaijan ở nước ngoài; Ngài Shovgi Mehdizada - Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Azerbaijan tại Việt Nam; và bà Lê Thị Hà - Viện trưởng Viện Phim Việt Nam.

Năm 1959, theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ Liên Xô, Ajdar Ibrahimov đã đến Việt Nam, tham gia tích cực vào việc đặt nền móng cho Trường Điện ảnh Việt Nam. Ông tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng và trực tiếp góp phần đào tạo nhiều thế hệ diễn viên, đạo diễn đầu tiên của điện ảnh cách mạng Việt Nam. Trong thời gian làm việc tại Việt Nam, ông đã thực hiện 3 bộ phim, để lại dấu ấn quan trọng trong lịch sử điện ảnh nước nhà. Với những đóng góp to lớn, ông được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Lao động.

Trong ký ức của nhiều nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam, Ajdar Ibrahimov không chỉ là một chuyên gia quốc tế mà còn là một người thầy lớn. NSND Trà Giang vẫn nhớ những bài thi nghiêm khắc nhưng tinh tế của ông - từ việc thể hiện tâm trạng khi nhận thư gia đình với chi tiết nhỏ như chùi tay vào vạt áo trước khi đón thư, đến những bài kiểm tra khả năng tập trung giữa không gian ồn ào của các đồng nghiệp như Lâm Tới, Thế Anh, Tuệ Minh... Những phương pháp đào tạo ấy đã góp phần rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp và chiều sâu sáng tạo cho các thế hệ nghệ sĩ Việt Nam.

Bên cạnh tư cách nhà điện ảnh, Ajdar Ibrahimov còn là một cây bút giàu cảm xúc. Trong tập truyện ngắn Những gì tôi thấy ở Việt Nam (xuất bản năm 1968), ông hiện lên như một người quan sát tinh tế với trái tim nhân hậu. Ông viết về chiến tranh và con người - những người nông dân, người lính Quân đội nhân dân Việt Nam với số phận gian lao nhưng giàu lòng dũng cảm.

Tập truyện ngắn “Những gì tôi thấy ở Việt Nam” ca ngợi sức mạnh và lòng dũng cảm của con người trong chiến tranh - Ảnh: Yến Vi / Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại

Ngòi bút của ông mang đậm chất hiện thực, nhưng cũng thấm đẫm chất thơ. Phong cảnh Việt Nam trong tác phẩm vừa là bối cảnh, vừa trở thành một phần của đời sống nội tâm nhân vật. Ông kết hợp linh hoạt các thể loại bút ký, hồi ký, nhật ký... tạo nên một dòng chảy lịch sử xuyên suốt từ Chiến thắng Điện Biên Phủ đến những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Tác phẩm gồm hai phần với những nhan đề giàu sức gợi: Những con hổ đã đánh thức tôi và Những quả bom đã đánh thức tôi. Qua đó, hiện thực khốc liệt của chiến tranh hiện lên song hành với sức mạnh bền bỉ, lòng dũng cảm của những con người bình dị. Thiên nhiên trong tác phẩm không đứng ngoài câu chuyện, mà “rung động” theo tâm trạng con người, phản chiếu nỗi sợ hãi, sự chờ đợi và những khoảnh khắc bình yên hiếm hoi giữa chiến tranh.

Những trang viết của Ajdar Ibrahimov là minh chứng sinh động cho thấy tình hữu nghị giữa Việt Nam và Azerbaijan được xây dựng trên các khuôn khổ hợp tác kinh tế, đồng thời được hun đúc từ sự thấu hiểu sâu sắc giữa hai dân tộc trong những giai đoạn lịch sử đầy thử thách.

Việc tổ chức sự kiện tại Viện Phim Việt Nam mang ý nghĩa tri ân sâu sắc đối với một người thầy, một người bạn lớn của điện ảnh Việt Nam. Đồng thời, đây cũng là bước đi tiếp nối trong việc phát huy vai trò của văn hóa như một cầu nối bền vững trong quan hệ quốc tế. Viện Phim Việt Nam, từ một thiết chế lưu giữ ký ức điện ảnh, đang từng bước trở thành một không gian giao lưu, đối thoại văn hóa, góp phần nâng cao hiệu quả của ngoại giao nhân dân.

Sự kiện mở ra không gian trải nghiệm văn hóa đa dạng: triển lãm tư liệu, trưng bày sách, trình chiếu phim về cuộc đời và sự nghiệp của Ajdar Ibrahimov - Ảnh: Cục Hợp tác quốc tế

Sự kiện còn mở ra một không gian trải nghiệm văn hóa đa dạng, với các hoạt động triển lãm tư liệu, trưng bày sách, trình chiếu phim về cuộc đời và sự nghiệp của Ajdar Ibrahimov trong giai đoạn 1959-1962, cùng nghi thức trao tặng sách từ phía Azerbaijan cho Viện Phim Việt Nam.

Đáng chú ý, chương trình dành không gian cho thế hệ trẻ thông qua hoạt động trao chứng nhận cho các em học sinh tham gia vẽ tranh minh họa sách, thể hiện sự tiếp nối của tình hữu nghị giữa hai dân tộc. Khép lại chương trình là buổi chiếu bộ phim kinh điển Con chim vành khuyên (có phụ đề tiếng Anh) - một tác phẩm tiêu biểu của điện ảnh cách mạng Việt Nam.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi các mối quan hệ quốc tế ngày càng đòi hỏi chiều sâu và sự bền vững, những hoạt động giao lưu văn hóa góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, tạo dựng nền tảng lâu dài cho sự gắn kết giữa các dân tộc. Chuỗi sự kiện văn hóa Việt Nam - Azerbaijan trong tháng 5, vì thế, không chỉ là một hoạt động đối ngoại, mà còn là biểu hiện sinh động của sự gặp gỡ giữa hai nền văn hóa, hai tâm hồn, hướng tới một tương lai hợp tác toàn diện và bền vững.