Hội thảo thu hút gần 400 đại biểu, tập trung thảo luận những vấn đề về chuyển giao quyền tác giả, thỏa thuận mua đứt bản quyền (buy-out) và tác động của AI đối với hoạt động sáng tạo.

Cục trưởng Cục Công nghiệp Văn hóa và Bản quyền tác giả Trần Hoàng đánh giá hội thảo là diễn đàn thiết thực để các cơ quan quản lý, tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả và cộng đồng sáng tạo âm nhạc trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những vấn đề mới, tìm kiếm giải pháp nâng cao hiệu quả bảo hộ và khai thác quyền tác giả. Ông cũng nhấn mạnh vai trò kết nối của CISAC trong thúc đẩy hợp tác quốc tế, tạo điều kiện để âm nhạc Việt Nam tiếp cận các thị trường nước ngoài, đồng thời khẳng định những ý kiến tại hội thảo sẽ góp thêm cơ sở thực tiễn cho quá trình hoàn thiện chính sách, nhất là trước tác động ngày càng sâu rộng của công nghệ số và AI.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh BTC

Tại hội thảo, từ thực tiễn sáng tác, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cho rằng, không ít nhạc sĩ trẻ thiếu kiến thức pháp lý, kinh nghiệm đàm phán hoặc chưa hiểu đầy đủ giá trị kinh tế của tác phẩm nên dễ chấp nhận những hợp đồng bán đứt quyền khai thác. Tại Ấn Độ và Thái Lan, các đại biểu cũng chia sẻ những trường hợp tác giả gặp bất lợi sau khi chuyển giao bản quyền, thậm chí phải trả tiền để được sử dụng chính sáng tác của mình.

Thực tế cho thấy, việc bán đứt bản quyền khiến người sáng tạo có nguy cơ mất quyền kiểm soát tác phẩm, AI lại mở ra một thách thức khác: tác phẩm có thể bị sử dụng để huấn luyện công nghệ, mô phỏng giọng hát và phong cách nghệ thuật mà không có sự cho phép. Đại diện Hiệp hội Bản quyền âm nhạc Hàn Quốc (KOMCA) cho biết tổ chức này đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp trước việc sử dụng phong cách sáng tạo âm nhạc để huấn luyện AI không xin phép. Chủ tịch Hội đồng Quốc tế Các nhà sáng tạo âm nhạc Arrien Molema cũng nhấn mạnh yêu cầu minh bạch và sự đồng thuận của tác giả khi sử dụng tác phẩm cho mục đích này.

Những trao đổi tại hội thảotiếp tục khẳng định, vấn đề bản quyền không còn giới hạn trong quan hệ giữa tác giả với đơn vị sản xuất hay phát hành, mà đã mở rộng sang không gian công nghệ xuyên biên giới. Khi một tác phẩm có thể được khai thác trên nhiều nền tảng, việc xác định chủ thể quyền, phạm vi sử dụng và phân chia lợi ích càng cần những cơ chế rõ ràng.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp Văn hóa và Bản quyền tác giả, Bộ VHTTDL, Việt Nam đang xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập, dự kiến hoàn thiện các quy định về AI, sàn giao dịch bản quyền, quản lý tập thể mở rộng và vấn đề bán đứt quyền tác giả.

Công nghệ không đối lập với sáng tạo, nhưng sự phát triển của công nghệ không thể dựa trên việc làm suy giảm quyền lợi của người tạo ra tác phẩm. Một thị trường âm nhạc phát triển bền vững cần bảo đảm để giá trị sáng tạo được nhận diện, sử dụng minh bạch và chuyển hóa thành lợi ích chính đáng cho tác giả. Đây cũng là điều kiện để đổi mới công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển công nghiệp văn hóa, thay vì tạo thêm những khoảng trống trong bảo vệ quyền tác giả.