Không dừng lại ở quy mô cuộc trao đổi về cách điện ảnh nhìn nhận thế hệ trẻ hôm nay, hội thảo còn đặt ra vấn đề lớn hơn là khắc họa hình ảnh người thanh niên mới trên màn ảnh.
PGS.TS.NGƯT Phan Thị Bích Hà, nhà sản xuất, đạo diễn Vũ Thành Vinh, đạo diễn Trần Thanh Huy cùng các khách mời đã nhìn lại những đổi thay trong cách khắc họa hình tượng thanh niên trên màn ảnh qua hai thời kỳ trước và sau xã hội hóa điện ảnh. Nếu ở giai đoạn trước, thanh niên thường được khắc họa như những hình mẫu đại diện cho lý tưởng chung, tinh thần tập thể và sự hy sinh vì cộng đồng, thì điện ảnh thời kỳ xã hội hóa đã mở rộng góc nhìn, đưa nhân vật đến gần hơn với đời sống riêng tư, tâm lý phức tạp và những mâu thuẫn khó có lời giải đơn giản. Theo đạo diễn Trần Thanh Huy, sự phát triển của thị trường góp phần giải phóng nhân vật khỏi những khuôn mẫu, để họ trở nên đa chiều và chân thật hơn.
Sự thay đổi ấy trước hết bắt nguồn từ quan niệm và cách nhìn của nhà làm phim. Thay vì áp đặt một bài học đạo đức, bộ phim để nhân vật tự đối diện với lựa chọn, trải qua va vấp và tìm cách trưởng thành. Chính sự chân thực ấy giúp câu chuyện chạm đến khán giả, khơi gợi suy ngẫm mà không cần những lời giải thích có sẵn.
Có thể đặt cạnh nhau ba bộ phim ở những lát cắt khác nhau của đời sống người trẻ trên màn ảnh thời gian gần đây: Mùa hè năm ấy, Phù sa và Trại buôn người. Một bộ phim trở về với tình bạn, tình yêu và những ký ức tuổi học trò; một bộ phim đặt nhân vật trước bài toán phát triển quê hương, gìn giữ môi trường sống và tạo dựng sinh kế; bộ phim còn lại đẩy con người vào hoàn cảnh sinh tồn khắc nghiệt, nơi tình thân và ý chí phản kháng trở thành điểm tựa để giành lại tự do. Khác biệt về đề tài, cả ba cùng cho thấy tuổi trẻ không chỉ được nhận diện qua những ước mơ hay khát vọng lớn lao, mà còn qua cách con người đối diện với những lựa chọn của mình.
Phát sóng trên VTV3 từ tháng 8/2026, Mùa hè năm ấy theo chân nhóm bạn Khánh, Phương, Hoàng, Ly và Tùng từ những năm cuối cấp đến cuộc gặp lại sau mười năm. Sức hấp dẫn của câu chuyện nằm ở những trải nghiệm tưởng như riêng tư nhưng nhiều người từng đi qua. Tuổi trẻ có thể đẹp đẽ trong ký ức, song cũng là quãng đời con người dễ tổn thương, bồng bột và chưa đủ trải nghiệm để hiểu hết hệ quả từ những quyết định của mình. Khi nhân vật được quyền sai lầm, day dứt và trưởng thành thay vì bị đặt trước những lời phán xét có sẵn, câu chuyện thanh xuân vượt khỏi hoài niệm để chạm đến những vấn đề lâu dài của con người.
Mùa hè năm ấy đi sâu vào những mối quan hệ riêng tư, Phù sa, phát sóng trên VTV1 từ tháng 8/2026, lại mở rộng không gian câu chuyện về xóm Bình Hòa ven sông Tiền, nơi sạt lở đe dọa nhà cửa, vườn tược và cuộc sống người dân. Phù sa trở về từ thành phố với mong muốn nâng cao giá trị cây ca cao, tạo thêm cơ hội làm ăn cho quê hương; Chơn, người thợ máy gắn bó với vùng đất này, trăn trở trước những biến động bất thường của dòng sông. Những lựa chọn khác nhau của họ cho thấy khát vọng tuổi trẻ không nhất thiết phải gắn với việc rời quê để tìm kiếm thành công ở nơi khác. Đôi khi, trưởng thành là nhận ra mình có thể làm gì cho nơi đã nuôi dưỡng mình, đồng thời hiểu rằng phát triển không thể chỉ tính bằng lợi ích trước mắt mà phải tính đến tương lai của cộng đồng.
Chọn sắc thái quyết liệt hơn của tình thân và trách nhiệm, Trại buôn người, bộ phim do Toni Dương Bảo Anh đạo diễn, Mèo Bích Trang sản xuất và viết kịch bản. Nhân vật Trần Duy Ny (do Steven Nguyễn thủ vai) lên đường tìm em gái Út Đẹt (do Huỳnh Minh Kiên thủ vai) vì nghe lời dụ dỗ mà sa bẫy lừa đảo “việc nhẹ lương cao”. Ny và bạn đi tìm em gái, nhưng chính anh cũng trở thành nạn nhân của đường dây buôn người, bị đưa vào trại lừa đảo khép kín. Mang thân phận “số 700”, Ny cùng những người đồng cảnh ngộ và các trinh sát nằm vùng âm thầm tìm cách phản kháng, giành lại tự do.
Từ tình thương dành cho em gái, Ny bị cuốn vào cuộc đối đầu với đường dây tội phạm, nơi anh phải vượt qua nỗi sợ, cùng những người đồng cảnh ngộ chống lại cái ác. Tình thân vì thế vượt khỏi phạm vi gia đình, trở thành điểm tựa để những con người xa lạ nương tựa và cùng tìm đường sống. Hình ảnh người mẹ kiên trì tìm con do NSND Như Quỳnh thể hiện càng khắc sâu nỗi đau của những gia đình có người thân mất tích. Lấy cảm hứng từ trải nghiệm của các nạn nhân từng mắc kẹt ở nước ngoài, bộ phim cũng cảnh báo về cạm bẫy “việc nhẹ lương cao” và sự tàn nhẫn của nạn mua bán người.
Đặt ba bộ phim cạnh nhau, có thể thấy trách nhiệm của người trẻ không chỉ được đo bằng những đóng góp lớn lao hay các hành động mang tính biểu tượng. Đó có thể là sự thành thật với một người bạn, nỗ lực tìm hướng phát triển cho quê hương, hay quyết tâm không bỏ mặc người thân và những người cùng cảnh ngộ giữa hiểm nguy. Trọng tình không đồng nghĩa với yếu mềm; sống có trách nhiệm cũng không chỉ là thực hiện bổn phận được giao. Đó còn là khả năng vượt qua nỗi sợ, nhìn thấy nỗi đau của người khác và dám hành động khi sự im lặng đồng nghĩa với việc chấp nhận cái xấu. Chính những lựa chọn trong hoàn cảnh cụ thể, chứ không phải những phẩm chất được tuyên bố từ đầu, mới làm nên sức thuyết phục của hình tượng người trẻ trên màn ảnh.
 |
| Đại biểu tham dự tọa đàm Giải mã hình tượng thanh niên trong phim Việt: Soi thực tại - Tái tạo tương lai. Ảnh: Báo và Phát thanh, Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh |
Tại tọa đàm, PGS.TS.NGƯT Phan Thị Bích Hà công bố “Bản khuyến nghị định hướng sáng tác và phát triển điện ảnh về thế hệ trẻ”, trong đó nhấn mạnh việc chuyển từ áp đặt đạo đức sang đồng cảm, đối thoại; khuyến khích người trẻ tham gia đồng sáng tạo, từ viết kịch bản đến cố vấn lời thoại; đồng thời mở rộng đề tài sang khởi nghiệp công nghệ, sáng tạo số, hội nhập toàn cầu và dấn thân vì cộng đồng. Những khuyến nghị này không chỉ hướng đến đổi mới nội dung phim, mà còn đặt ra yêu cầu thay đổi cách người làm nghề tiếp cận và khắc họa thế hệ trẻ. Muốn nhân vật thực sự sống động, trước hết cần lắng nghe người trẻ, hiểu những chuyển động trong đời sống và tôn trọng sự khác biệt trong cách họ nhìn nhận thế giới... Từ những khuyến nghị được nêu tại tọa đàm, các đại biểu nhấn mạnh sự cần thiết phải mở rộng cơ hội để người trẻ tham gia sáng tạo điện ảnh thông qua các chương trình đào tạo, hoạt động phát triển kịch bản, cuộc thi làm phim và cơ chế hỗ trợ những dự án mới. Đây là cách tạo nguồn cho những câu chuyện khác biệt, giúp trải nghiệm và góc nhìn của người trẻ được chắt lọc thành chất liệu nghệ thuật, thay vì chỉ dừng lại ở những ý tưởng riêng lẻ.
Đại biểu cũng đề xuất về tư vấn kịch bản, phân loại phim theo độ tuổi, hoàn thiện Quỹ phát triển điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh, ưu đãi thuế và cơ chế đặt hàng kịch bản về thanh niên cần được xem xét trong một chính sách phát triển đồng bộ. Trong bối cảnh công nghệ và các nền tảng phân phối nội dung không ngừng thay đổi, điện ảnh về thế hệ trẻ không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực riêng của từng đạo diễn hay nhà sản xuất. Cần có sự kết nối từ đào tạo, sáng tác, sản xuất đến phát hành và tiếp cận khán giả để những câu chuyện mới có cơ hội đến với công chúng.
Hiện công chúng yêu nghệ thuật không chỉ muốn nhìn thấy những nhân vật đáng ngưỡng mộ, mà còn mong gặp trên màn ảnh những con người gần gũi, có thể khiến họ đồng cảm, suy ngẫm, thậm chí tranh luận. Người trẻ không phải lúc nào cũng đúng, cũng mạnh mẽ hay biết rõ con đường mình cần đi. Họ có thể mang trong mình những ước mơ đẹp đẽ nhưng cũng có lúc ích kỷ, hoang mang; có thể muốn thay đổi thế giới nhưng trước hết phải học cách chịu trách nhiệm với những người ở bên cạnh. Khi điện ảnh đủ lớn để nhìn thấy cả những giới hạn ấy, nhân vật sẽ không còn là hình mẫu được dựng lên để minh họa cho một thông điệp, mà trở thành con người có đời sống riêng và sức thuyết phục nghệ thuật. Chính vì vậy, điện ảnh cần tạo ra không gian để họ được sống, được lựa chọn, được sai lầm và trưởng thành trên màn ảnh. Khi ấy, những câu chuyện về người trẻ không chỉ phản ánh một thế hệ, mà còn góp phần soi chiếu những chuyển động của xã hội và mở ra những cách hình dung mới về tương lai.
