Bàu Sen, khẽ gọi tên ấy, trong huyết quản tôi như ngửi thấy trọn vẹn cái mùi vị quê hương ngập đầy trong lồng ngực. Đó tuyệt nhiên không phải là mùi hương e ấp của những đóa hoa cắt cành trưng trong lầu son gác tía. Đó là mùi hương hỗn mang, nhục cảm và rực rỡ phồn thực. Đó là mùi đất phèn chua lợ, hương dịu nhẹ của những búp sen ngậm cánh, mùi rơm rạ mục ải, mùi vảy cá tanh tao ủ trên triền đê, của bèo tây dập dềnh ngái ngủ. Đó là mùi của sự sống cựa mình từ đáy bùn nồng ngái, của những kiếp người lam lũ cắm phập mười ngón chân nứt nẻ xuống bùn rễ nước mà giành giật mưu sinh qua năm tháng.
Má tôi kể, năm mười bảy tuổi, rực rỡ và mơn mởn như tia nắng ban mai lọt qua kẽ lá, má ôm gói nón về làm dâu xóm Bàu Sen. Lấy chồng miệt nước, phương tiện đón dâu chẳng phải xe ngựa lốc cốc đường làng hay kiệu hoa giăng rèm đỏ. Đón má là một chiếc thúng chai.
Chiếc thúng tròn vành vạnh, đan bằng thứ tre gai bền bỉ, trét đầy nhựa chai đen bóng, ngai ngái mùi hắc ín quện với nắng trời. Nó là một thực thể kỳ lạ. Nó không đầu tiến, chẳng đuôi lùi. Tự thân cái thúng tròng trành ấy đã là một vũ trụ nổi thu nhỏ, chênh chao và ngang ngược hết sức. Má kể, những ngày đầu làm quen với nó, má thấy mình như một con thú nhỏ bị nhốt.
Cố sức bẻ lái bơi về bên phải, nó lại ngạo nghễ quay mòng mòng tại chỗ. Hễ chồm tới, nó lại chực lật úp như muốn nuốt chửng kẻ vụng về. Giữa mặt Bàu Sen mênh mông bàng bạc mùa nước nổi, giữa lằn ranh nhập nhằng của mây trời và bóng nước, có cô gái mười bảy tuổi thu lu giữa thúng, tức tưởi khóc rấm rứt. Nước mắt của tủi thân, của sự bơ vơ tuổi thanh xuân lã chã rớt xuống, tan lẫn vào vị chát của phèn chua, vẽ thành những vòng sóng nhỏ đồng tâm, tuyệt vọng lan ra rồi vỡ vụn vào cõi hư vô của bạt ngàn lá sen già.
Rồi ba tôi đến, người đàn ông mang mùi mồ hôi mặn mòi của gió biển, xắn quần lội xuống nước, giữ chặt vành thúng. Ba không dạy má cách chinh phục dòng chảy bằng bạo lực của cơ bắp hay sự hằn học của ý chí. Ba dạy má triết lý của sự khước từ sức mạnh.
“Đừng gồng mình chống lại nước, mình ơi. Hãy lơi tay chèo. Cứ nương theo trớn nó mà đi. Bơi thúng đừng dùng sức, bơi thúng là mượn cái mềm của nước mới đẩy mình tới được.”
Câu nói ấy, ba không thả vào gió mà vô tình ghim lại thành câu kinh nhựt tụng của đời má và sau này là của chính tôi trong những ngày bôn ba xứ người. Má bắt đầu biết tĩnh tâm lắng nghe nhịp thở của nước, biết dùng cái vẩy tay nhẹ nhàng, uyển chuyển để làm chủ một vũ trụ tròn vo. Từ dạo đó, những buổi sáng tinh mơ sương còn chưa kịp tàn trên mặt bàu, má đã nhẹ nhàng đẩy thúng ra đi. Chiếc thúng lướt êm trên mặt nước sẫm đen như một tiếng thở dài nhẫn nại, cam chịu. Má hái lá sen già, bẻ từng ngó sen mang ra tận chợ Hàn ngồi bán. Những tấm lá to, xanh rì, ngậm đầy vị chát phù sa đã bao bọc lấy vắt xôi thơm mùi nếp mới, gói ghém cả phong bánh in trắng muốt ngày Tết, và gói luôn trọn phần thanh xuân rực rỡ mà nhọc nhằn nhất đời má.
Tôi ra đời một đêm trăng thượng huyền, đúng bận những búp sen xé toạc lớp bùn vươn mình đón gió. Bà nội, với đôi bàn tay đồi mồi chằng chịt rễ si, đã tự tay rửa sạch, cẩn thận gói ghém cái nhau thai của tôi đem gửi vào dạ đất. Bà đào hố sâu dưới gốc mít cằn trước hiên, lầm rầm khấn vái thần linh thổ địa rồi vùi nhau thai xuống.
“Chôn nhau cắt rốn”, trẻ con làng tôi đứa nào cũng có một gốc cây giữ hộ phần thân thể đầu tiên của mình như thế.
Gốc mít già trước sân năm nào cũng trĩu quả. Mùa mít chín, hương bay thơm ngọt lịm cả một góc sân. Cầm múi mít vàng ươm, dẻo quánh tước ra từ lớp xơ trắng, tôi cắn ngập chân răng. Vị ngọt sắc lan ran khắp vòm họng.
Giờ đây, chênh vênh ở nửa vòng trái đất, tôi vẫn thấy mình hệt như cái cây bị bạo chúa thời gian bứng gốc. Nhưng rễ không chết, nó âm ỉ sống và quặn lên từng cơn đau nhức nhối mỗi bận trở chứng đổi chiều.
Giữa sự tráng lệ của Bắc Cali tôi hoảng hốt nhận ra mình luôn thiếu…
Ở đây, giữa những bãi cỏ cắt xén phẳng phiu bằng máy, thiếu vắng tiếng kêu thảng thốt, ồm ộp của bầy ếch nhái gọi bạn tình sau cơn mưa rào mùa hạ. Thiếu cái mùi rơm rạ mục ngai ngái ủ bờ tre, quyện đặc trong vệt khói lam chiều. Thiếu tiếng võng kẽo kẹt trưa hè. Và thiếu cái hỗn độn nhưng rực rỡ sự sống của mặt nước Bàu Sen rợp bóng chim chiều.
Có những đêm muộn, tôi mộng du về lại Thạch Gián. Trong cơn mê sực nức mùi phèn, tôi áp tai xuống nền đất ẩm, nghe rõ mồn một tiếng cái nhau thai cựa mình đập từng nhịp, nứt toác lớp vỏ bọc thời gian, đâm rễ bấu chặt vào cội mít và bung nở thành những đóa sen trắng muốt. Má tôi vẫn đứng đó, mái tóc dài xổ tung bồng bềnh trong gió. Má mười bảy tuổi rực rỡ, cười trong veo giữa cái nắng loang lổ ngày mùa.
Tỉnh giấc, quờ tay sang bên, gối lạnh ướt đầm nước mắt.
Một phần máu thịt, phần bản nguyên, con người nhất trong tôi đã vĩnh viễn, tự nguyện vùi lại dưới lớp đất sâu của gốc mít già nua ấy.
Chiều nay, những cơn gió buốt lạnh mang theo hơi sương mù mịt mờ lùa lên từ thung lũng phả thẳng vào mặt. Tôi đặt ly cocktail xuống bàn, bước ra ban công hiên nhà, khoanh tay đứng giữa tầng không lộng gió, phóng tầm mắt qua những triền dốc mờ ảo, nhìn về phía chân trời biển Tây xa xăm. Đại dương đen ngòm, sâu thẳm ấy đang vạch ra một lằn ranh chia cắt tôi và Bàu Sen, bằng một khoảng cách của hàng vạn ngọn sóng bạc đầu.
Nhưng, sâu thẳm dưới lớp lụa mỏng manh đang phập phồng nơi lồng ngực, tôi biết rõ cây mít ấy vẫn sừng sững giữa mảnh sân gạch nhà nội, đương đâm những chiếc rễ già gân guốc xuyên thủng không gian, ôm riết lấy hồn tôi.
Ngoài kia, nắng đã tắt lịm tự bao giờ. Từ đáy sâu tiềm thức, một điệu ru ngọng nghịu, khàn đục rặt giọng quê nhà chợt văng vẳng dội về, ru hời một mùa nhớ mênh mang, bất tuyệt…
..........................
(*) Bàu Sen, Thạch Gián ngày nay là phường Thạc Gián, quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng.
 |
| Chiếc thúng tròn vành vạnh, đan bằng thứ tre gai bền bỉ, trét đầy nhựa chai đen bóng, ngai ngái mùi hắc ín quện với nắng trời. Nó là một thực thể kỳ lạ. Ảnh minh họa. Nguồn: Pinterest |
