Vì thế, nhà ở cho thuê đóng vai trò là trụ cột chiến lược mang lại lợi ích to lớn trên nhiều phương diện. Nó giải quyết vấn đề quyền có nhà ở của con người là nhu cầu thiết yếu và hạn chế tình trạng đầu cơ bất động sản…

Chiến lược phát triển kinh tế thị trường

Tại nhiều quốc gia phát triển, nhà ở cho thuê được xem là trụ cột của chính sách an sinh và phát triển đô thị bền vững. Ở Áo, thành phố Vienna dành khoảng 3 triệu m² đất xây 220.000 căn nhà cho thuê, phục vụ 25% dân số; đồng thời các hợp tác xã được hỗ trợ xây thêm 200.000 căn hộ cho thuê với điều kiện linh hoạt, không yêu cầu đặt cọc hay giới hạn thời gian thuê. Tại Anh, London hiện có khoảng 800.000 căn nhà cho thuê dài hạn và người thuê có cơ hội mua lại căn hộ đang ở. Đức liên tục mở rộng quỹ nhà ở cho thuê, riêng Berlin mỗi năm bổ sung khoảng 5.000 căn hộ mới. Singapore phát triển mạnh nhà ở do nhà nước xây dựng, tạo nền tảng để khoảng 90% người dân sở hữu nhà ở. Trong khi đó, Trung Quốc từ năm 2019 triển khai chương trình phát triển nhà ở cho thuê tại nhiều thành phố, đẩy mạnh ưu đãi tài chính và thủ tục đầu tư. Năm 2023, nước này dành 520 tỉ nhân dân tệ xây dựng 5 triệu căn hộ cho thuê, góp phần đáp ứng nhu cầu nhà ở của hàng trăm triệu người dân

Thủ tướng Lê Minh Hưng và các đại biểu ấn nút khởi công 5 tuyến đường sắt đô thị và 3 dự án nhà ở cho thuê trên địa bàn Hà Nội. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Phát triển nhà ở cho thuê để “không ai bị bỏ lại phía sau”

Theo Hiến pháp, có nhà ở, nơi ở là quyền cơ bản của con người. Được tiếp cận nhà ở an toàn, phù hợp khả năng chi trả là thước đo của tiến bộ xã hội và công bằng xã hội nhằm hướng tới mục tiêu mọi người đều có nhà ở và “không ai bị bỏ lại phía sau”.

Nhà ở xã hội, đặc biệt là nhà ở cho thuê, không chỉ là chính sách an sinh mà còn là công cụ quan trọng bảo đảm công bằng xã hội, góp phần điều tiết thu nhập, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đây cũng là giải pháp hiệu quả để thu hút, giữ chân lực lượng lao động, trí thức trẻ tại các đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, qua đó hạn chế biến động nhân lực và hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững.

Mục tiêu của chương trình nhà ở cho thuê là cung cấp chỗ ở ổn định, an toàn với chi phí hợp lý cho công nhân, người lao động thu nhập thấp, sinh viên, trí thức trẻ và lực lượng vũ trang. Nhờ đó, người dân có thể yên tâm học tập, làm việc mà không phải gánh áp lực vay nợ mua nhà hoặc sống trong các khu trọ tạm bợ, thiếu an toàn. Hình thức thuê nhà đáp ứng trực tiếp nhu cầu “ở thuê” với mức chi phí linh hoạt, phù hợp khả năng chi trả của đa số người dân.

Về lâu dài, phát triển nhà ở cho thuê còn góp phần lành mạnh hóa thị trường bất động sản, thúc đẩy văn hóa thuê nhà, giảm tâm lý đầu cơ tích trữ tài sản và khuyến khích khai thác bất động sản theo hướng tạo giá trị sử dụng thực. Đây là giải pháp quan trọng để hạn chế nguy cơ “bong bóng” bất động sản và tình trạng dư thừa nhà ở cao cấp, giá cao.

Hơn một phần tư thế kỉ qua, thị trường bất động sản ở nước ta bung ra mạnh mẽ, với sự tham dự của nhiều doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân. Hàng nghìn khu chung cư cao tầng, nhà liền kề, biệt thự, khách sạn, v.v… ra đời, nhưng không dành cho người lao động.

Trước những cuộc di cư, chuyển dịch nguồn lao động từ nông thôn, trường học đổ vào các đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, vùng kinh tế trọng điểm, v.v… kéo theo nhu cầu về nhà ở tăng cao hơn bao giờ hết. Để có nhà ở, chỗ ở phần lớn nguồn nhân lực này phải thuê trọ trong điều kiện tạm bợ, chật chội, không bảo đảm an toàn, không tốt về vệ sinh môi trường, ảnh hưởng sức khỏe và đời sống, năng suất lao động, hiệu quả học tập. Có không ít gia đình 4-5 người sống chung trong không gian 10-15m² ngột ngạt, nhiều nơi 5-7 sinh viên thuê trọ chung một gian nhà khoảng trên 10m²... và hệ lụy là những vụ cháy thương tâm, những ổ tệ nạn xã hội, gây nhức nhối, ảnh hưởng cộng đồng dân cư.

Vai trò chủ đạo trong việc ổn định an sinh xã hội

Nhà nước xác định, từ nay đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhà ở cho thuê là phân khúc chiến lược, đóng vai trò chủ đạo trong bảo đảm an sinh xã hội. Phải chuyển mạnh từ nhà trọ tự phát sang mô hình các khu nhà ở, khu đô thị cho thuê nhà ở tập trung, chuyên nghiệp, bảo đảm hạ tầng kĩ thuật, an toàn, phòng cháy chữa cháy và vệ sinh môi trường. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu ưu tiên phát triển nhà chung cư cho thuê tại các đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, nhấn mạnh nhà ở phải phục vụ nhu cầu “ở thực” thay vì đầu cơ tích sản.

Bên cạnh nhà ở xã hội, nhà ở thương mại để bán, cần phát triển mạnh nhà ở cho thuê, nhất là mô hình chung cư tại các đô thị lớn, khu công nghiệp, khu kinh tế, vùng động lực và các hành lang kinh tế quan trọng. Phát triển nhà ở theo cơ chế thị trường có định hướng về quản lí của Nhà nước. Nhà nước không bao cấp về nhà ở nhưng cũng không hoàn toàn để thị trường tự do điều tiết. Vai trò của Nhà nước là kiến tạo thông qua xây dựng thể chế, chính sách, quy hoạch, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia đầu tư, xây dựng, vận hành với lợi nhuận hợp lí. Người dân tiếp cận chỗ ở phù hợp với thu nhập và khả năng chi trả.

Nhu cầu về nhà ở cho thuê trên toàn quốc đang rất lớn, tăng rất cao, trở thành trụ cột chiến lược trong chính sách an sinh xã hội do giá bất động sản thời điểm này vượt khả năng chi trả của đông đảo người lao động thu nhập thấp; xu hướng thị trường bất động sản đang chuyển từ “mua đứt” sang thuê nhà ở dài hạn. Tư duy mới về lĩnh vực này là, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt thông qua thể chế, chính sách, quy hoạch và công cụ tài chính, tín dụng để những người chưa thể sở hữu nhà ở dễ dàng tiếp cận nhà ở cho thuê dài hạn với giá cả hợp lí, phù hợp khả năng chi trả.

Chủ trương đã có, nhưng muốn phát triển nhà ở cho thuê, hài hòa lợi ích giữa các bên vẫn cần có cơ chế đặc thù về chính sách sử dụng đất đai, tài chính, tín dụng, thuế, v.v… trong khu vực Nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân. Bởi nếu nhà ở thương mại, thu hồi vốn nhanh, thì nhà ở cho thuê phần thu hồi vốn khá dài.

Do đó, để hiện thực hóa chủ trương nhân văn này, cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa, một đầu mối”; đơn giản hóa và minh bạch các khâu đầu tư, quy hoạch, giao đất, cấp phép xây dựng, tiếp cận tín dụng ưu đãi. Đồng thời, quy định rõ thời hạn, trách nhiệm thực thi, bảo đảm công khai, minh bạch, ngăn chặn trục lợi chính sách và đầu cơ nhà ở.

Từ những ngày đầu tháng 6, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chỉ đạo sát sao công việc có ý nghĩa chiến lược này. Ông nhấn mạnh, phải chuyển tư duy từ chỗ chỉ lo sở hữu nhà sang bảo đảm quyền có nhà ở. Thủ tướng yêu cầu ở mỗi tỉnh ít nhất sớm khởi công một dự án nhà ở cho thuê. “Trước mắt, Nhà nước sẽ sử dụng ngân sách để xây dựng nhà ở cho thuê dài hạn dành cho người lao động với mức giá phù hợp khả năng chi trả.”

Theo định hướng đó, nhiều địa phương khẩn trương vào cuộc. Chỉ trong tháng 6, Thành phố Hà Nội khởi công 7 dự án với 8.000 căn hộ cho thuê. Thành phố Hồ Chí Minh từ nay đến năm 2030 sẽ tập trung vào chiến dịch 50.000 căn nhà ở xã hội cho thuê. Riêng Tập đoàn Vingroup xây dựng khoảng 4.500 căn nhà ở khu vực tây bắc thành phố, 13 đơn vị, doanh nghiệp khác đăng kí xây 100.000 căn hộ cho thuê. Thành phố đang thúc đẩy việc cấp phép đầu tư, bố trí quỹ đất sạch, hỗ trợ vốn vay (300 tỉ đồng cho 01 dự án). Thành phố Đồng Nai dự kiến xây dựng 100.000 căn hộ nhà ở xã hội cho thuê, tập trung các khu vực Biên Hòa, Long Thành. Các tỉnh, thành phố Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Ninh Bình, v.v… là những địa phương đông dân, có nhiều khu công nghiệp, khu kinh tế cũng đang ráo riết triển khai xây dựng hàng chục nghìn căn nhà ở cho thuê theo lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Chính phủ trong chiến lược đặc biệt, biến nhà ở cho thuê trở thành một trong những trụ cột mới của nền kinh tế.