Hội thảo đã nhận được 7 tham luận và 12 ý kiến phát biểu đầy tâm huyết của các nhà quản lý, nhà nghiên cứu, nhà báo chỉ ra nhiều hạn chế lớn trong quá trình thực hiện cơ chế tự chủ tại các nhà hát, đoàn nghệ thuật công lập. Cụ thể, có 6 nhóm nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong thực hiện cơ chế tự chủ, đó là cơ chế, chính sách và cách tiếp cận mang tính đánh đồng, chưa phân hóa theo loại hình nghệ thuật, quy mô đơn vị và sứ mệnh văn hóa – xã hội cụ thể.

Hội thảo đã nhận được 7 tham luận và 12 ý kiến phát biểu đầy tâm huyết của các nhà quản lý, nhà nghiên cứu, nhà báo chỉ ra nhiều hạn chế lớn trong quá trình thực hiện cơ chế tự chủ tại các nhà hát, đoàn nghệ thuật công lập.

Đồng thời, hội thảo cũng thống nhất những tiếng nói từ các nhà quản lý, các nghệ sĩ – những người đang trực tiếp "sống cùng" cơ chế tự chủ mỗi ngày sẽ là một kênh thông tin quan trọng để hoạch định những lộ trình và hướng đi cụ thể trong thực hiện tự chủ tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập lĩnh vực nghệ thuật. Việc nhận diện đúng các điểm nghẽn này được xem là điều kiện tiên quyết để đề xuất những giải pháp khả thi, làm cơ sở tư vấn, hoàn thiện chính sách trong thời gian tới, phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của các đơn vị nghệ thuật công lập

Trước đó, PGS-TS Nguyễn Thị Thu Phương – Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam – phân tích rằng chính sách hiện nay vẫn quá thiên về tiêu chí tự chủ tài chính, coi khả năng thu – chi là thước đo gần như duy nhất, trong khi đặc thù sáng tạo và sứ mệnh văn hóa của nghệ thuật biểu diễn lại rất khác các lĩnh vực dịch vụ thông thường.

Hệ quả là nhiều đơn vị buộc phải chạy theo các sản phẩm giải trí ngắn hạn, dễ bán vé, nhưng không phù hợp với bản sắc và tôn chỉ nghệ thuật lâu dài.

NSND Xuân Bắc cũng chia sẻ, nhà nước không thể rút lui khỏi nghệ thuật công lập, mà cần đóng vai trò kiến tạo, đồng hành chiến lược. Tự chủ không chỉ là tự chủ tài chính, mà phải bao gồm tự chủ sáng tạo, tự chủ chuyên môn và năng lực định hình giá trị văn hóa. Nếu không, sân khấu rất dễ lạc khỏi sứ mệnh của mình trong guồng quay thị trường.

Trong bối cảnh Chính phủ vừa phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 (Quyết định 2486/QĐ-TTg, ban hành ngày 14-11-2025), nghệ thuật biểu diễn được xác định là một trong 10 ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm. Điều này đồng nghĩa: các nhà hát, đoàn nghệ thuật không chỉ gánh vác sứ mệnh phục vụ công chúng, gìn giữ di sản, mà còn phải vận hành hiệu quả, minh bạch và đủ sức cạnh tranh trong một thị trường giải trí đang biến đổi từng ngày.

Ở góc độ quản lý

Thực tế hiện cho thấy nhiều đơn vị nghệ thuật công lập có lực lượng nghệ sĩ dày dạn kinh nghiệm nhưng đã lớn tuổi, trong khi nghệ sĩ trẻ – nếu được mời gọi đúng cách – lại có thể tạo sức bật mới, giúp chương trình tăng doanh thu, mở rộng đối tượng khán giả. Bên cạnh đó, công tác quản trị và đội ngũ lãnh đạo đơn vị nghệ thuật cũng chưa được đồng đều, do nhiều giám đốc, phó giám đốc nhà hát hiện nay đi lên từ nghệ sĩ. Đây là lợi thế về chuyên môn, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu thiếu kỹ năng quản trị tài chính, nhân sự và xây dựng chiến lược phát triển. Do đó, cần một cơ chế tuyển chọn và bổ nhiệm dựa trên vị trí việc làm, năng lực quản trị và nhu cầu thực tế, thay vì chỉ dựa vào thâm niên hay danh tiếng nghệ thuật.

Bài toán kinh phí

Hiện nay, ngân sách nhà nước cấp cho các đơn vị nghệ thuật chủ yếu dựa vào kinh phí thường xuyên, tài sản công và cơ sở vật chất. Trong khi đó, nguồn thu từ bán vé, tài trợ, xã hội hóa lại rất thiếu ổn định và khác biệt lớn giữa các loại hình. Vì vậy, khó, thậm chí không thể áp dụng một công thức tự chủ cứng nhắc cho tất cả, nếu không, nhiều đơn vị buộc phải chạy theo các sản phẩm giải trí ngắn hạn, dễ bán vé, nhưng không phù hợp với bản sắc và tôn chỉ nghệ thuật lâu dài.

Nếu tình trạng nói trên xảy ra, việc tự chủ tại các đoàn nghệ thuật sẽ lợi bất cập hại. Do đó tự chủ phải đồng hành thông minh với đời sống xã hội và cần có cơ chế cụ thể để các đơn vị nghệ thuật công lập tự chủ