Nhà thơ Nguyễn Kim Huy.

- Nghị quyết 80 được kỳ vọng mở ra một không gian phát triển mới cho văn học nghệ thuật. Theo ông, điều quan trọng nhất lúc này là làm thế nào để các chủ trương lớn không chỉ dừng ở định hướng, mà thực sự tạo được động lực sáng tạo và niềm tin nghề nghiệp cho đội ngũ nhà văn hiện nay?

- Theo tôi, Nghị quyết 80-NQ/TW năm 2026 của Bộ Chính trị với lời khẳng định rõ ràng “Thực tiễn lịch sử cho thấy, mỗi thời kỳ đất nước phát triển mạnh mẽ đều gắn liền với sự phát triển rực rỡ về văn hóa” đã cho thấy tầm nhìn đúng đắn, chuẩn xác của Đảng về giá trị của văn hóa nói chung và VHNT nói riêng trong thời đại phát triển mới của đất nước. Điều đó cùng với việc ngày 24 tháng 11 hằng năm được Bộ Chính trị quyết định là “Ngày văn hóa Việt Nam” đã thực sự tạo được niềm phấn khởi tin tưởng rất lớn của trí thức, văn nghệ sĩ về một bước đột phá lớn, tạo nên một chuyển biến ấn tượng và mở ra một không gian phát triển mới cho văn hóa, văn học nghệ thuật. Tuy nhiên, để làm được điều đó và thực sự tạo được động lực sáng tạo và niềm tin nghề nghiệp cho đội ngũ nhà văn hiện nay thì điều quan trọng nhất, cốt yếu nhất là tinh thần, nội dung Nghị quyết phải được quán triệt và triển khai mạnh mẽ, đồng bộ và chi tiết, thiết thực cụ thể trong đời sống và mọi hoạt động VHNT của cả nước, từ trung ương đến địa phương, từ chính quyền, các đoàn thể ban ngành đến các tổ chức VHNT, từ các “ngôi nhà chung” là các Hội VHNT đến mỗi một tác giả đang viết lách sáng tạo dù trong hay ngoài tổ chức Hội! Và tinh thần Nghị quyết phải được thấm nhuần, phát huy thực sự, có hiệu quả từ các chính sách quan tâm đãi ngộ, định hướng VHNT đến các phong trào sáng tạo VHNT... ở cả nước và mỗi một tỉnh thành, xã phường!

- Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ về giá trị văn hóa và “sức mạnh mềm”, theo ông, đâu là những nhiệm vụ cần ưu tiên để tạo chuyển biến rõ nét cho lĩnh vực văn học?

- Những điều quan trọng này Nghị quyết cũng đã nêu rõ ở phần “Nhiệm vụ, Giải pháp”. Về lĩnh vực văn học, là người có thể nói đã sinh hoạt, hoạt động văn học và cả lãnh đạo Hội Nhà văn Đà Nẵng mấy mươi năm liền, tôi thấm thía thực tế quá nhiều điều khó khăn khi Hội phải vừa “giữ được anh em nhà văn các thế hệ trong ngôi nhà chung”, vừa phải nỗ lực phát triển phong trào và tổ chức các hoạt động văn học sao cho hiệu quả, có tiếng vang, gây được ấn tượng trong xã hội trong khi Hội hoàn toàn 4 không: “không văn phòng, không trụ sở, không biên chế, không lương bổng phụ cấp”, mọi kinh phí hoạt động đều phải theo cơ chế “xin - cho” từ Liên hiệp các Hội VHNT thành phố, vừa khó tự chủ vừa rất hạn chế về nguồn lực kinh tế. Đặc biệt, trong hoàn cảnh cạnh tranh mạnh mẽ về văn hóa và “sức mạnh mềm” hiện nay, Hội rất khó “làm kinh tế từ văn học” và cũng không dễ “xã hội hóa” các hoạt động của mình, nên tôi nghĩ, cả xã hội nên thấu hiểu và quán triệt tinh thần “phát triển văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội” và quan tâm triển khai điều cốt yếu đầu tiên là: Đầu tư cho văn hóa, văn nghệ theo định hướng “Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc” và mức độ “quan điểm phát triển văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội” như nội dung Nghị quyết đã nêu rõ. Đồng thời, các nhiệm vụ cần ưu tiên tiếp theo là hoàn thiện tổ chức Hội, đổi mới cơ chế hoạt động, có chính sách đãi ngộ, động viên xứng đáng, kịp thời cho các nhà văn có những đóng góp lớn về tác phẩm, hoạt động văn học... Đặc biệt với các thành phố lớn, rất cần thiết phải xác định và đưa các tổ chức Hội chuyên ngành như Hội Nhà văn, Hội Mỹ thuật, Hội Âm nhạc... vào diện “các Hội quần chúng được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ” như mô hình các Hội chuyên ngành Trung ương để các Hội địa phương có thể tồn tại và phát triển, có những hoạt động VHNT mạnh mẽ, hiệu quả và các đóng góp thiết thực cho xã hội.

- Khi văn học được đặt trong dòng chảy của công nghiệp văn hóa, theo ông, cần xây dựng cơ chế phối hợp như thế nào giữa Nhà nước, Hội nghề nghiệp, nhà xuất bản và chính các nhà văn để tạo ra những tác phẩm không chỉ có giá trị tinh thần mà còn đủ sức lan tỏa, chuyển hóa thành giá trị xã hội và kinh tế?

- Tôi nghĩ, Nhà nước (đặc biệt chính quyền các tỉnh thành), các Hội nghề nghiệp, các nhà xuất bản và các nhà văn cần quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết 80, đặc biệt là các phần “Mục tiêu” - “Nhiệm vụ, Giải pháp” và triển khai mạnh mẽ, đồng bộ tinh thần Nghị quyết thì nhất định sẽ có một cơ chế phối hợp linh hoạt, hiệu quả sát với tình hình thực tế mỗi địa phương để có những hoạt động văn hóa văn nghệ sôi nổi, chất lượng, hiệu quả và tạo ra bước phát triển ấn tượng, đóng góp thiết thực cho đời sống tinh thần xã hội. Nhưng “để tạo ra những tác phẩm không chỉ có giá trị tinh thần mà còn đủ sức lan tỏa, chuyển hóa thành giá trị xã hội và kinh tế” thì thiết nghĩ, điều đó cốt yếu vẫn tùy thuộc vào tài năng, phẩm chất văn chương và những nỗ lực sáng tạo tự thân của đội ngũ văn nghệ sĩ, đặc biệt là các tác phẩm văn học của những nhà văn khi phải đối diện với thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển tột bậc và khi văn học được đặt trong dòng chảy của nền công nghiệp văn hóa hiện nay... tôi tin rằng các nhà văn sẽ có điều kiện thuận lợi, tự tin, phấn khởi hơn để “có tác phẩm giá trị”. Nhất là khi có những cơ chế động viên sự sáng tạo, khen thưởng, đãi ngộ, tôn vinh quảng bá các tác phẩm xuất sắc một cách xứng đáng... Tin rằng, các nhà văn sẽ nỗ lực đóng góp cho xã hội những tác phẩm hay. Từng bước thúc đẩy nền văn học Việt Nam vươn ra quốc tế một cách mạnh mẽ.

- Cảm ơn ông đã trả lời phỏng vấn của báo Văn nghệ.

Anh Thư thực hiện