Đối với Việt Nam, đây không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là điều kiện để bảo đảm độc lập, tự chủ về khoa học, công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững.
Ngày 17/6/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã chính thức ký Quyết định số 1091/QĐ-TTg phê duyệt Đề án hình thành các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn trong nước giai đoạn 2026-2030. Quyết định này ngay lập tức được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng lực lượng doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt phát triển hạ tầng số, dữ liệu số, nhân lực số, an ninh mạng và các công nghệ chiến lược, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng mới của đất nước.
Trước đó, đề án được công khai với mục tiêu đến năm 2030 hình thành tối thiểu 10 doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn, có doanh thu từ 1 tỷ USD mỗi năm, sử dụng trên 5.000 lao động, dành ít nhất 3% doanh thu cho nghiên cứu và phát triển (R&D), sở hữu bằng sáng chế được cấp bởi các cơ quan sở hữu trí tuệ hàng đầu thế giới và tổ chức khoa học, công nghệ trực thuộc doanh nghiệp. Bằng việc đưa ra những con số cụ thể, cho thấy định hướng rõ ràng của Chính phủ là phát triển các doanh nghiệp không chỉ mạnh về quy mô mà còn làm chủ công nghệ, sở hữu tri thức và có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Công bằng mà nói, không phải đến thời điểm hiện tại, những quyết sách được cho là đi đúng và trúng mục tiêu phát triển các ngành công nghệ lõi mới được ban hành mà trước đó, trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được Đảng và Nhà nước thúc đẩy và chuẩn bị sẵn những tiền đề cho sự phát triển khi xác định công nghệ lõi chính là một trong những đột phá chiến lược của giai đoạn phát triển mới. Trong nền kinh tế tri thức, giá trị gia tăng không còn chủ yếu đến từ khai thác tài nguyên hay lao động giá rẻ mà được tạo ra từ tri thức, sáng tạo và sở hữu công nghệ. Vì vậy, nếu không làm chủ được công nghệ lõi, Việt Nam sẽ khó thoát khỏi vị trí gia công trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Từ thực tế điều hành nền kinh tế đã và đang cho thấy, các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, điện toán lượng tử, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học hay an ninh mạng đang trở thành nền tảng của nền kinh tế số. Đây là hướng đi hoàn toàn phù hợp với xu hướng chung của thế giới. Những diễn biến tại các cuộc xung đột phi truyền thống trên thế giới gần đây cho thấy, quốc gia nào nắm giữ công nghệ sẽ nắm lợi thế cạnh tranh và khả năng tự chủ trong phát triển. Chính vì vậy, việc Chính phủ quyết tâm đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, xây dựng doanh nghiệp công nghệ mạnh và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được xem là con đường tất yếu để Việt Nam tạo ra những bước đột phá mới.
Quyết tâm làm chủ công nghệ lõi từ Quyết định số 1091/QĐ-TTg tiếp tục được Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhiều lần nhấn mạnh tại các cuộc họp của Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tại các cuộc họp, Thủ tướng đều khẳng định, ưu tiên hàng đầu là tập trung nguồn lực cho phát triển công nghệ lõi, các sản phẩm có khả năng thương mại hóa và những bài toán lớn có sức lan tỏa đối với nền kinh tế. Trên cơ sở đó, Thủ tướng đề nghị từng bộ, ngành được yêu cầu lựa chọn từ một đến ba bài toán lớn gắn với chức năng quản lý, xác định rõ chuỗi giá trị, những công nghệ đã làm chủ và chưa làm chủ, doanh nghiệp dẫn dắt, nguồn lực đầu tư cũng như lộ trình thử nghiệm, thương mại hóa.
Theo đánh giá từ các nhà khoa học, yêu cầu của Thủ tướng đã mở ra cách tiếp cận mới, chuyển từ đầu tư dàn trải sang tập trung giải quyết những vấn đề thực tiễn bằng khoa học và công nghệ. Đồng thời, Chính phủ cũng xác định rõ vai trò của từng chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp phải tham gia từ khâu xác định nhu cầu, nghiên cứu, thử nghiệm đến phát triển thị trường; các viện nghiên cứu và trường đại học gắn nghiên cứu với nhu cầu của doanh nghiệp; Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng tiêu chuẩn, tạo môi trường thử nghiệm và hỗ trợ hình thành thị trường cho sản phẩm công nghệ mới.
 |
| Nguồn nhân lực chất lượng cao - một trong những trụ cột được Chính phủ đặc biệt quan tâm. Ảnh minh họa - Nguồn: VnEconomy |
Để làm chủ công nghệ lõi, cơ chế được cho là điểm nghẽn và cần được tháo gỡ một cách quyết liệt. Nhiều hội nghị lấy ý kiến nhằm triển khai hiệu quả nhất Nghị quyết 57-NQ/TW về Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Phiên họp chuyên đề về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đã ghi nhận những đóng góp quan trọng của các nhà khoa học, chuyên gia, quản lý khi đề nghị đẩy mạnh chủ trương hoàn thiện chính sách đặt hàng theo kết quả đầu ra, khoán chi nghiên cứu, mua sắm công đối với sản phẩm đầu tiên, định giá và thương mại hóa tài sản trí tuệ, đồng thời xây dựng cơ chế thử nghiệm và chấp nhận rủi ro có kiểm soát đối với công nghệ mới. Đây là những giải pháp có ý nghĩa quan trọng nhằm đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường, thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp công nghệ có năng lực cạnh tranh. Không ít ý kiến cũng cho rằng, song song với phát triển doanh nghiệp, Chính phủ cần đặc biệt coi trọng đầu tư hạ tầng số và hạ tầng nghiên cứu. Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số đang được hoàn thiện để tạo nền tảng kết nối đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Hệ thống trung tâm nghiên cứu, trung tâm thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia cũng được rà soát theo hướng đầu tư tập trung, dùng chung, ưu tiên phục vụ các công nghệ chiến lược, tránh đầu tư dàn trải và lãng phí nguồn lực.
Từ Nghị quyết đến hội thảo, và hội nghị triển khai, những điều kiện cần và đủ để bứt tốc trong phát triển công nghệ lõi đã được hình thành và từng bước triển khai. Các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu đã và đang tiếp tục được mở rộng cả về quy mô lẫn nguồn lực kinh tế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của Dân tộc”.
Để đạt được mục tiêu tiến nhanh, tiến chắc vào kỷ nguyên mới, yêu cầu đẩy nhanh xây dựng, chuẩn hóa và kết nối các cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, y tế, giáo dục, nông nghiệp, xây dựng, an sinh xã hội và các lĩnh vực trọng yếu khác cũng đã được thực hiện một cách rốt ráo. Dữ liệu được xem là nguồn tài nguyên mới của nền kinh tế số, là nền tảng để phát triển trí tuệ nhân tạo, dịch vụ số và các mô hình kinh doanh mới cũng được đẩy mạnh. Thông qua nguồn nhân lực chất lượng cao - một trong những trụ cột được Chính phủ đặc biệt quan tâm khi chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát toàn diện các chương trình đào tạo, phối hợp với các bộ, ngành xây dựng cơ chế thu hút, trọng dụng và đãi ngộ nhân tài; đồng thời phát triển mạnh giáo dục STEM, nâng cao chất lượng đào tạo trong các lĩnh vực công nghệ cao. Việc thu hút chuyên gia, nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm bổ sung nguồn lực cho nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược.
Như vậy, bằng tất cả quyết tâm và nguồn lực hiện có, con đường làm chủ công nghệ lõi hoàn toàn có thể đến đích.
Hiện Việt Nam là quốc gia có môi trường chính trị ổn định, hạ tầng số phát triển nhanh, lực lượng lao động trẻ cùng sự hiện diện ngày càng nhiều của các doanh nghiệp công nghệ lớn đang tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ cao. Hiện tại, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Có thể thấy, từ việc ban hành các chiến lược, đề án phát triển doanh nghiệp công nghệ chiến lược đến việc giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, ngành, địa phương, Chính phủ đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong xây dựng nền khoa học, công nghệ hiện đại, tự chủ và hội nhập. Làm chủ công nghệ lõi không chỉ tạo động lực tăng trưởng kinh tế mà còn bảo đảm an ninh quốc gia, chủ quyền số và nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Chúng ta không chỉ chạm vào công nghệ lõi mà còn làm chủ công nghệ lõi, từng bước định vị giá trị Việt Nam trên toàn thế giới.
