Lần này, sau 8 năm, với triển lãm cá nhân thứ ba mang tên “Ngày Tháng này”, ông trở lại với những đề tài thân thuộc như phong cảnh, hoa và tĩnh vật, chân dung người… với chất liệu chủ đạo là sơn dầu và một hướng đi mới với sơn mài. Qua lục tuần, với Đặng Tiến, hội họa càng tĩnh lặng bao nhiêu càng chứa đựng bấy nhiêu hoài niệm về kí ức nhiều thăng trầm cũng như càng nhận thức được sự hữu hạn của tương lai.
|
So với nhiều anh em họa sĩ thì Đặng Tiến là người không có nhiều triển lãm riêng dành cho mình. Thi thoảng ông tham gia triển lãm nhóm cùng đồng nghiệp. Còn nhớ năm 1998, khi bày triển lãm cá nhân đầu tiên, Đặng Tiến giới thiệu tới người xem những bức tranh chân dung khổ lớn. Năm 2017 khi bày tranh tại Thành phố Hồ Chí Minh, Đặng Tiến lại mang đến những bức tranh phong cảnh, cũng trên khổ lớn. 8 năm sau, với triển lãm “Ngày Tháng này” (đang diễn ra tại Hà Nội), Đặng Tiến vẫn là Đặng Tiến, không xa lạ mà trầm tĩnh, ung dung, tự tại với đa dạng thể loại tranh từ phong cảnh, tĩnh vật đến con người, được ví như “trang nhật kí với tổng phổ của thời gian tĩnh”. “So với hai triển lãm trước có một số thay đổi, mới hơn với cá nhân tôi. Trong triển lãm này, tôi bày 10 bức sơn mài. Trước đây tôi chủ yếu vẽ sơn dầu. Tôi cũng quay lại với đề tài con người và mong muốn trong chặng sáng tác tiếp theo sẽ vẽ thêm chất liệu sơn mài, với cách làm mới hơn, cách suy nghĩ khác hơn, hiện đại hơn. Tiếp xúc với sơn mài cũng nhiều nhưng chính thức để làm thì đây là triển lãm đầu tiên với tôi. Tôi vừa làm vừa tìm hiểu, cũng rút ra nhiều kinh nghiệm trong sử dụng chất liệu. Tôi coi sơn mài là một chất liệu, là phương tiện để giữ cá tính, ngôn ngữ của mình” - họa sĩ Đặng Tiến nói.
Nếu như tranh sơn dầu đã làm nên “thương hiệu” của Đặng Tiến trong suốt thời gian dài, với những bức tranh phong cảnh bình dị, yên ả, đặc biệt là những đề tài về biển và con người lao động nơi đất cảng Hải Phòng thì lần này, ông xuất hiện “mới” hơn với sơn mài. 10 bức tranh trên chất liệu mới nhưng người xem vẫn nhận ra Đặng Tiến bởi cách sử dụng màu thâm trầm, vừa tĩnh lặng, dịu êm, vừa sang trọng, khó đoán. Trong số đó, phần nhiều vẫn là tranh phong cảnh: Nắng sớm Tam Bạc, Bến Trăng, Bóng trăng… Nhà báo, nhà văn Như Bình, một người bạn thân thiết với họa sĩ Đặng Tiến cho rằng: “Sơn mài của họa sĩ Đặng Tiến không bị gắt. Màu đặc trưng của anh là màu trầm, xám, vàng thổ, nâu… đã dùng rất khéo léo trong những bức tranh sơn dầu trước đây, nay lại được đưa lên chất liệu sơn mài rất nhuyễn với ngôn ngữ riêng. Tôi rất ngạc nhiên khi lần đầu tiên nhìn thấy tranh sơn mài của Đặng Tiến, vẫn đẹp, dung dị, làm người xem rung động”.
|
Họa sĩ Đặng Tiến đến với hội họa bằng con đường tự học. Từ nhỏ ông mê vẽ, từng vẽ theo cha và hễ có bất cứ loại họa phẩm nào cũng mày mò tự vẽ, từ bột màu, thuốc nước, phấn màu, acrylic… Trải qua nhiều công việc, vừa vẽ cho mình, vừa có nhiều thời gian vẽ minh họa báo chí nhưng “điểm dừng chân” của ông là sơn dầu. Sơn dầu cũng là chất liệu gắn bó suốt hơn 20 năm qua, góp phần định hình phong cách và tên tuổi của Đặng Tiến trong làng hội họa. Ở lần trở lại này, Đặng Tiến ung dung, thong thả cùng sơn mài, để ngôn ngữ hội họa của mình tự nhiên như vốn có. Ông vẫn vẽ những gì thân thuộc nhất và dường như khi càng về tuổi xế chiều, những kí ức tuổi thơ lại hiện về rõ ràng, xúc động hơn.
Chất liệu sơn mài đã đưa ông trở về những bến, bãi từng in dấu chân trẻ thơ, những con người lao động nhỏ bé, lam lũ quanh năm, trở về kỉ niệm với 2 lần đi sơ tán ở ngoại thành (trong khoảng những năm 1966-1972). Tuy không nhiều nhưng với ông, đó là quãng thời gian đáng nhớ nhất. Ông vẫn nhớ những công xưởng, bến đò trong những năm tháng chiến tranh, nhớ những ngày từ ngoại thành về đến cửa ô thành phố… mỗi khi bắt gặp cảnh cũ, người xưa. “Những căn nhà cũ, những xưởng sản xuất hay khung cảnh nông thôn mỗi khi bước ra khỏi nội thành đều bắt gặp, cảm thấy thân thương, xúc động, gợi kí ức. Hồi ấy tôi còn nhỏ, thích ra bờ sông đi câu cá, thăm những vườn cây. Sau này, mỗi khi ngồi trên ô tô khách đi ra ngoại thành, nhìn lại những khung cảnh ấy, người bỗng thấy gai gai. Khi vẽ Hải Phòng, tôi cũng muốn hướng đến những con người trong cuộc sống đời thường. Bây giờ không còn cảnh những người công nhân trong bộ quần áo xanh, dầu mỡ đầy người, những bến phà hay bờ sông cũng không còn như xưa. Tôi đã có tuổi, có lẽ những cái mới nhập vào mình có thể chóng quên nhưng kí ức tuổi thơ lại in rõ trong tâm trí” - họa sĩ Đặng Tiến tâm sự.
Họa sĩ Nguyễn Linh, một người bạn thân thiết của họa sĩ cảm nhận triển lãm lần này có điều đặc biệt là Đặng Tiến giới thiệu những bức tranh sơn mài - một hướng đi mới. Để “điều khiển” được chất liệu này không đơn giản nhưng ông đã làm rất ổn. Với một người đã định hình phong cách sáng tác, ở triển lãm cá nhân lần thứ ba, Đặng Tiến có một chút thay đổi khi khai thác ngôn ngữ hội họa. Không chỉ dừng lại ở phong cảnh mà ông còn giới thiệu những bức tranh người đầy ắp ẩn ý và câu chuyện riêng trong đó. “Tốt nhất người họa sĩ hãy cứ khai thác những gì xung quanh cuộc sống của mình. Đấy cũng là con đường đi khó chứ không dễ, để giữ được bản sắc, để người xem vẫn nhận ra phong cách của tác giả”, họa sĩ Nguyễn Linh nói.
|
Có thể nói, thế mạnh của họa sĩ Đặng Tiến vẫn là tranh phong cảnh, như một sự giãi bày, hoài niệm. Chị Nguyễn Thị Tú Mai (Art Gallery - nơi tổ chức triển lãm) cho rằng: “Sau 8 năm vắng bóng, lần này, phong cảnh của họa sĩ đã nhạt dần sự phân mảnh, mọi thứ như được rút về mặt phẳng của ánh sáng. Màu cũng không còn chỉ là chất liệu mô tả nữa, mà trở thành ngữ pháp của cảm xúc. Còn tranh tĩnh vật của ông như một sự nối dài tự nhiên của cảm thức phong cảnh. Nếu phong cảnh mở ra thời gian quá khứ, thì tĩnh vật là hơi thở của hiện tại. Phong cảnh là để hoài niệm quá khứ, còn tĩnh vật là để níu giữ hiện thực - thứ tĩnh vật biết thở, biết chậm, biết giữ lấy thời gian”. Vì thế, họa sĩ Đặng Tiến từng chia sẻ: ông rất thích tên triển lãm là “Ngày Tháng này” bởi nó hợp với những bức tranh ông vẽ, như nhịp thời gian lặng lẽ trôi, một chuỗi biến tấu của tĩnh lặng với khả năng kiểm soát cảm xúc qua cấu trúc thị giác. “Ở đó, có thể ngôn ngữ hội họa hiện đại hơn nhưng xúc cảm để mình làm việc vẫn từ kí ức gợi lại” như lời ông thổ lộ.
