Việc Thanh âm vượt đại dương trở thành bộ phim đầu tiên áp dụng cơ chế này được xem là dấu mốc quan trọng, mở ra hướng đi mới cho dòng phim Nhà nước.
Trong nhiều năm, các bộ phim do Nhà nước đặt hàng chủ yếu được sản xuất nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền và giáo dục truyền thống. Phần lớn tác phẩm được chiếu trong các đợt phục vụ nhân dân, tuần phim chuyên đề hoặc phát sóng trên truyền hình. Cơ hội đến với hệ thống rạp thương mại gần như hạn chế.
Mới đây, bộ phim Thanh âm vượt đại dương được lựa chọn là tác phẩm đầu tiên được phát hành theo Nghị định số 189/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 28/5/2026, quy định về phát hành, phổ biến phim phục vụ nhiệm vụ chính trị chính thức có hiệu lực từ ngày 15/7/2026. Đối với ê-kíp thực hiện dự án, đây không đơn thuần là niềm vui của tác phẩm được ra rạp, mà còn là thành quả sau nhiều năm mong mỏi.
Nhìn lại trước đó dù đều là phim do Nhà nước đặt hàng và phát hành tại hệ thống rạp, Đừng đốt (2009) của đạo diễn, NSND Đặng Nhật Minh và Thanh âm vượt đại dương lại đại diện cho hai giai đoạn khác nhau trong phát hành phim đặt hàng. Khi Đừng đốt ra mắt năm 2009, việc đưa phim ra rạp chủ yếu nhằm phổ biến tác phẩm đến công chúng và thực hiện nhiệm vụ chính trị, trong bối cảnh chưa có hành lang pháp lý cho phép khai thác thương mại đối với dòng phim này. Doanh thu phòng vé khi đó không được xem là mục tiêu hay thước đo đánh giá hiệu quả phát hành.
Trong khi đó, Thanh âm vượt đại dương đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi phim do Nhà nước đặt hàng được phép khai thác thương mại tại hệ thống rạp. Điều này đồng nghĩa bộ phim không chỉ hướng đến việc lan tỏa giá trị lịch sử, tư tưởng, giáo dục mà còn có cơ hội cạnh tranh trên thị trường, tiếp cận đông đảo khán giả và được đánh giá thông qua hiệu quả phát hành thực tế.
Bởi vậy, Nghị định số 189/2026/NĐ-CP được xem là dấu mốc quan trọng đối với điện ảnh Việt Nam. Lần đầu tiên, các bộ phim đặt hàng sử dụng ngân sách nhà nước được phép phát hành thương mại, song song với việc tiếp tục thực hiện nhiệm vụ chính trị theo quy định.
Không chỉ mở rộng kênh phát hành, nghị định còn quy định cơ chế quản lý doanh thu phát sinh từ hoạt động này, tạo hành lang pháp lý để các bộ phim đặt hàng từng bước tham gia thị trường một cách minh bạch.
Đạo diễn Đào Duy Phúc chia sẻ khi biết Thanh âm vượt đại dương được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục Điện ảnh lựa chọn phát hành thương mại, cảm xúc đầu tiên của ông là vỡ òa.
Ông nhớ lại khoảnh khắc nhìn thấy thông tin về Nghị định 189 được Cục trưởng Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) chia sẻ trên mạng xã hội: “Thực sự là cảm giác vỡ òa, bởi chúng tôi mong mỏi điều này từ rất lâu. Đây là niềm vui rất lớn đối với những người làm phim, đặc biệt là đoàn phim mà lâu nay mọi người vẫn quen gọi là phim Nhà nước.”
Theo đạo diễn, trong suốt quá trình thực hiện tác phẩm, điều ê-kíp luôn hướng tới không chỉ hoàn thành bộ phim với chất lượng tốt nhất, mà còn mong có ngày khán giả trên cả nước được xem tác phẩm tại rạp. Thế nhưng, vào thời điểm bộ phim hoàn thành, không ai có thể trả lời câu hỏi ấy. Đó cũng là tâm trạng chung của nhiều đoàn phim Nhà nước trong nhiều năm qua.
Theo đạo diễn Đào Duy Phúc, việc phát hành thương mại không chỉ giúp khán giả có thêm cơ hội tiếp cận tác phẩm mà còn khiến chính những người sáng tạo có thêm động lực. “Nghị định 189 sẽ khiến các đạo diễn, biên kịch, diễn viên và toàn bộ ê-kíp nỗ lực nhiều hơn nữa để làm ra những bộ phim Nhà nước đặt hàng có chất lượng cao hơn.”
Ông nhấn mạnh, mục tiêu lớn nhất của ê-kíp không phải doanh thu: “Từ khi bắt đầu sáng tác, chúng tôi chỉ mong kịch bản được duyệt. Khi phim sản xuất, chúng tôi mong hoàn thành với chất lượng tốt. Và khi hoàn thành, điều mong mỏi nhất là bộ phim được phát hành rộng rãi.”
Với đạo diễn, việc tác phẩm đến với đông đảo công chúng chính là phần thưởng lớn nhất dành cho người làm nghề.
Ở góc độ quản lý, việc lựa chọn Thanh âm vượt đại dương là bộ phim đầu tiên phát hành theo Nghị định 189 không đơn thuần xuất phát từ nội dung phù hợp với dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7. Quan trọng hơn, đây được xem là bước triển khai đầu tiên để đưa một chính sách mới vào thực tiễn.
Theo Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường: “Nếu coi Nghị định 189 là cái đích về mặt thể chế thì đây là bước chạy thử để kiểm tra toàn bộ các quy trình xem còn vướng mắc ở đâu, như thế nào để điều chỉnh cho phù hợp, tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân sau này tham gia vào việc phổ biến và phát hành phim do Nhà nước đặt hàng.”
Cũng theo ông Đặng Trần Cường, quá trình triển khai bộ phim đầu tiên sẽ giúp cơ quan quản lý đánh giá toàn diện, từ khâu lựa chọn đơn vị phát hành, tổ chức chiếu rạp, cơ chế phối hợp giữa các bên đến phương thức quản lý doanh thu phát sinh. Đó cũng là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện quy trình trong thời gian tới, khi nhiều bộ phim đặt hàng khác được đưa ra thị trường.
Khác với suy nghĩ của nhiều người rằng việc phát hành thương mại có thể tạo thêm áp lực cho dòng phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, lãnh đạo Cục Điện ảnh cho rằng mục tiêu cốt lõi vẫn không thay đổi. “Chúng tôi không thấy có bất kỳ khó khăn nào. Mục tiêu vẫn là phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền cho người dân. Trước đây phim đã được chiếu miễn phí ở nhiều nơi, lần này chỉ bổ sung thêm phương thức để công chúng có thể tiếp cận dễ dàng hơn.”
Nói cách khác, việc bán vé không làm thay đổi bản chất của dòng phim đặt hàng. Điều thay đổi là cách tác phẩm đến với khán giả. Nếu trước đây, khán giả chỉ có thể xem thông qua các đợt chiếu phục vụ hoặc trên truyền hình, nay họ có thêm lựa chọn đến rạp, chủ động quyết định thời điểm thưởng thức tác phẩm.
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định 189 không chỉ nằm ở việc cho phép phát hành thương mại đối với phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, mà còn lần đầu tiên quy định cụ thể cơ chế quản lý doanh thu phát sinh từ hoạt động này.
Theo quy định, doanh thu sẽ được phân chia theo hợp đồng giữa các bên và thực hiện theo quy định của pháp luật. Đây được xem là nền tảng pháp lý để hoạt động phát hành phim Nhà nước từng bước vận hành theo cơ chế thị trường, minh bạch hơn so với trước.
Trước đó, bộ phim do Nhà nước đặt hàng Đào, Phở và Piano của đạo diễn, NSƯT Phi Tiến Sơn tạo nên hiện tượng phòng vé với doanh thu 23 tỷ đồng, nhưng thời điểm đó chưa có cơ chế khai thác thương mại đối với phim do Nhà nước đặt hàng.
Theo Cục trưởng Đặng Trần Cường, điều này cũng phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn nhận đối với điện ảnh. Trong nhiều năm, phim đặt hàng thường phục vụ nhiệm vụ chính trị và tuyên truyền. Chức năng đó vẫn tiếp tục được duy trì. Tuy nhiên, với Nghị định 189, điện ảnh được nhìn nhận đầy đủ hơn với tư cách một ngành công nghiệp văn hóa: “Điện ảnh không chỉ thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền mà còn có thể mang lại những giá trị kinh tế nhất định.”
Việc Thanh âm vượt đại dương trở thành bộ phim đầu tiên phát hành theo Nghị định 189 vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của riêng tác phẩm.
Một cơ chế pháp lý mới được kiểm nghiệm trên thực tế, là bước chuyển trong tư duy phát hành phim đặt hàng, đồng thời mở ra kỳ vọng về một hành trình mới cho dòng phim vốn nhiều năm chủ yếu gắn với các nhiệm vụ chính trị.
Theo Cục trưởng Cục Điện ảnh, Thanh âm vượt đại dương đã nhận được đề nghị phát hành từ toàn bộ 16 cụm rạp trên cả nước, dự kiến có khoảng 197/237 cụm rạp tham gia trình chiếu.
Nếu quá trình thử nghiệm diễn ra thuận lợi, những tác phẩm được Nhà nước đầu tư trong tương lai sẽ có thêm cơ hội hiện diện tại hệ thống rạp, đối thoại trực tiếp với công chúng và phát huy đầy đủ hơn giá trị tư tưởng, nghệ thuật cũng như hiệu quả xã hội.
Đối với những người làm nghề, thay đổi lớn nhất mà Nghị định 189 mang lại có lẽ không nằm ở doanh thu, mà ở cơ hội được đối diện trực tiếp với khán giả. Đây cũng là cơ hội để dòng phim đặt hàng từng bước thay đổi hình ảnh vốn lâu nay thường gắn với định kiến khô cứng hoặc chỉ dành cho những dịp kỷ niệm.
Và với điện ảnh Việt Nam, Nghị định 189 có thể xem như điểm khởi đầu cho một giai đoạn mới, nơi phim đặt hàng không chỉ được tạo ra để hoàn thành nhiệm vụ.
 |
| Bối cảnh phim: "Thanh âm vượt đại dương" tái hiện "địa ngục trần gian" Côn Đảo và tinh thần bất khuất của các chiến sĩ cách mạng |
