Giải thưởng Pritzker được thành lập năm 1979 bởi Jay A. Pritzker và Cindy Pritzker thông qua Quỹ Hyatt (Mỹ). Mỗi năm giải thưởng được trao cho một hoặc nhiều kiến trúc sư còn sống có đóng góp nổi bật cho môi trường xây dựng và đời sống nhân loại thông qua nghệ thuật kiến trúc.

Giải thưởng thường được gọi là “Nobel của kiến trúc”, bao gồm 100.000 USD, một giấy chứng nhận và huy chương. Lễ trao giải thường được tổ chức vào tháng 5 tại một công trình kiến trúc tiêu biểu ở các quốc gia khác nhau trên thế giới.

Kiến trúc sư Smiljan Radić Clarke. Ảnh: Giải thưởng Kiến trúc Pritzker cung cấp.

Trong phần nhận xét, hội đồng giám khảo Pritzker 2026 đánh giá rằng các công trình của Radić nằm “ở giao điểm của sự phá vỡ quy ước, thử nghiệm vật liệu và ký ức văn hóa”.

Hội đồng viết: “Các công trình của ông Smiljan Radić Clarke thường mang vẻ tạm thời, không ổn định hoặc cố ý dang dở, gần như sắp biến mất, nhưng lại tạo nên một không gian có trật tự, lạc quan và yên bình, coi sự mong manh như một trạng thái thiết yếu của trải nghiệm sống.”

Ảnh chụp ngôi nhà Carbonero do Smiljan Radić cung cấp.

Chủ tịch hội đồng giám khảo Alejandro Aravena, người đoạt giải Pritzker năm 2016, nhận xét: “Trong mỗi công trình, ông đưa ra những câu trả lời hoàn toàn độc đáo, làm cho những điều mơ hồ trở nên rõ ràng. Smiljan Radić Clarke quay trở lại những nền tảng cơ bản nhất của kiến trúc, đồng thời khám phá những giới hạn chưa từng được chạm tới.”

Radić nổi tiếng với cách tiếp cận không lặp lại ngôn ngữ kiến trúc. Mỗi dự án của ông được thiết kế như một câu hỏi riêng biệt, gắn chặt với bối cảnh địa lý, khí hậu và lịch sử xã hội của địa điểm.

Trong nhiều công trình, ông lựa chọn những giải pháp thiết kế thích ứng với môi trường: Nhà hàng Mestizo (Santiago, 2006): một phần công trình được đặt dưới mặt đất. Pite House (Papudo, 2005): công trình được xoay hướng để tránh gió mạnh và ánh sáng chói. Dự án “Chile Antes de Chile” (2013): mở rộng Bảo tàng Nghệ thuật Tiền Colombo bằng phương pháp tái sử dụng thích ứng thay vì phá bỏ và xây mới.

Các công trình của Radić thường sử dụng vật liệu quen thuộc như bê tông, đá, gỗ và kính, nhưng được kết hợp cẩn thận để tạo nên trải nghiệm về ánh sáng, âm thanh và cảm giác bao bọc.

Serpentine Gallery Pavilion. Ảnh: Iwan Baan.

Một ví dụ tiêu biểu là Serpentine Gallery Pavilion 2014 tại London, nơi một lớp vỏ sợi thủy tinh bán trong suốt đặt trên những khối đá lớn chịu lực. Ánh sáng được lọc nhẹ, tạo cảm giác trú ẩn mà vẫn giữ liên hệ với công viên xung quanh.

Teatro Regional del Biobío. Ảnh Iwan Baan.

Tại Nhà hát khu vực Biobío (Concepción, Chile, 2018), lớp vỏ bán trong suốt được thiết kế để điều chỉnh ánh sáng và hỗ trợ âm học cho không gian biểu diễn.

Radić sinh tại Santiago (Chile) trong một gia đình nhập cư – ông bà nội đến từ Croatia, còn ông bà ngoại đến từ Anh. Trải nghiệm về nguồn gốc đa văn hóa khiến ông nhìn nhận đời sống như “một bức tranh ghép” thay vì một dòng di sản đơn giản.

Ông học kiến trúc tại Đại học Công giáo Chile, nhưng trượt kỳ thi tốt nghiệp năm 1989. Sau đó Radić sang Ý học lịch sử kiến trúc tại Đại học Kiến trúc Venice và đi nhiều nơi, một trải nghiệm mà ông coi là bài học quan trọng trong hành trình học tập.

Radić từng nói: “Suy nghĩ nằm trong chính các sự vật. Tôi luôn cố gắng tạo ra một môi trường khiến người khác suy nghĩ những điều mới.”

Smiljan Radić và vợ. Ảnh: Smiljan Radić.

Trong thời gian học đại học, ông gặp nhà điêu khắc Marcela Correa, người sau này trở thành vợ và cộng sự sáng tạo lâu dài của ông. Năm 1995, ông thành lập văn phòng Smiljan Radić Clarke tại Santiago với quy mô nhỏ. Dự án đầu tiên của văn phòng là “Ngôi nhà nhỏ” (Vilches, 1997) – một căn nhà rộng 24 m² được chính ông và Correa tự xây dựng trên dãy Andes.

Ngoài ra, năm 2017 ông thành lập Fragile Architecture Foundation tại Santiago nhằm hỗ trợ các nghiên cứu và dự án kiến trúc thử nghiệm.

Các công trình của Radić đã nhận nhiều giải thưởng quốc tế, trong đó có Architecture Record Design Vanguard (2008), Oris Award for Architecture (2015) và Arnold W. Brunner Memorial Prize của Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Văn học Hoa Kỳ (2018).

Trong phát biểu về triết lý thiết kế của mình, Radić nói: “Kiến trúc có thể hùng vĩ và trường tồn, nhưng cũng có thể mong manh và phù du. Trong khoảng căng thẳng giữa những thời gian khác nhau ấy, chúng ta cố gắng tạo ra những trải nghiệm khiến con người dừng lại và suy nghĩ về thế giới.”

Hiện nay Radić sống và làm việc tại Santiago (Chile), duy trì một văn phòng nhỏ với số cộng sự hạn chế. Theo ban tổ chức Pritzker, chính quy mô làm việc khiêm tốn này cho phép các công trình của ông giữ được tính cá nhân, tỉ mỉ và giàu cảm xúc.