 |
| Nghệ sĩ Chu Hồng Thúy và Phạm Thị Hướng trong tiết mục Đu son. Ảnh: LĐXVN |
Họ dành những năm tháng đẹp nhất cho phòng tập, miệt mài sáng tạo, chinh phục những kỹ thuật khắc nghiệt để khẳng định tài năng và ghi dấu ấn Việt Nam trên đấu trường quốc tế. Mỗi lần bước lên sân khấu thế giới, các nghệ sĩ lại mang theo niềm tự hào, bản lĩnh và khát vọng đưa nghệ thuật nước nhà vươn xa.
Nghệ sĩ Chu Hồng Thúy (37 tuổi) và Phạm Thị Hướng (36 tuổi), cùng thuộc Đoàn Xiếc tạp kỹ - Liên đoàn Xiếc Việt Nam, đã ghi dấu ấn tại Liên hoan quốc tế Công chúa xiếc ở Nga vào cuối tháng 10/2022 với tiết mục Đu son. Lần đầu bước lên một đấu trường xiếc quốc tế lớn, hai cô “công chúa xiếc” đã làm nên chuyện, giành Huy chương Vàng, đánh dấu mốc son đáng nhớ của xiếc Việt Nam trên sân khấu thế giới.
Đằng sau những vòng xoay nhẹ tênh trên không là cả một hành trình “nếm mật nằm gai”. Nhớ lại quá trình tập luyện, nghệ sĩ Chu Hồng Thúy vẫn không quên những ngày tháng mà mỗi động tác đều phải đánh đổi bằng mồ hôi, đau đớn và sự bền bỉ vượt qua giới hạn của cơ thể. Trong tiết mục, ở kỹ thuật treo răng, chị dùng chính hàm răng để giữ trụ, nâng đỡ bạn diễn trong những chuyển động xoay trên không. Ở đó, chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể khiến cả hai đối mặt với hiểm nguy. Chị Thúy tâm sự: “Thử thách lớn nhất là hàm răng của tôi vốn không tốt. Hai răng hàm từng bị mẻ, vỡ, phải chụp lại; trong quá trình tập luyện, cầu răng liên tục hỏng. Có lần, bác sĩ ngạc nhiên hỏi tôi ăn gì, cắn gì mà cầu răng có thể vỡ như vậy… Bác sĩ không biết tôi là một nghệ sĩ xiếc. Với chúng tôi, hàm răng cũng phải chịu sức nặng và áp lực chẳng khác gì đôi tay, đôi chân.”
Bên cạnh đó, nghệ sĩ Chu Hồng Thúy còn phải đối diện với nhiều chấn thương như đau vai, đau hàm, đau tay, thậm chí có những lúc bị chấn thương trong quá trình tập luyện và biểu diễn. Dẫu vậy, chị vẫn kiên trì theo đuổi nghề, bởi phía trước là giấc mơ được tỏa sáng, được ghi nhận tài năng và sự khổ luyện của nghệ sĩ xiếc Việt. Với chị, mỗi động tác hoàn thành không chỉ là một lần vượt qua giới hạn của bản thân, mà còn là cơ hội đưa vẻ đẹp, bản lĩnh và sức sáng tạo của xiếc Việt đến gần hơn với bạn bè quốc tế. Khi tiếng vỗ tay vang lên, những cơn đau âm thầm dường như đã vơi đi.
Còn nghệ sĩ Phạm Thị Hướng - người gắn bó với nghệ thuật xiếc từ năm 12, 13 tuổi, tấm huy chương Vàng là một dấu mốc đáng nhớ nhất trong sự nghiệp. Nhắc lại khoảnh khắc ấy, chị vẫn nguyên cảm giác xúc động, hạnh phúc, tự hào. Để có được vinh quang đó, chị và nghệ sĩ Chu Hồng Thúy đã dành 7 năm tập luyện tiết mục Đu son, sử dụng đạo cụ hình khóa Sol. Những động tác trên không liên tục được thử nghiệm, điều chỉnh, đi kèm với không ít lần mất thăng bằng, ngã đau. Có lần rơi từ độ cao 2-3m xuống sàn, chị chỉ biết nằm im vì đau và choáng, may mắn chỉ bị dập cơ.
Đam mê không xóa đi sự khắc nghiệt của nghề, nhưng giúp người nghệ sĩ có thêm lý do để vượt qua. Chị Hướng tâm sự: “Trong sự nghiệp của nghệ sĩ xiếc, chấn thương luôn là một phần khắc nghiệt của nghề. Những cú ngã có thể để lại hậu quả nặng nề, thậm chí đe dọa tính mạng. Cũng đã có lúc áp lực, khó khăn kinh tế và cả những chấn thương khiến tôi nghĩ đến việc rẽ hướng. Nhưng rồi khát khao được đứng trên sân khấu quốc tế lại khiến những do dự ấy lắng xuống. Tôi tiếp tục tập luyện, nỗ lực và cố gắng, bởi tôi muốn được khẳng định tài năng của mình, mang nghệ thuật xiếc Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.”
Những năm gần đây, đặc biệt sau đại dịch Covid-19, xiếc Việt Nam từng bước tạo dấu ấn trên đấu trường quốc tế. Sự xuất hiện ngày càng thường xuyên của nghệ sĩ Việt tại các liên hoan, cuộc thi nước ngoài cho thấy sức hút của một nền xiếc giàu tiềm năng, đồng thời mở ra cơ hội để nghệ sĩ cọ xát, học hỏi và khẳng định năng lực.
Theo Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, NSND Tống Toàn Thắng, giai đoạn hậu Covid-19 đặt nghệ sĩ trước nhiều khó khăn, nhưng cũng tạo động lực để đổi mới. Trong bối cảnh hoạt động biểu diễn quốc tế từng bị gián đoạn, các nghệ sĩ Việt vẫn duy trì luyện tập, tìm tòi kỹ thuật và xây dựng những tiết mục phù hợp với yêu cầu mới. Sự bền bỉ ấy trở thành nền tảng giúp xiếc Việt nâng cao chất lượng chuyên môn và từng bước mở rộng hiện diện trên sân khấu thế giới.
Tuy nhiên, vị thế mới cũng kéo theo những đòi hỏi khắt khe hơn. Mỗi lần tham gia liên hoan quốc tế, nghệ sĩ phải mang đến sản phẩm có chất lượng, cách thể hiện mới mẻ và khả năng tạo dấu ấn riêng. Thành tích quan trọng nhưng điều quan trọng hơn là làm sao để mỗi tiết mục vừa đáp ứng chuẩn mực nghề nghiệp, vừa cho thấy sự sáng tạo và bản lĩnh của nghệ sĩ Việt Nam.
NSND Tống Toàn Thắng cho rằng, mục tiêu của xiếc Việt hiện nay không chỉ là giành giải thưởng, mà còn xây dựng bản sắc và định danh thương hiệu trên sân khấu quốc tế. Xiếc Việt có thể tiếp thu tinh hoa kỹ thuật từ những nền xiếc tiên tiến, nhưng cần biết chắt lọc và kết hợp với giá trị văn hóa dân tộc. Một tiết mục chỉ kéo dài vài phút vẫn có thể tạo ấn tượng nếu chứa đựng cảm xúc, nhân vật, câu chuyện và góc nhìn riêng về con người, đất nước Việt Nam.
Không chỉ dẫn đoàn tham dự các cuộc thi, NSND Tống Toàn Thắng còn nhiều lần đảm nhiệm vai trò giám khảo tại các liên hoan xiếc quốc tế. Từ thực tế đó, ông đánh giá nghệ sĩ Việt Nam có những lợi thế nổi bật như sự thông minh, cần cù, khéo léo và khả năng chịu khó luyện tập. Vóc dáng nhỏ bé, nếu nhìn theo tương quan thể hình, đôi khi có thể trở thành bất lợi; nhưng trong nghệ thuật xiếc, đây lại là yếu tố tạo nên sự linh hoạt và bất ngờ. Nhờ khả năng kiểm soát cơ thể, độ mềm dẻo và kỹ thuật chính xác, nghệ sĩ Việt Nam có thể thực hiện những động tác khó, đòi hỏi sự phối hợp tinh tế. Sự tương phản giữa vóc dáng nhỏ bé và năng lực biểu diễn phi thường tạo nên hiệu ứng đặc biệt, khiến khán giả và giới chuyên môn quốc tế ấn tượng. Đó cũng là một trong những yếu tố góp phần hình thành dấu ấn riêng của xiếc Việt Nam.
Từ những lợi thế sẵn có, xiếc Việt đang đứng trước yêu cầu chuyển từ việc khẳng định khả năng sang xây dựng thương hiệu. Muốn đi xa, nghệ sĩ cần tiếp tục rèn luyện kỹ thuật, làm mới ngôn ngữ biểu diễn và tìm được cách kể câu chuyện Việt Nam bằng hình thức phù hợp với công chúng quốc tế. Khi đó, mỗi giải thưởng đạt được sẽ góp phần nâng cao vị thế của xiếc Việt trên bản đồ nghệ thuật thế giới.
