Dù đứng về phía thấu hiểu hay chỉ trích, vụ việc này đã cho thấy sự khác biệt giữa bản thể người sáng tạo và kinh doanh nghệ thuật trong một nghệ sĩ, lẫn sự cố gắng của các tên tuổi indie (độc lập, không có công ty chủ quản) trong quá trình hoạt động.

Bằng nỗ lực không ngừng, Phùng Khánh Linh cho thấy bản thân có thể trở thành một nghệ sĩ cá tính riêng nếu đủ kiên trì, nhẫn nại và không ngừng hoàn thiện bản thân. Ảnh NVCC

Cụ thể, đầu tháng 1 này, trên fanpage chính thức, Em Ellata - chủ nhân bản hit Ngày ấy từng trở thành hiện tượng trên mạng xã hội TikTok chia sẻ về việc ra mắt phiên bản tiếng Anh cho ca khúc Đã qua rồi vào ngày 14/1. Đáng nói đây có thể là ca khúc cuối cùng của ca nhạc sĩ này, bởi như anh đã viết: “Sau ca khúc này, nếu như không có bất kỳ một bước ngoặt về tài chính nào được tạo ra từ những bài hát Em đã ra mắt, Em sẽ không ra mắt bất kỳ một bài hát nào khác nữa. Em yêu âm nhạc thì âm nhạc phải yêu Em. Còn nếu không thì Em xin chấm dứt sự đau khổ mà mình đã phải chịu đựng từ khi lựa chọn nghệ thuật”.

Chia sẻ nói trên nhanh chóng tạo ra phản ứng trái chiều, đặc biệt là quan điểm: “Em yêu âm nhạc thì âm nhạc phải yêu Em”. Theo nhiều khán giả, cách nghĩ này có phần phiến diện, thiếu cân nhắc, đòi hỏi nghệ thuật nói chung, âm nhạc nói riêng phải đáp lại mình, dù đây là lĩnh vực gắn liền với cảm xúc, đam mê và sự nhiệt huyết và cả tài năng. Không dừng ở đó, vụ việc càng đẩy đi xa khi ca nhạc sĩ phản hồi một bình luận khác của khán giả rằng mình không có nhu cầu làm nhạc “cho vui”, thay vào đó là muốn “nổi tiếng”, có thêm “thu nhập” chứ không phải để thỏa mãn “cái tôi bản thân”. Em Ellata cũng khẳng định những điều trên chính là “lý do mình đến với âm nhạc”. Cũng từ điều này, nhiều khán giả đã dẫn chứng trường hợp của các nghệ sĩ khác khi họ cũng nhiều lần cố gắng, thậm chí có lúc muốn bỏ cuộc để cuối cùng vươn đến thành công.

Tuy vậy, công bằng mà nói, Em Ellata cũng là một nghệ sĩ đã nỗ lực hết mình trong các năm qua. Được nhiều khán giả biết đến vào đầu năm 2024 qua ca khúc Ngày ấy nổi tiếng TikTok, trở thành nhạc nền cho hàng triệu video, ca nhạc sĩ này đã liên tục cho ra mắt những sản phẩm khác như Lái xe một mình, Đoạn kết (Happy Ending). Đặc biệt sau này anh tiết lộ với sự tự tin ban đầu, bản thân đã đầu tư “tất tay” cho Lái xe một mình nhưng kết quả không như mong muốn, dẫn đến bản thân phải về quê sinh sống, chắt chiu dành dụm lại từ đầu để tiếp tục hành trình với âm nhạc. Nhiều đồng nghiệp trong nghề cũng nhìn nhận Em Ellata rất tâm huyết với các sản phẩm, nơi mọi khâu đều được thực hiện trong sự cân nhắc kỹ càng. Có thể thấy chính những điều này phần nào lý giải cho phản ứng của nam ca sĩ khi đưa ra thông báo gây tranh cãi nói trên.

Dẫu vậy, trong trường hợp này, cần phân biệt rõ khái niệm “nghệ sĩ” và “nhà kinh doanh nghệ thuật” vốn là hai bản thể của một nghệ sĩ. Trong khi một bên chú trọng vào sự tự do, sáng tạo, khao khát thể hiện cái tôi, phù hợp với một nhóm nhỏ khán giả; thì vế còn lại xoay quanh nhiều hơn đến khuôn khổ, sự ràng buộc, tuân theo thị hiếu và dĩ nhiên phải làm thế nào để được đông đảo người nghe yêu thích. Không thể phủ nhận tài chính là không thể thiếu trong bất cứ hoạt động nào của đời sống thường nhật mà sáng tạo nghệ thuật không là ngoại lệ, nhưng nếu quá phụ thuộc vào nó, ranh giới giữa hai lựa chọn nói trên là rất mong manh. Với Em Ellata, vấn đề nằm ở chỗ dù bản thân muốn trở thành một nhà kinh doanh, nhưng chất liệu và sản phẩm mà anh mang đến vẫn luôn thiên về phía nghệ sĩ tính.

Nếu lắng nghe kỹ, đối tượng mà ca nhạc sĩ này hướng đến chỉ là một nhóm nhỏ khán giả, những người yêu thích dòng folk/acoustic cùng các ca khúc healing, chữa lành; trong khi xu hướng hiện nay luôn dành cho pop, rap, hip-hop, R&B… và các sản phẩm được đầu tư chỉn chu, hấp dẫn. Do đó khi sản phẩm không có sự tương đồng với đối tượng thụ hưởng mà người nghệ sĩ nhắm đến, thì phản ứng nói trên là không thể tránh. Nói cách khác, nếu anh hiểu rằng âm nhạc của mình không dành cho số đông, tranh cãi sẽ không nổ ra. Và dĩ nhiên nếu muốn hướng đến đại đa số khán giả, thì sản phẩm và phong cách mà nam nghệ sĩ mang đến sẽ phải khác đi.

Bày tỏ về sự việc này, Nguyễn Hải Minh - nghệ sĩ thuộc nhóm Minh Tốc & Lam nhận định: “Theo tôi, tranh cãi đến từ cách nghĩ của người làm nghề, khi họ muốn hoặc phải đóng cả hai vai: nhà kinh doanh nghệ thuật và nghệ sĩ. Theo đó, làm nghệ sĩ mà nghĩ đến tài chính thì khó thăng hoa, nhưng không có tài chính thì không sống nổi. Do đó dù có muốn hay không, hãy luôn tách biệt nghệ sĩ và nhà kinh doanh nghệ thuật, hãy để nó là hai cá thể độc lập. Nghệ sĩ nên biết về kinh doanh nghệ thuật nhưng phải cẩn trọng khi làm việc đó. Cuối cùng, âm nhạc là trò chơi đồng đội, hãy tìm những người thuỷ thủ cùng nhau ra khơi, đừng một mình làm và gánh chịu tất cả”.

Chia sẻ nói trên cho thấy góc nhìn của người làm nghề, và không có lựa chọn nào là hoàn hảo cả. Với các nghệ sĩ độc lập, nếu muốn giữ được chất riêng, họ phải nỗ lực hơn gấp nhiều lần để bản thân có thể giữ trọn phong cách cá nhân. Trong thời đại ngày nay, cách để một nghệ sĩ indie được biết đến không còn quá khó, nhất là thông qua sự hỗ trợ của mạng xã hội. Trường hợp điển hình nhất không thể không kể đến Phùng Khánh Linh, bằng những nỗ lực tự thân đã từng bước khẳng định chính mình qua 3 album cá nhân, trong đó Giữa một vạn người vừa mới ra mắt là điểm sáng đặc biệt trong năm 2025. Để được biết đến nhiều hơn, nữ ca sĩ không ngần ngại khai thác tính cách hài hước trên mạng xã hội cũng như hợp tác với nhiều cá nhân có sức ảnh hưởng ở nhiều lĩnh vực. Và nếu 10 năm trước thì việc khẳng định cá tính còn nhiều khó khăn, thì trong thời đại ngày nay, khi các nền tảng streaming ngày càng phổ biến và xu hướng cá nhân hóa được dự đoán sẽ bùng nổ trong tương lai gần, thì nếu sản phẩm đủ chất lượng, việc tìm được đến khán giả sẽ là hiển nhiên.

Trong khi ngược lại, cũng có nhiều nghệ sĩ chọn cách dung hòa giữa phong cách cá nhân và guồng máy thương mại, khi từ các tên tuổi độc lập, họ đầu quân cho các công ty âm nhạc hàng đầu. Khi bước vào đây, với sự hậu thuẫn mạnh mẽ, âm nhạc của họ có thể thay đổi nhưng không thể phủ nhận gốc rễ đam mê và phong cách riêng là không dễ thay thế. Dẫu vậy để có được cơ hội này, họ cũng cần thỏa mãn nhiều tiêu chí của các hãng đĩa để thân thuộc hơn với đại chúng. Nếu trước đây, đó là ngoại hình ưa nhìn, mọi thứ tuân theo chuẩn mực; thì trong thời đại ngày nay, cá tính ngày càng được coi như yếu tố riêng và cần phát huy. Kết hợp với việc các hãng đĩa lớn như Warner Music, Universal… hiện diện ngày càng nhiều hơn, thì cơ hội hợp tác cũng đang ngày càng rộng mở. Ở cả hai phía, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về người nghệ sĩ và hình tượng họ muốn định hướng, dựng xây cho mình.

Từ những điều trên, có thể thấy rằng, tranh cãi về sự việc này không hẳn vô nghĩa, mà qua đó cho thấy trong nền nhạc Việt ngày càng phát triển, miếng bánh thị phần đang ngày càng được chia nhỏ hơn bao giờ hết. Ở đó bên cạnh các “ông lớn”, thì những nghệ sĩ độc lập vẫn có thể giữ được bản sắc, cá tính không trộn lẫn, nhưng đáp lại, họ phải đa nhiệm, thấu hiểu tệp khán giả riêng và tìm ra cách đến được với họ. Và để thành công trên con đường này, thì sự kiên trì, nhẫn nại là không thể thiếu.