 |
| Minh họa: Đào Quốc Huy |
1.
Chiếc xe khách rời khỏi thành phố từ lúc trời còn chưa sáng hẳn. Càng lên cao, những ngôi nhà hai bên đường càng thưa dần, những vạt núi chìm trong sương. Mây kéo cao cổ áo, xoa xoa hai bàn tay vào nhau cho cái lạnh dịu bớt. Cô đã đi gần bốn tiếng nhưng vẫn chưa quen với cái rét ở Tà Vần. Nó không buốt theo từng cơn như cái lạnh dưới xuôi, mà len chậm vào tay áo, vào tóc, vào những đầu ngón tay, như thể núi rừng có cách riêng để giữ chân người ta ở lại.
Chuyến đi này, Mây được tòa soạn giao viết một bài về mùa đông vùng cao. Trong đầu cô đã có sẵn những hình ảnh quen thuộc: những mái nhà chìm trong mây, những đứa trẻ má đỏ hồng vượt hàng chục cây số đi bộ tới trường, những phiên chợ sớm, những nương chè nằm vắt vẻo trên sườn núi. Cô thậm chí đã nghĩ xong câu mở đầu cho bài viết của mình.
Nhưng khi xe dừng lại ở một con dốc nhỏ bên ngoài thị trấn Tà Vần, người lái xe chỉ tay về phía con đường đất trước mặt và bảo:
“Bản này đấy. Cô đi bộ thêm chừng cây số nữa.”
Mây kéo ba lô xuống.
Lúc ấy, cô chợt nhìn thấy một bà lão đang ngồi bên một phiến đá ven đường.
Bà mặc chiếc áo đã bạc màu, hai bàn tay đặt trên đầu gối. Bên cạnh bà là một chiếc làn rỗng. Bà lão không nhìn Mây, cũng không nhìn chiếc xe vừa mới rời đi. Ánh mắt bà chỉ hướng xuống con đường ngoằn ngoèo đang mất hút giữa những triền núi.
Mây cũng không để ý nhiều đến bà lão, cô đi qua được vài bước thì bỗng nghe tiếng bà hỏi:
“Cô đi từ dưới lên à?”
“Vâng.”
“Cô có trông thấy thằng Páo không?”
Mây dừng lại hỏi.
“Páo nào ạ?”
Bà lão không trả lời ngay. Bà đưa mắt nhìn xuống con đường, nơi một dải sương trắng vừa tràn qua những mái nhà phía xa.
“Thằng Páo con tôi.”
Rồi bà lại ngồi im lặng.
Mây không biết rằng đó là lần đầu tiên cô nghe thấy cái tên mà suốt những ngày sau đó, ở Tà Vần, cô sẽ được nghe đi, nghe lại rất nhiều lần.
Con đường vào bản nhỏ hơn Mây tưởng. Hai bên là những bờ đất dựng đứng, những bụi cây khô quắt trong gió sương. Thi thoảng, một mái nhà đơn sơ hiện ra sau hàng rào đá rồi lại khuất vào màn sương. Mây đi được chừng nửa cây số thì gặp một cô gái đang gùi hai bó củi trên lưng. Thấy cô đứng bên đường loay hoay với chiếc điện thoại không có sóng, cô gái dừng lại.
“Chị tìm nhà ông Lửng à?”
“Ừ. Chị được giới thiệu đến ở nhờ nhà ông ấy mấy hôm.”
Cô gái gật đầu, tháo một bó củi đặt xuống đất.
“Em là con gái ông Lửng. Em cũng chuẩn bị về bản đây. Chị đi cùng với em nhé.”
Hai người bước sóng đôi nhau. Mây hỏi chuyện về trường học, về mùa màng, về những phiên chợ. Cô gái tên Sua, là giáo viên ở điểm trường cách bản gần bốn cây số. Những câu trả lời của Sua ngắn gọn, tự nhiên, không giống những điều Mây đã hình dung từ trước chuyến đi.
“Ở đây mùa đông có tuyết thật không em?”
“Có năm có, có năm không chị ạ.”
“Chắc là đẹp lắm nhỉ?”
Sua nhìn cô, khe khẽ lắc đầu:
“Lạnh lắm chị ạ.”
Mây bật cười. Cô chợt thấy câu hỏi của mình có gì đó ngô nghê.
Qua một khúc cua, Sua chỉ xuống phía dưới.
“Nhà bà Vọng đấy.”
Mây thoáng nhận ra một bóng dáng quen thuộc.
“Là bà cụ ngồi ngoài đường lúc nãy à?”
“Vâng.”
“Bà ấy... vẫn hay ngồi ở đó sao?”
Sua im lặng một lúc rồi đáp:
“Chiều nào cũng ngồi đó.”
“Để chờ con trai bà ấy à?”
Sua không trả lời ngay. Cô bước chậm lại, chỉnh lại quai gùi trên vai.
“Chị mới đến thì đừng hỏi bà Vọng về chuyện ấy.”
Mây ngạc nhiên.
“Vì sao?”
“Vì bà ấy không thích thế.”
Nói rồi Sua bước nhanh hơn.
Mây đi theo, trong đầu cô lại hiện lên gương mặt của bà lão bên phiến đá. Câu hỏi lúc sáng bỗng nhiên văng vẳng.
“Cô có trông thấy thằng Páo không?”
Một cái tên bình thường, vậy mà không hiểu sao cứ mắc lại trong đầu cô suốt cả quãng đường còn lại.
2.
Con đường mòn gập ghềnh cuối cùng cũng mở ra một khoảng sân rộng, nơi có ngôi nhà sàn vách gỗ, mái lợp ngói âm dương đã phủ một lớp rêu phong cũ kỹ. Một làn khói bảng lảng bay lên, quyện vào không gian mùi ngai ngái của củi mục và lá rừng khô.
Ông Lửng đã đứng chờ sẵn ở bậc thang. Khi thấy Sua dẫn Mây về, ông chỉ gật đầu khẽ khẽ, ánh mắt thân tình như đã đợi sẵn từ lâu.
“Vào nhà đi, cô là nhà báo từ dưới xuôi lên phải không? Chắc là cô lạnh lắm rồi nhỉ?”
Bên trong nhà, không gian hoàn toàn khác biệt với cái giá rét bên ngoài. Giữa sàn gỗ, bếp lửa hồng rực đang cháy, tiếng củi nổ lách tách nghe thật vui tai. Trên gác bếp, những bắp ngô vàng được treo thành từng chùm, phơi mình trong làn khói ấm. Mây rũ bỏ chiếc áo khoác dày cộp, cảm nhận hơi nóng từ bếp lửa đang thấm dần vào da thịt, xua tan đi cái cảm giác gai người dọc sống lưng khi nãy.
Bà Lửng bưng từ dưới bếp lên một bát cháo đang bốc khói nghi ngút, đặt vào tay Mây:
“Ăn đi cô.”
Mây ngồi bệt xuống sàn, cầm lấy chiếc bát sành nóng hổi. Trong hơi ấm của căn nhà, tiếng chuyện trò của ông bà Lửng và Sua vang lên đều đều. Đó là những câu chuyện về mùa màng, về nương chè, về những sinh hoạt thường nhật đang diễn ra trong bản. Mọi thứ trở nên thật gần gũi và ấm áp lạ thường. Những câu hỏi luẩn quẩn về bà Vọng và cái tên Páo lúc nãy dường như đã bị xua tan đi bởi hơi ấm của bếp lửa và sự tiếp đón nồng hậu của những con người đang có mặt ở đây. Mây nhận ra, có lẽ sau lớp sương mù và những câu chuyện buồn, bản làng nhỏ này vẫn là nơi tồn tại những sợi dây gắn kết bền chặt, như cái cách bếp lửa vẫn kiên cường cháy giữa mùa đông đại ngàn.
Sáng hôm sau, Mây tỉnh giấc khi một vài tia nắng lấp ló hắt qua những khe cửa. Cô rụt rè đẩy hé cửa sổ. Ngoài kia, bản nhỏ như đã chìm trong một thế giới khác. Cả không gian bao bọc trong một lớp băng giá mỏng tang và những bông tuyết đầu mùa thưa thớt bay trong gió. Cây cối, mái nhà, hàng rào đá... đâu đâu cũng phủ một lớp áo trắng muốt, tinh khôi nhưng lạnh buốt thấu xương.
Sua đã đứng sẵn ở hiên nhà từ lúc nào, trên vai cô là chiếc gùi quen thuộc. Thấy Mây ngơ ngác nhìn cảnh vật, cô mỉm cười:
“Tuyết đầu mùa đấy chị ạ. Hôm nay em đưa chị đến điểm trường nhé.”
Hai người bước đi trên con đường mòn ngập tràn sương băng. Từng bước chân giẫm lên lớp cỏ khô kêu lạo xạo dưới tán giày. Không gian tĩnh lặng đến mức chỉ nghe thấy tiếng gió rít xuyên qua những cành cây khô trụi lá. Giữa cái lạnh tê buốt ấy, khi đi ngang khúc cua hôm qua, Mây thoáng nhìn thấy bóng dáng của bà Vọng vẫn đang ngồi lặng lẽ bên phiến đá, như một bức tượng trầm mặc giữa màn sương giá lạnh.
Đi thêm một đoạn, khi đã khuất hẳn bóng bà lão, Sua mới bước chậm lại, nhìn ra khoảng thung lũng mờ ảo phía xa và cất tiếng, giọng trầm buồn hơn:
“Chị chắc vẫn đang thắc mắc về bà Vọng và cái tên Páo phải không?”
Mây gật đầu, siết chặt hơn chiếc khăn quàng cổ.
Sua thở dài, hơi thở phả ra làn khói trắng đục:
“Páo là con trai duy nhất của bà Vọng. Bà Vọng cũng là người ở dưới xuôi lên nhưng không hiểu sao bà rất ghét người ở dưới xuôi. Mười hai năm trước, Páo đã theo đoàn người xuống thị trấn tìm việc. Cũng từ năm ấy, ngày nào bà Vọng cũng ra ngồi ở khúc cua đó. Mùa đông hay mùa hè, nắng nóng hay sương giá, lúc nào bà ấy cũng chờ.”
“Vậy anh ấy đi từ đó chưa bao giờ trở lại nhà sao?”
“Có. Có một lần nhưng anh ấy chỉ đứng ngoài cửa, không vào nhà!”
“Tại sao vậy?”
“Chuyện dài lắm, từ từ em sẽ kể chị nghe.”
Sua dừng lời. Tiếng gió bỗng thét gào qua những ngọn thông già, nghe như tiếng ai oán vọng lại từ vách núi. Mây không nói gì nữa, nhưng lồng ngực bỗng nhói lên một nhịp. Cô nhìn về phía trước, nơi điểm trường nhỏ đang thấp thoáng hiện ra qua màn tuyết trắng.
Điểm trường nằm nép bên sườn núi, chỉ có hai phòng học nhỏ và một căn nhà gỗ làm nơi ở cho giáo viên. Sân trường cũng đang phủ một lớp tuyết mỏng. Mấy cây đào trước cửa với những cành lá khẳng khiu đọng đầy sương trắng.
Vừa thấy Sua, lũ trẻ đã chạy ùa ra.
“A! Cô Sua! Chúng con chào cô Sua!”
Những tiếng gọi trong veo vang lên giữa một buổi sáng lạnh giá.
Mấy đứa trẻ vây quanh Mây, đứa nhìn chiếc máy ảnh trước ngực cô, đứa tò mò sờ vào chiếc khăn len cô đang đeo, có đứa còn mạnh dạn hỏi:
“Chị này ở dưới xuôi lên ạ?”
“Ừ.”
“A! Ở dưới xuôi có lạnh như ở đây không chị?”
Mây bật cười.
“Không. Ở đó mùa đông không có tuyết mà chỉ có mưa thôi. Cho nên, cũng không lạnh bằng ở đây.”
Một cậu bé gầy nhẳng, hai gò má đỏ ửng lại lập tức nói:
“Vậy thì buồn nhỉ.”
Mây ngạc nhiên.
“Vì sao thế?”
Cậu bé chỉ ra ngoài cửa sổ.
“Vì không có tuyết để chơi.”
Tất cả cùng cười ầm lên.
Mây nhìn những khuôn mặt hồng hồng vì lạnh cũng bất giác cũng cười theo.
Trong giờ học, cô lặng lẽ ngồi cuối lớp quan sát. Lũ trẻ đọc bài khá chậm nhưng lại rất chăm chú. Có đứa viết bằng đôi bàn tay nứt nẻ, thỉnh thoảng phải hà hơi vào các ngón tay cho đỡ rét. Một cô bé ngồi bàn đầu thi thoảng lại đưa mắt nhìn ra ngoài cửa sổ không tập trung. Khi bị cô giáo Sua nhắc nhở, cô bé đáp lí nhí:
“Em xem tuyết đã tan chưa.”
“Tan để làm gì?”
“Để chiều em còn phải về lấy củi.”
Câu trả lời đơn giản đến mức Mây không biết phải nói gì hơn. Cô từng nghĩ mình sẽ viết về những đứa trẻ vùng cao vượt hàng chục cây số để đến trường, về sự thiếu thốn và những khó khăn mà chúng phải đối mặt. Nhưng khi ngồi ở đây, nghe chúng tranh nhau kể chuyện con dê nhà ai vừa mới đẻ, hôm qua ai đã trượt chân xuống ruộng, ai vừa được bố mua cho đôi giày mới, Mây bỗng thấy trong ánh mắt những đứa trẻ này luôn tràn ngập sự hồn nhiên và lạc quan đến lạ.
Buổi trưa, Sua chia cho mỗi đứa một nắm cơm nhỏ. Cậu bé ban nãy đã cầm phần cơm của mình, chạy ra góc sân. Mây thấy cậu bé đang bẻ đôi nắm cơm, gói một nửa vào mảnh lá chuối.
“Em để dành à?”
Cậu bé đáp lại.
“Em để cho em gái em.”
Mây nhìn theo, đúng là ở cuối sân có một cô bé nhỏ hơn đang đứng đợi.
Sua nhìn hai đứa trẻ, khẽ cười.
“Nhà nó cách trường hơn ba cây số. Hai anh em đi học cùng nhau.”
Mây thoáng im lặng. Một cơn gió thổi qua. Tuyết trên mái hiên rơi xuống thành những hạt nhỏ li ti.
Cô lấy máy ảnh ra, nhưng rồi lại cất vào.
Có những khoảnh khắc, cô thấy mình không cần phải chụp lại.
3.
Ngày hôm đó, sau bữa cơm tối, ông bà Lửng đi ngủ sớm. Ngoài hiên, gió thổi qua những vách nhà, mang theo cái lạnh tê tái của núi rừng.
Mây và Sua ngồi lại bên bếp lửa để sưởi ấm.
Ngọn lửa nhỏ hơn đêm hôm trước. Giữa những thanh củi đương cháy dở, thi thoảng lại rơi xuống một nhúm than hồng.
Sua rót cho Mây một chén trà nóng ấm.
“Chị vẫn tò mò về câu chuyện của bà Vọng và anh Páo à?”
Mây nhìn cô rồi trả lời.
“Ừ.”
Sua chỉ im lặng một lúc. Rồi cô dặn thêm:
“Nhưng chị đừng viết chuyện này vào bài báo nhé.”
Mây gật đầu.
“Chị hứa.”
Sua nhìn ngọn lửa đang cháy bập bùng, chậm rãi kể.
“Tính cách của anh Páo trái ngược với bà Vọng.”
“Trái ngược như thế nào?”
“Bà Vọng cả đời chỉ muốn ở lại nơi này. Còn Páo thì từ nhỏ đã muốn đi thật xa.”
Qua lời kể của Sua, Páo là một chàng trai thông minh, tháo vát, học trên Sua hai khóa. Páo rất yêu quý ông Lửng nên cũng khá thân thiết với Sua. Mười hai năm trước, sau khi học hết cấp ba, Páo theo một đoàn người xuống thị trấn. Từ đó, anh đi ngày một xa hơn. Những năm đầu, Páo vẫn đều đặn gửi tiền về cho mẹ. Anh mua cho bà Vọng một chiếc chăn mới, sửa lại mái nhà, có lần còn gửi về nhà một chiếc radio.
“Bà Vọng lúc ấy chắc vui lắm.” Sua nói. “Ai hỏi bà cũng khoe Páo nhà bà thật tài giỏi.”
“Thế sau đó thì sao?”
“Sau đó Páo lấy vợ.”
“Lấy người dưới xuôi à?”
Sua gật đầu.
“Và bà Vọng không thích?”
“Bà Vọng không muốn anh Páo lấy vợ xa.”
Sua cúi xuống, lấy một thanh củi đẩy vào bếp.
“Không chỉ như thế. Bà ấy còn sợ con trai lấy vợ rồi sẽ không bao giờ trở về nơi này nữa.”
Mây nhìn những thanh củi đang cháy tí tách.
“Rồi sau đó thế nào?”
“Páo ít về dần. Mỗi lần gọi điện, hai mẹ con anh lại có khúc mắc với nhau. Bà Vọng trách con quên quê, quên mẹ. Anh Páo thì nói rằng anh còn phải lo cho gia đình riêng. Thế rồi một lần, trong lúc nóng giận, bà Vọng nói: Nếu mày đã có nhà khác rồi thì đừng bao giờ về cái nhà này nữa.”
Sua kể đến đó thì dừng lại, khuôn mặt suy tư.
Ngoài kia, gió đập ào ào vào vách gỗ. Mây lại tiếp tục hỏi:
“Sau đó bà ấy đuổi Páo đi thật à?”
“Không.”
Sua khẽ lắc đầu.
“Nhưng lời nói ra rồi thì không chữa lại được. Từ sau lần ấy, anh Páo không về nữa”
Lần này đến lượt Mây im lặng. Rồi cô hỏi tiếp:
“Cho đến lần anh ấy đứng ở ngoài cửa nhà bà Vọng?”
Sua gật đầu rồi kể tiếp.
“Hôm ấy trời cũng rét như hôm nay. Anh Páo trở về lúc gần nửa đêm. Anh ấy đứng dưới chân cầu thang rất lâu. Trong nhà, bà Vọng đang ngủ say. Anh ấy đã định bước lên nhưng rồi anh nghe tiếng bà trở mình và nói mơ trong giấc ngủ: Páo...”
“Rồi sao?”
“Thế là anh ấy lại bỏ đi.”
“Tại sao lại thế?”
Sua nhìn ngọn lửa đang cháy bập bùng rồi lại tiếp tục kể.
“Anh ấy bảo với cha em rằng... nếu mẹ vẫn còn nhớ mình đến mức gọi tên anh trong giấc ngủ, thì anh ấy càng không biết phải đối diện với mẹ như thế nào.”
Cổ họng Mây nghẹn lại. Có một nỗi day dứt mơ hồ chợt dâng lên.
“Nhưng bà Vọng có biết anh ấy đã về nhà không?”
“Không chị.”
“Từ đó đến nay bà Vọng vẫn kiên trì ra ngồi bên phiến đá để chờ Páo?”
Sua khẽ thở dài rồi gật đầu.
“Còn anh ấy vẫn sống dưới xuôi? Có biết bà Vọng vẫn chờ anh ấy không?”
“Biết.”
“Vậy tại sao không về? Cha em không khuyên được anh ấy à?”
Sua không trả lời ngay. Cô dùng que củi khẽ gạt lớp tro, để lộ những hòn than đỏ phía dưới.
“Có những người không sợ đường xa, chị ạ.”
Cô nhìn Mây giây lát rồi nói tiếp.
“…Họ chỉ sợ bước qua một cánh cửa mà bên trong đó là tất cả những điều mình từng làm tổn thương.”
Mây cúi xuống nhìn chén trà đã nguội. Cô chợt nghĩ đến bà Vọng. Có lẽ bà vẫn chưa biết rằng, nhiều năm trước, người con trai bà tưởng đã quên mất đường về từng đứng ngay dưới chân cầu thang ấy, chỉ cách bà có một cánh cửa.
Ngọn lửa trong bếp cuối cùng cũng lịm dần, để lại lớp than hồng âm ỉ tỏa ra thứ hơi ấm cuối ngày. Bản nhỏ chìm hẳn vào màn đêm tĩnh mịch, chỉ còn tiếng gió lùa qua những khe vách nứa nghe như những tiếng thở dài.
Mây nằm trằn trọc trên chiếc giường gỗ lót đệm chăn ấm áp, nhưng trong đầu cô, hình ảnh bà Vọng bên phiến đá và bóng dáng Páo dưới chân cầu thang cứ chập chờn hiện ra.
Sáng hôm sau, khi tiếng chim rừng réo rắt cất lên chào ngày mới, lớp tuyết mỏng đêm qua đã bắt đầu tan dưới những tia nắng yếu ớt.
Mây chuẩn bị thu xếp hành lý để kết thúc chuyến đi ngắn ngày của mình. Trước khi bước ra khỏi ngôi nhà sàn, cô nhìn quanh căn phòng, nơi đã cho cô sự chở che và những câu chuyện khắc sâu vào tâm trí.
Khi cùng Sua đi qua con đường mòn quen thuộc để ra xe về xuôi, Mây thấy ở khúc cua cũ, bà Vọng vẫn ngồi đó. Vẫn tấm áo cũ kỹ, vẫn cái dáng lưng gầy ngồi tựa vào phiến đá, đôi mắt bà đang mỏi mòn hướng về phía thung lũng mờ sương.
Mây dừng chân lại. Cô tiến đến bên bà, nhẹ nhàng choàng chiếc khăn đang đeo lên cổ bà lão.
Bà Vọng giật mình ngẩng lên. Đôi mắt đục ngầu nhìn Mây ngơ ngác.
Mây không nói gì, chỉ mỉm cười, cúi đầu chào bà. Trong khoảnh khắc ấy, cô cảm thấy như mình đang thay mặt một người nào đó, gửi gắm một cái ôm ấm áp, một lời xin lỗi muộn màng đến người mẹ già đang dằn vặt bởi cô độc.
Khi chiếc xe chở Mây lăn bánh rời khỏi bản nhỏ, qua ô cửa kính xe bám đầy sương mờ, cô vẫn thấy bóng dáng bà Vọng ngồi lặng lẽ. Nhưng lạ thay, trong lòng Mây lúc này không còn chỉ là sự xót xa nặng nề nữa. Cô tin rằng, dẫu Páo chưa thể bước qua cánh cửa ấy, thì ít ra, vào một buổi sáng mùa đông lạnh giá này, bà Vọng đã nhận được thêm một chút hơi ấm từ thế giới rộng lớn ngoài kia.
4.
Khi chiếc xe khách bắt đầu rời khỏi bản nhỏ, nổ máy ì ạch vượt qua con dốc quanh co, Mây ngồi sát ô cửa kính bám đầy những vệt sương mờ. Qua lớp kính, cô vẫn nhìn thấy bóng dáng bà Vọng ở khúc cua quen thuộc. Người mẹ già vẫn ngồi đó, tựa người vào phiến đá lạnh lẽo.
Nhưng rồi, khi chiếc xe vừa chậm lại để cua qua khúc ngoặt tiếp theo, một hình bóng khác lướt qua tầm mắt của Mây. Đó là một người đàn ông khoác trên vai một chiếc ba lô nặng trĩu đang bước đi với vẻ chần chừ, ngập ngừng tiến tới bà Vọng đang ngồi. Mây nín thở, dán chặt mắt qua ô cửa kính. Dù chưa từng gặp mặt, nhưng khoảnh khắc nhìn thấy dáng người lầm lũi ấy dừng chân lại từ xa, nhìn ngước về phía bóng dáng quen thuộc của bà Vọng, trong lòng Mây bỗng cảm thấy nhẹ nhõm.
Chiếc xe từ từ khuất hẳn. Khúc cua chỉ còn lại một chấm nhỏ phía sau lưng. Cô không biết người đàn ông ấy có phải là Páo hay không. Ngoài kia, mùa đông Tà Vần vẫn lạnh buốt, những bông tuyết đầu mùa vẫn đang rơi trắng xóa trên những triền đồi. Nhưng Mây chợt cảm thấy, giữa cái lạnh giá của núi rừng, có một ngọn lửa cuối cùng cũng đã được nhen lên âm ỉ...
