Diễn đàn lý luận

Các dạng thức thể hiện yếu tố huyền thoại trong tiểu thuyết Việt Nam sau Đổi mới

Nguyễn Thị Ái Thoa
Lý luận phê bình 12:51 | 15/11/2026
Baovannghe.vn - Huyền thoại là một thuật ngữ xuất hiện từ xa xưa và cách hiểu về nó không ngừng thay đổi.
aa

Thời cổ đại, huyền thoại (tiếng Anh là myth, tiếng Pháp là mythe) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp cổ là mythos, nghĩa là những câu chuyện truyền thuyết, huyền thoại, nói chung là dùng để chỉ những chuyện hoang đường xuất hiện nơi dân gian, trong đó các sức mạnh của tự nhiên và các hiện tượng tiêu biểu của cuộc sống thường được nhân cách hóa, mang hình dạng người. Ý nghĩa ban đầu là vậy, nhưng theo thời gian, vấn đề giới thuyết khái niệm trung tâm “huyền thoại” đã gây nên nhiều ý kiến tranh luận trong giới khoa học. Vì thế, cho đến nay, thuật ngữ này vẫn chưa đi đến một cách hiểu thống nhất.

Định nghĩa về huyền thoại xuất hiện trong một số từ điển uy tín trên thế giới như Từ điển các thuật ngữ văn học của M. Jarrety, Từ điển phê bình văn học của Hubert. Không chỉ dừng lại ở đó, khi huyền thoại trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều trường phái khác nhau trên thế giới thì khái niệm huyền thoại ngày càng được mở rộng đường biên, đồng thời được soi chiếu ở nhiều khía cạnh. Thế kỉ XX có thể được xem là thế kỉ bùng nổ của những trường phái nghiên cứu chuyên sâu về lí thuyết huyền thoại, nhằm hướng đến trả lời cho câu hỏi “huyền thoại là gì?” và nỗ lực giải mã bản chất của huyền thoại. Có thể kể đến một số trường phái nghiên cứu huyền thoại tiêu biểu như trường phái nghi lễ gắn với tên tuổi của James George Frazer, trường phái chức năng với đại diện tiêu biểu là Malinowski, trường phái phân tâm học của S. Freud...

Mặc dù còn có nhiều quan niệm khác nhau về huyền thoại, nhưng về cơ bản, các nhà nghiên cứu đều thống nhất huyền thoại có những đặc trưng sau:

Các dạng thức thể hiện yếu tố huyền thoại trong tiểu thuyết Việt Nam sau Đổi mới
Một số tiểu thuyết sau 1986 có yếu tố huyền thoại

Biểu hiện của cái thiêng. Huyền thoại không đặt trọng tâm vào những vấn đề thiết cốt trong cuộc sống đời thường của con người mà hướng sự quan tâm đến vũ trụ, mối quan hệ giữa con người và vũ trụ, thông qua việc miêu tả cái đối lập, hỗn loạn để nhấn mạnh sự hài hòa của vũ trụ trong mối quan hệ với con người. Hướng đến và duy trì sự hài hòa, huyền thoại dung hòa với nghi lễ, hay nói cách khác nghi lễ như là một phương tiện trợ giúp để huyền thoại thực hiện cái đích mà nó mong muốn.

Huyền thoại tồn tại theo logic của trí tưởng tượng. Việc tri nhận thế giới trong huyền thoại thường không theo kiểu định tính khoa học mà nghiêng hẳn về phía trực giác và cảm tính. Mọi đối tượng thường được khúc xạ dưới ánh sáng của cái nhìn mang tính chủ quan, thường được nhân cách hóa.

Huyền thoại là câu chuyện khai nguyên, kiến tạo. Tư duy huyền thoại về thực chất là hướng đến những mô hình và kiểu mẫu đã có từ trước. Bởi cốt truyện của huyền thoại thường tái tạo lại những sự kiện thần bí, những gì diễn ra vào thuở hồng hoang, những sự kiện tế lễ diễn ra vào thời nguyên thủy.

Huyền thoại là biểu hiện của vô thức tập thể. Những đặc điểm của tư duy huyền thoại như đã tổng kết ở trên thường được nhận diện qua các cổ mẫu, bởi cổ mẫu là thứ thường được tái tạo, sử dụng theo nhiều phương thức và mức độ khác nhau đối với từng nền văn học, từng giai đoạn văn học. Cổ mẫu là biểu hiện của vô thức tập thể, là kênh biến đổi nội dung huyền thoại.

Huyền thoại có liên quan đến kì ảo. Về bản chất, huyền thoại gắn liền với những câu chuyện thiêng nên được con người tôn kính, ngưỡng vọng. Huyền thoại được xây dựng với cốt truyện hư cấu và nhiều chi tiết hoang đường, kì ảo hoặc những chuyện bình thường được gán cho một bộ mặt kì lạ. Sự pha trộn, đan cài giữa thực tại và ảo mộng, bình thường và kì dị là biểu hiện thế giới quan nguyên thủy và cũng là kết quả của tư duy huyền thoại.

Lâu nay, huyền thoại được biết đến với tư cách là những câu chuyện về các nhân vật thần linh hay các anh hùng xuất chúng. Huyền thoại bám rễ sâu vào các cơ tầng văn hóa như từ nghi lễ, trí tưởng tượng, tín ngưỡng và vô thức cộng đồng. Khi chuyển hóa vào tác phẩm văn học hiện đại, bản thân huyền thoại gắn liền với hoạt động sáng tạo của người nghệ sĩ. Về nội dung, ý nghĩa trong mỗi huyền thoại không phải là bất biến mà luôn sinh sôi. Về hình thức, huyền thoại tái sinh dưới nhiều mô hình, nhiều dạng thức khác nhau. Điều này cũng đồng nghĩa với việc huyền thoại luôn hòa vào dòng chảy và quy luật vận động của đời sống văn học.

Trong cuốn 150 thuật ngữ văn học, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân cho rằng huyền thoại trong văn học thế kỉ XX được bộc lộ qua ba dạng thức cơ bản: thứ nhất, là “tăng cường sử dụng các hình tượng và cốt truyện của thần thoại; do vậy mà xuất hiện rất nhiều cách điệu hóa, dị bản hóa trên các đề tài từng có trong các thiên thần thoại, các nghi lễ và nghệ thuật cổ đại”. Hai là “xuất hiện tâm thế sáng tạo nên những huyền thoại in đậm dấu ấn tác giả. Và ba là “sáng tác những tác phẩm kiểu như tiểu thuyết - huyền thoại và các loại tương tự “kịch - huyền thoại”, “trường ca - huyền thoại”.

Ở Việt Nam, thoát thai từ văn học - văn hóa dân gian, huyền thoại xâm nhập và tái sinh vào văn học viết với một hành trình khá dài, đi từ trung đại đến hiện đại. Trong văn học trung đại, yếu tố huyền thoại được sử dụng đậm đặc ở các tác phẩm truyện “thần linh, quái dị, anh tú” như Việt điện u linh, Thiền uyển tập anh, Lĩnh Nam chích quái và ở thể loại truyền kì như Truyền kì mạn lục. Truyện “thần linh, quái dị, anh tú” vốn có nguyên mẫu thể loại trong văn tự sự Trung Quốc, tuy nhiên, yếu tố huyền thoại thể hiện rất rõ trong những câu chuyện mang đậm tính bản địa. Tác phẩm Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên ghi lại công đức các vị thần linh có công phù trợ đối với đất nước như Hai Bà Trưng, Phùng Hưng, Lý Bôn… Thiền uyển tập anh có nội dung kể về cuộc đời các vị đại sư. Yếu tố huyền thoại được sử dụng trong tác phẩm này thể hiện qua các motif sinh hạ thần kì, tu tập thần kì và quy tịch thần kì. Lĩnh Nam chích quái của Trần Thế Pháp được đánh giá đa dạng về nội dung và thể loại hơn so với Việt điện u linh và Thiền uyển tập anh. Và không phải hầu hết các câu chuyện trong tác phẩm trên đều sử dụng yếu tố huyền thoại mà chỉ tập trung vào những chuyện kể về thần linh, tiên, Phật, về truyền thuyết lịch sử, về nhân vật cổ tích. Hàng loạt motif, dạng thức của huyền thoại được sử dụng như nằm mộng ứng nghiệm, báo oán, hóa phép, tiên tri…

Đến đầu thế kỉ XX, các tác phẩm văn học viết lấy nhân vật huyền thoại làm cảm hứng sáng tác không nhiều nhưng cũng đã đạt những thành công nhất định, tiêu biểu như Quả dưa đỏ của Nguyễn Trọng Thuật (1925) và Tiêu sơn tráng sĩ (1940) của Khái Hưng. Kế thừa cốt truyện từ văn học dân gian và Lĩnh Nam chích quái, tiểu thuyết Quả dưa đỏ tái hiện lại hành trình sống trên đảo hoang của Mai An Tiêm. Trong hành trình đầy gian khó ấy, Mai An Tiêm được khắc họa như một người anh hùng, với trí tuệ, bản lĩnh, nghị lực phi thường, tinh thần lạc quan cao độ khi luôn phải đối mặt với bao hiểm nguy, bất trắc. Còn Tiêu Sơn tráng sĩ viết về những người anh hùng, chí sĩ như Phạm Thái, Nhị Nương… Những nhân vật này mang vẻ đẹp của sự can trường, lòng dũng cảm và tinh thần yêu nước thiết tha, gắn liền với cảm hứng ngợi ca và ít nhiều được huyền thoại hóa. Thụy Khuê từng nhận định: “Tiêu sơn tráng sĩ là cuốn tiểu thuyết lịch sử hay nhất của văn học Việt Nam từ Nam triều công nghiệp diễn chí của Nguyễn Khoa Chiêm (1659-1736), Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô Gia Văn Phái đến ngày nay (tức đến 1940 - người viết)”.

Trong văn học giai đoạn 1945-1975, ở hầu hết các thể loại từ thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch, kí… đều bao trùm một cảm hứng chủ đạo là cảm hứng sử thi. Cảm hứng này hướng đến cái đẹp, cái cao cả, cái hào hùng với giọng điệu hào sảng, ngợi ca. Một trong những biểu hiện của cảm hứng sử thi là ca ngợi các nhân vật anh hùng cách mạng - những đại diện ưu tú của cộng đồng, của thời đại với bút pháp huyền thoại hóa. Ở thể loại văn xuôi có chị Út Tịch trong Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi, anh Trỗi trong Sống như anh của Trần Đình Vân, chị Sứ trong Hòn Đất của Anh Đức… Ở thể loại thơ có mẹ Tơm (Mẹ Tơm), mẹ Suốt (Mẹ Suốt), cậu bé Lượm (Lượm), chị Trần Thị Lý (Người con gái Việt Nam) của Tố Hữu hay rất nhiều người anh hùng trong Dáng đứng Việt Nam của Lê Anh Xuân… Họ nổi bật với tinh thần quả cảm, lòng yêu nước, những chiến công và khát vọng mang tầm vóc thời đại. Tư duy huyền thoại trong văn học giai đoạn này chịu sự chi phối của quy luật thời chiến. Những nhân vật được huyền thoại hóa tồn tại với tư cách là con người của cộng đồng và được xây dựng theo chuẩn mực chung: có lí tưởng cao cả; nhiều khát vọng cống hiến; quên cái tôi riêng, sẵn sàng hi sinh cho cái chung một cách thanh thản, nhẹ nhõm.

Từ 1986, văn chương Việt Nam bắt đầu có sự hòa nhập vào dòng chảy phát triển của văn học thế giới. Xuất phát từ nhu cầu của bạn đọc, từ xu thế tất yếu của thời đại, từ hoàn cảnh lịch sử - văn hóa - xã hội, các nhà văn không ngừng đổi mới hình tượng nghệ thuật và phương thức sáng tác. Việc đưa yếu tố huyền thoại vào tác phẩm gắn liền với nguyên tắc lạ hóa và cảm hứng huyền thoại. Trong văn học Việt Nam từ 1986, huyền thoại văn học đa nghĩa, đa chiều và đảm nhận nhiệm vụ cắt nghĩa, lí giải cuộc sống. Ở đó, chất dân gian cộng hưởng với tâm thức hiện đại, cách đọc hiện đại, huyền thoại do đó được chiêm nghiệm trong một cảm hứng mới và có khả năng phát ra những nguồn năng lượng mới. Yếu tố huyền thoại hiện diện ở nhiều khía cạnh, nhiều góc độ và thâm nhập, chi phối mạnh mẽ cấu trúc nội tại của tác phẩm. Đó là tư duy huyền thoại hóa nhân vật tôn giáo, huyền thoại hóa hệ thống các cổ mẫu. Và tiểu thuyết giai đoạn này không chỉ phản ánh lại ý nghĩa vốn có ban đầu của huyền thoại mà còn có thể tái tạo, đối thoại, thậm chí phản biện lại quá khứ. Một câu chuyện huyền thoại không còn được sử dụng có thể tiếp tục được gọi là “huyền thoại” trong một quan điểm lịch đại cởi mở, nhưng nó thôi là huyền thoại từ khi nó chỉ còn là một bộ phận của văn hóa và của văn chương nghiên cứu. Và huyền thoại lại tái sinh khi được quy chiếu lại, khi nó mang đến một câu chuyện mới để nuôi dưỡng trí tưởng tượng. Việc sử dụng các phương thức thể hiện truyền thống như không gian huyền thoại, thời gian huyền thoại và hệ thống các motif huyền thoại khiến cho các tác phẩm tự sự hiện đại trở nên mới mẻ và có chiều sâu.

Mở đầu cho thể loại truyện ngắn là tác phẩm Phiên chợ Giát của Nguyễn Minh Châu. Yếu tố huyền thoại hiện diện trong tác phẩm này dưới motif hóa thân, các biểu tượng và cổ mẫu giấc mơ như Đỗ Đức Hiểu đã đánh giá: “Đó là ngôn ngữ biểu tượng của một truyện mở, từ cái logic của ngôn ngữ bề mặt, tác giả dẫn người đọc thâm nhập vào lớp ngôn ngữ bề sâu, ngôn ngữ biểu tượng, xiêu vẹo, với những ảo giác, những cơn sốt, những nghịch lí, tức một thế giới nhòe hư thực: thế giới của sự hóa thân, biến dạng người/bò, ông Khúng/Khoang Đen; thế giới của sự phân đôi nhân cách, sự kết hợp ý thức người/vật ấy là bi kịch của thời đại”. Sau Nguyễn Minh Châu, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp được biết đến như một hiện tượng tiêu biểu của trào lưu đổi mới với hàng loạt tác phẩm như Trương Chi, Con gái thủy thần, Phẩm tiết, Những ngọn gió Hua Tát. Sau đó là sự xuất hiện của hàng loạt cây bút ấn tượng khác như Lê Minh Hà (An Dương Vương, Sơn Tinh - Thủy Tinh, Gióng), Hòa Vang (Nhân sứ, Sự tích ngày đẹp trời), Y Ban (Bức thư gửi mẹ Âu Cơ), Hồ Anh Thái (Sông cạn), Nhật Chiêu (Biển mới, Mưa mặt nạ, Động Từ Thức), Vũ Giang (Nàng và Trương Chi). Điểm chung của những truyện ngắn này là sử dụng những hình tượng nhân vật huyền thoại trong các tác phẩm thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích; các motif, biểu tượng và cổ mẫu vốn tồn tại trong tâm thức cộng đồng, trong chiều sâu văn hóa Việt, để tái tạo, cải biến dưới góc nhìn của cuộc sống đương đại.

Xét riêng thể loại tiểu thuyết, theo khả năng tiếp cận và khảo sát của mình, chúng tôi tìm thấy trong giai đoạn từ 1986 đến 2015 có hàng loạt tác giả lấy huyền thoại làm chất liệu cho sáng tác của mình như Khôi Vũ (Lời nguyền hai trăm năm), Phạm Ngọc Tiến (Tàn đen đốm đỏ), Võ Thị Hảo (Giàn thiêu), Hồ Anh Thái (Đức Phật, nàng Savitri và Tôi, Trong sương hồng hiện ra)… Trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại, các dạng thức thể hiện của yếu tố huyền thoại vừa có những tương đồng với tiểu thuyết huyền thoại trong văn học thế giới thế kỉ XX, vừa có nhiều khác biệt. Chẳng hạn, trong khi tiểu thuyết ở các nước phương Tây tiếp thu mạnh mẽ những nhân vật, motif, biểu tượng, cổ mẫu có từ thần thoại Hy Lạp thì trong tiểu thuyết Việt Nam hiện tượng này hầu như hiếm khi tìm thấy. Những khác biệt ấy, có lẽ, xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước hết, nền văn học Việt Nam là nền văn học thiên về những kinh nghiệm sống, những quan hệ xóm làng, những biến cố cộng đồng hơn là việc vươn đến thế giới thần linh và những suy biện triết học. Nói cách khác, huyền thoại bị chi phối mạnh mẽ bởi yếu tố bản địa như E.M. Meletinsky từng nhận định “Trong tất cả các tác phẩm tương tự, chủ nghĩa huyền thoại ít nhiều đều trực tiếp gắn với những truyền thống văn hóa dân gian của một dân tộc, địa phương cụ thể và đa phần đều được bao phủ ánh hào quang lãng mạn”. Thêm vào đó, ở nước ta, huyền thoại được phát hiện khá muộn, các giá trị văn hóa dân gian, trong đó có huyền thoại, đang ngày bị mai một đi. Trên thực tế, trong văn xuôi Việt Nam đương đại, ngoài những mảnh vỡ còn sót lại trong thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích như Trương Chi, Mị Châu - Trọng Thủy, Sơn Tinh - Thủy Tinh, Quả bầu mẹ thì xuất hiện một số huyền thoại có nguồn gốc từ Trung Hoa, Nam Á. Điều này cho thấy, trong quá trình giao lưu văn hóa, bên cạnh yếu tố bản địa thì văn hóa Việt Nam còn có sự tiếp thu, giao thoa văn hóa với các nước lân cận. Tuy vậy, trong quá trình tìm hiểu các giai đoạn văn hóa dân tộc lại tồn tại một thực trạng như nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân từng đặt ra, đó là “hầu như chưa có nhà nghiên cứu nào tập trung khảo sát xem cái kho thần thoại thuần Việt (bản địa) và những kho thần thoại quanh vùng (như văn hóa Nam Á, Trung Hoa) để lại dấu ấn ra sao trong văn học dân tộc qua các thời đại”.

Dựa trên nội dung thể hiện trong các tác phẩm có sử dụng yếu tố huyền thoại trong tiểu thuyết Việt Nam từ sau 1986, chúng tôi đã khái quát những dạng thức cơ bản của huyền thoại được thể hiện như sau:

Thứ nhất, bản thân huyền thoại xuất phát từ nghi lễ nên lẽ đương nhiên, huyền thoại trong tiểu thuyết giai đoạn này khởi phát từ tín ngưỡng, văn hóa dân gian. Chẳng hạn như tục thờ cúng thần Cẩu, tục rước ông Đùng bà Đà, những câu chuyện xoay quanh đền thiêng ở núi Đùng, hồ Huyền (Mẫu Thượng Ngàn của Nguyễn Xuân Khánh), về dòng sông Châu linh thiêng, cá thiêng (Dòng sông mía của Đào Thắng), về bến không chồng (Bến không chồng của Dương Hướng)...

Thứ hai, huyền thoại khởi nguồn từ tôn giáo như đạo Phật: huyền thoại về nhân vật Từ Đạo Hạnh trong Giàn thiêu của Võ Thị Hảo, Đức Phật trong Đức Phật, nàng Savitri và Tôi của Hồ Anh Thái...

Thứ ba, huyền thoại gắn liền với các sự kiện và các nhân vật lịch sử như Hội thề của Nguyễn Quang Thân, Giàn thiêu của Võ Thị Hảo...

Thứ tư, huyền thoại được chuyển hóa từ các motif và cổ mẫu. Dựa vào sự hiểu biết về lí thuyết phân tâm học của Jung và trực giác của cá nhân, chúng tôi cũng phát hiện ra các dạng “cổ mẫu” xuất hiện trong hầu hết các tác phẩm mà chúng tôi khảo sát như: cổ mẫu nước (trong Dòng sông mía của Đào Thắng, Bến không chồng của Dương Hướng, Giàn thiêu của Võ Thị Hảo, Lời nguyền hai trăm năm của Khôi Vũ), cổ mẫu lửa (trong Đức Phật, nàng Savitri và Tôi của Hồ Anh Thái, Giàn thiêu của Võ Thị Hảo), cổ mẫu trăng (trong Lời nguyền hai trăm năm của Khôi Vũ, Mẫu Thượng Ngàn của Nguyễn Xuân Khánh)...

Đồng thời, qua quá trình khảo sát các tác phẩm, chúng tôi xác định huyền thoại tồn tại dưới hình thức các motif: motif sinh đẻ thần kì (Thiên sứ của Phạm Thị Hoài, Những đứa trẻ chết già của Nguyễn Bình Phương), motif tái sinh (trong Đức Phật, nàng Savitri và Tôi của Hồ Anh Thái, Giàn thiêu của Võ Thị Hảo, Người sông Mê của Châu Diên, Mưa ở kiếp sau của Đoàn Minh Phượng...), motif báo ứng (trong Dòng sông mía của Đào Thắng, Cõi người rung chuông tận thế của Hồ Anh Thái, Đức Phật, nàng Savitri và Tôi của Hồ Anh Thái), motif giấc mơ (trong Hồ Quý Ly của Nguyễn Xuân Khánh, Bả giời của Nguyễn Bình Phương).

Cuối cùng, huyền thoại gắn liền với các kiểu thời gian nghệ thuật (thời gian đồng hiện, thời gian huyễn ảo), không gian nghệ thuật (không gian hư ảo, không gian tâm linh).

Như vậy, trong tiểu thuyết Việt Nam sau 1986 yếu tố huyền thoại hiện diện dưới nhiều dạng thức như thế giới nhân vật, hệ thống cổ mẫu, thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật, các motif… Ở từng dạng thức, huyền thoại thể hiện những vai trò và ý nghĩa khác nhau. Đặc biệt, huyền thoại trong các tác phẩm thể hiện dấu ấn bản địa rất rõ nét khi chịu sự chi phối mạnh mẽ của văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và lịch sử dân tộc. Tất cả nói lên sự đa dạng, giàu có về năng lực biểu đạt cũng như việc thích ứng, biến hóa linh hoạt của yếu tố huyền thoại trong tác phẩm văn học.

“Trái táo xanh” Việt Nam trong danh sách đề cử Alma và Andersen

“Trái táo xanh” Việt Nam trong danh sách đề cử Alma và Andersen

Baovannghe.vn - Nguyễn Hữu Quỳnh Hương (Hũ) là tác giả của nhiều cuốn sách tranh đặc sắc như Chầm chậm như nước, Dạo bước với thời gian, Thư gửi Thần Chết, Chạy mưa chạy nắng; là người sáng lập Slowbooks và khởi xướng Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam đầu tiên.
Biển và ngụ ngôn - Thơ Khaly Chàm

Biển và ngụ ngôn - Thơ Khaly Chàm

Baovannghe.vn- Đừng nhìn ta lạ lẫm/ hỡi những con còng gió!/ sao phải chạy chữ chi trên cát
Bộ GD&ĐT: Từ năm 2028, không dùng điểm cộng trong tuyển sinh đại học

Bộ GD&ĐT: Từ năm 2028, không dùng điểm cộng trong tuyển sinh đại học

Baovannghe.vn - Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư quy định về xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non, đại học và sau đại học.
“Nghiện” phim ngắn AI và những hệ lụy

“Nghiện” phim ngắn AI và những hệ lụy

Baovannghe.vn - Sự trỗi dậy của phim ngắn do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra đang tạo nên một làn sóng giải trí mới trên các nền tảng mạng xã hội thu hút hàng triệu người xem, đặc biệt là giới trẻ.
Bổ sung quy định về triển lãm trên không giang mạng

Bổ sung quy định về triển lãm trên không giang mạng

Baovannghe.vn - Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký Nghị định số 410/2026/NĐ-CP ngày 12/11/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 113/2013/NĐ-CP ngày 02/10/2013 của Chính phủ về hoạt động mỹ thuật.