Lỗ Tấn (1881-1936) được đông đảo công chúng coi là nhân vật hàng đầu của nền văn học Trung Quốc hiện đại, và là một trong những nhà văn vĩ đại nhất mọi thời đại của Trung Quốc. Ông là nhà văn viết truyện ngắn, dịch giả, nhà phê bình văn học, nhà tiểu luận và nhà thơ nổi tiếng vào đầu thế kỷ XX, được biết đến nhiều nhất qua việc khéo léo phê phán xã hội bằng ngòi bút trào phúng trong các tác phẩm của mình. Lỗ Tấn được ca ngợi nhờ khả năng khai thác những chủ đề mang tính nhân loại phổ quát mà vẫn giữ được góc nhìn văn hóa đậm chất Trung Hoa. Thường xuyên được giới trẻ Trung Quốc bình chọn là tác giả hiện đại quan trọng nhất, Lỗ Tấn đã để lại một di sản đầy ấn tượng cho nền văn học nước nhà. Các tác phẩm và tư tưởng của ông cũng được đón nhận nồng nhiệt tại các quốc gia châu Á lân cận như Hàn Quốc và Nhật Bản, đưa ông trở thành một trong những tác giả có tầm ảnh hưởng lớn nhất tại châu Á trong thế kỷ XX. Một trong những giải thưởng văn học danh giá nhất Trung Quốc - Giải thưởng Văn học Lỗ Tấn - đã được đặt theo tên ông để vinh danh những đóng góp của ông. |
Với suy nghĩ ấy, hắn đột ngột ngồi bật dậy trên giường. Trước đó, hắn đã nhận ra mình cần có thu nhập để lo cho gia đình. Hắn đã định gửi bản thảo cho Nhà xuất bản Happy Monthly vì họ trả tiền nhuận bút rất hậu hĩnh. Tuy nhiên, hắn sẽ phải hạn chế phạm vi đề tài nếu muốn tác phẩm của mình được chấp nhận. Việc bị gò bó cũng chẳng sao... nhưng giới trẻ ngày nay quan tâm đến điều gì nhỉ? Chắc hẳn có rất nhiều vấn đề, chẳng hạn như chuyện hẹn hò, hôn nhân, gia đình và những chủ đề tương tự... Có lẽ nhiều người trẻ đang lo lắng về những chuyện này và đang bàn tán về chúng ngay lúc này. Vậy thì, hãy viết về gia đình; nhưng phải viết thế nào đây?... Nếu viết không khéo, họ sẽ không chấp nhận đâu. Sao lại bi quan thế nhỉ? Nhưng mà...
Hắn nhảy xuống giường và bước nhanh bốn, năm bước tới bàn làm việc. Hắn ngồi xuống, lấy một tờ giấy và không chút do dự - như thể đã buông xuôi chính mình - viết vội dòng tiêu đề: “Gia đình hạnh phúc”.
Cây bút của hắn chợt khựng lại. Hắn ngẩng đầu nhìn lên trần nhà, cố gắng quyết định xem “gia đình hạnh phúc” này nên sống ở đâu. Hắn nghĩ, “Bắc Kinh ư? Không ổn. Thành phố dường như đã chết; ngay cả không khí ở đó cũng chết chóc. Dù có xây một Vạn Lý Trường Thành bao quanh gia đình này thì mình cũng đâu thể ngăn không khí tràn vào được. Thế nên, Bắc Kinh là điều không thể! Giang Tô, Chiết Giang đang có chiến sự, Phúc Kiến cũng vậy. Tứ Xuyên hay Quảng Đông ư? Những vùng đó cũng bị chiến tranh tàn phá. Còn những nơi như Sơn Đông hay Hà Nam? Ở đó đầy rẫy thổ phỉ! Nếu chẳng may một thành viên trong gia đình bị bắt cóc thì cả nhà sẽ chẳng còn yên ổn nữa. Giá nhà ở các khu tô giới nước ngoài tại Thượng Hải hay Thiên Tân thì quá đắt đỏ. Hay là để gia đình này sống ở nước ngoài nhỉ? Không, thật vô lý. Mình không rành về Vân Nam hay Quý Châu lắm, nhưng nghe nói giao thông ở đó chẳng thuận tiện chút nào...” Hắn không tìm được nơi nào ưng ý để đặt bối cảnh câu chuyện, nên quyết định tạm thời chọn thành phố hư cấu mang tên “A”. Tuy nhiên, hắn lại nghĩ: “Ngày nay nhiều người phản đối việc dùng chữ cái tiếng Anh để đặt tên vì làm vậy sẽ làm giảm hứng thú của độc giả. Có lẽ tốt hơn là không dùng chữ cái. Vậy gia đình này nên ở đâu đây? Hồ Nam cũng đang loạn lạc; nhà ở Đại Liên thì quá đắt; còn Sát Cáp Nhĩ, Cát Lâm và Hắc Long Giang thì đầy rẫy bọn cướp!” Sau một hồi đắn đo suy nghĩ mà vẫn không tìm được địa điểm thích hợp, hắn quyết định chốt lại là thành phố “A”.
“Gia đình hạnh phúc sống tại thành phố A. Tất nhiên, gia đình này gồm một cặp vợ chồng - ông chủ và bà chủ - đến với nhau vì tình yêu. Họ đã lập một bản giao kèo với hơn bốn mươi điều khoản chi tiết, nhờ đó mà mối quan hệ giữa họ rất bình đẳng và đầy tự do. Cả hai đều là những người thanh lịch và có trình độ học vấn cao; thời nay du học Nhật Bản không còn là mốt nữa, nên cứ cho là họ đã du học ở phương Tây đi. Ông chủ luôn mặc âu phục với chiếc cổ áo trắng tinh khôi. Bà chủ thì để kiểu tóc xù bồng bềnh trông như tổ chim sẻ. Cô có hàm răng trắng như ngọc trai nhưng lại luôn mặc trang phục truyền thống Trung Hoa...”
“Không đời nào! Hai mươi lăm cân cơ đấy!” Tiếng một người đàn ông vọng vào từ ngoài cửa sổ cắt ngang dòng suy nghĩ của hắn.
“Thôi kệ,” hắn lại tiếp tục dòng suy tư của mình. “Hai mươi lăm cân” cho cái gì cơ chứ? ... Cả hai đều là những người thanh lịch và có học thức. Vì lớn lên trong những gia đình hạnh phúc, hẳn là họ chẳng thích thú gì mấy cuốn tiểu thuyết Nga... Tiểu thuyết Nga thường miêu tả cuộc sống của những con người đầy gian truân, khổ ải, và đó đâu phải là nội dung phù hợp cho những gia đình hạnh phúc. “Hai mươi lăm cân ư?” Thôi, đừng bận tâm đến anh ta nữa. Thế họ thích đọc sách gì nhỉ? Thơ của Lord Byron chăng? Hay John Keats? Không, nghe có vẻ không hợp lắm. Tất nhiên rồi, họ hẳn phải thích đọc vở kịch Người chồng lý tưởng của Oscar Wilde. Mình chưa từng đọc vở kịch đó, nhưng mình biết giới giáo sư đánh giá rất cao nó, nên gia đình này chắc cũng phải yêu thích nó thôi. Các bạn đọc nó, mình đọc nó - và mỗi người họ cũng đều có một cuốn. Trong nhà họ có tới hai bản của vở kịch này... “Cảm thấy đói bụng, hắn đặt bút xuống và ôm lấy đầu, tựa như đôi bàn tay hắn đang là trục đỡ cho một quả địa cầu.”
“...Hai vợ chồng nọ đang dùng bữa trưa,” hắn nghĩ. “Bàn ăn trải khăn trắng; đầu bếp bưng món ra, và đó là món Trung Hoa. ‘Hai mươi lăm cân là sao nhỉ?’ Đừng bận tâm đến người đàn ông đó. Tại sao lại là món Trung Hoa? Chà, chẳng phải người da trắng vẫn cho rằng đồ ăn Trung Hoa là ngon nhất và bổ dưỡng nhất hay sao? Thế nên họ mới ăn món Trung Hoa. Món đầu tiên được dọn lên, nhưng đó là món gì nhỉ?...”
“Củi...”
Giật mình, hắn quay lại và thấy bà chủ chính căn nhà của mình, đôi mắt sầm sì dán chặt vào mặt hắn.
“Gì thế?” Hắn bực mình vì bị ngắt quãng công việc.
“Chúng ta hết sạch củi rồi, nên hôm nay tôi mua thêm một ít. Lần trước anh ta bán cho tôi mười cân với giá hai trăm bốn mươi đồng, nhưng hôm nay anh ta lại đòi hai trăm sáu mươi đồng. Tôi có nên trả anh ta hai trăm năm mươi không?”
“Cứ trả hai trăm năm mươi đi.”
“Anh ta đã lừa chúng ta. Chắc anh ta đã tính là hai mươi bốn cân rưỡi. Hay là tôi chỉ tính là hai mươi ba cân rưỡi thôi?”
“Cứ tính là hai mươi ba cân rưỡi đi.”
“Vậy năm nhân năm là hai mươi lăm, ba nhân năm là mười lăm...”
“Đúng rồi, năm nhân năm là hai mươi lăm, ba nhân năm là mười lăm...” Hắn thấy mình không thể tiếp tục được nữa. Sau một thoáng ngập ngừng, hắn bất giác cầm bút lên và bắt đầu làm phép tính trên tờ giấy có in dòng chữ “Một gia đình hạnh phúc”. Cuối cùng, hắn kết luận:
“Năm trăm tám mươi!”
“Tôi không đủ tiền, còn thiếu tám mươi hay chín mươi đồng nữa...”
Hắn mở ngăn kéo bàn, lấy ra hai hay ba mươi đồng tiền trong đó rồi đặt vào lòng bàn tay cô. Hắn dõi theo vợ bước ra khỏi phòng rồi mới quay lại với công việc viết lách. Đầu óc hắn thấy nặng trịch, như thể bị nhồi nhét đầy ắp những khúc củi, phép tính năm nhân năm bằng hai mươi lăm, và những con số Arab lộn xộn đang hằn lên da đầu. Hắn hít một hơi thật sâu, như thể đang cố tống khứ đống củi, phép tính năm nhân năm bằng hai mươi lăm và những con số Arab kia ra khỏi đầu mình.
Sau khi hít một hơi thật sâu, hắn cảm thấy thư thái hơn nhiều và tiếp tục dòng suy nghĩ: “Món đầu tiên là gì nhỉ? Phải là một món gì đó lạ miệng mới được. Không phải thăn heo hay tôm xào hải sâm đâu, mấy món đó tầm thường quá. Mình sẽ bảo là họ có món ‘Long tranh Hổ đấu’ đi. Mà rốt cuộc món đó là món gì nhỉ? Mình biết có người bảo đó là món Quảng Đông đắt đỏ chỉ có trong các bữa tiệc, làm từ thịt rắn và thịt mèo. Nhưng mình từng thấy món này trong thực đơn ở một nhà hàng tại Giang Tô, mà người ở đó đâu có ăn thịt mèo hay thịt rắn! Thôi thì cứ coi như đó là món ếch xào lươn đồng đi. Giờ thì quyết định xem ông chủ và bà chủ quê ở đâu nào... thôi bỏ đi. Dù sao thì chuyện họ ăn thịt rắn, thịt mèo hay ếch, lươn cũng chẳng quan trọng. Những chuyện vặt vãnh thế này đâu thể làm hỏng không khí vui vẻ của một gia đình hạnh phúc. Vậy món đầu tiên sẽ là ‘Long tranh Hổ đấu’.”
“Món ăn được đặt giữa bàn. Họ hướng đũa về phía đĩa thức ăn và mỉm cười với nhau. Họ bắt đầu trò chuyện bằng tiếng Anh...
- Em dùng trước đi.
- Anh cứ dùng trước đi.
- Ồ không, em dùng trước đi chứ!
Thế là cả hai cùng gắp một miếng thịt rắn... Không, thịt rắn nghe lạ tai quá, đổi thành lươn đồng đi. Vậy là món ‘Long tranh Hổ đấu’ được làm từ ếch và lươn đồng. Mỗi người gắp một miếng lươn có kích cỡ bằng nhau... năm nhân năm là hai mươi lăm, ba nhân năm... Thôi kệ đi. Họ cùng lúc cho miếng lươn vào miệng...” Hắn muốn quay người lại vì cảm thấy có chuyện gì đó đang diễn ra sau lưng mình. Có ai đó đang đi lại trong phòng. Thế nhưng, hắn vẫn cứ suy nghĩ: “Mọi chuyện nghe có vẻ quá đỗi lãng mạn, làm gì có một gia đình như thế tồn tại chứ. Sao suy nghĩ của mình lại cứ lộn xộn thế này? Mình chẳng thể nào viết xong câu chuyện... Có lẽ họ không đi du học, mà chỉ học đại học ở đâu đó trong nước. Cả hai đều có bằng đại học, đều toát lên vẻ sang trọng, đầy khí chất... Người đàn ông là nhà văn; người phụ nữ cũng là nhà văn hoặc là người am hiểu văn chương. Có khi người phụ nữ là nhà thơ; còn người đàn ông thì yêu thơ và biết trân trọng phụ nữ. Hoặc là...” Cuối cùng, hắn không kìm được mà quay người lại.
Một đống bắp cải cao ngất đã xuất hiện bên cạnh chiếc giá sách phía sau lưng hắn. Có ba bắp ở dưới cùng, hai bắp ở giữa và một bắp trên cùng. Chúng trông như tạo thành một chữ A khổng lồ.
“Chà!” Hắn thở dài, cảm thấy một luồng nóng ran trên mặt và cảm giác như có vô số mũi kim đang châm nhẹ dọc sống lưng mình. “Hừm...” Hắn hít một hơi thật sâu để xua đi cảm giác như bị kim châm ấy. Hắn thầm nghĩ: “Một gia đình hạnh phúc thì phải có ngôi nhà rộng rãi. Nhà có hẳn một kho chứa để cất những thứ như bắp cải. Phòng làm việc của ông chủ thì đầy ắp giá sách; tất nhiên là chẳng bao giờ có đống bắp cải nào ở đó cả. Trên giá sách xếp đủ loại sách: sách tiếng Trung, sách tiếng nước ngoài, và cả hai bản in cuốn Người chồng lý tưởng. Phòng ngủ thì có chiếc giường khung đồng, hoặc đơn giản hơn là giường gỗ du do xưởng tù đóng. Khoảng trống dưới gầm giường thì sạch bong...” Hắn liếc nhìn xuống gầm giường mình và nhận ra nhà thực sự đã hết sạch củi. Thứ duy nhất còn sót lại là một sợi dây rơm nằm trơ trọi, lười biếng y hệt một con rắn chết.
“Hai mươi ba cân rưỡi...” Nghĩ đến cảnh củi sẽ sớm chất đầy dưới gầm giường, hắn lại thấy chóng mặt. Hắn vội đứng dậy định đóng cửa lại. Tay vừa chạm vào cánh cửa, hắn chợt nhận ra đóng cửa lại là một quyết định thiếu hợp lý. Thay vào đó, hắn buông tấm rèm cửa phủ đầy bụi xuống. Hắn nghĩ, “Làm vậy vừa đảm bảo sự riêng tư an toàn mà vẫn giữ được sự cởi mở, quả thực rất đúng với đạo Trung Dung”.
“...Thế nên cửa phòng làm việc của ông chủ lúc nào cũng đóng kín,” hắn hạ quyết tâm khi bước trở lại bàn làm việc. “Muốn vào thì phải gõ cửa, như thế mới phải phép. Chẳng hạn, nếu ông chủ đang ở trong phòng mà bà chủ muốn vào bàn luận chuyện văn chương nghệ thuật, cô ta cũng phải gõ cửa. Nhờ vậy, anh có thể yên tâm rằng cô sẽ không xộc vào với hai tay ôm đầy bắp cải.”
“Mời vào, em yêu,” hắn nói bằng tiếng Anh.
“Và nếu ông chủ không có thời gian bàn luận về nghệ thuật thì sao? Chẳng lẽ anh lại phớt lờ những tiếng gõ cửa dồn dập của vợ mình? Nghe có vẻ không ổn. Có lẽ mình sẽ tìm thấy câu trả lời trong vở Người chồng lý tưởng, một vở kịch có vẻ rất xuất sắc. Khi nào có tiền, mình nhất định phải mua một bản...”
“Chát!”
Hắn sững người lại ngay lập tức. Hắn nhận ra âm thanh đó; đó là tiếng vợ hắn tát vào đầu đứa con gái ba tuổi của họ.
“Trong một gia đình hạnh phúc...” Hắn phớt lờ tiếng khóc của đứa trẻ và tiếp tục suy nghĩ, “Con cái họ chào đời muộn, rất muộn, hoặc có lẽ họ chẳng có con cái gì cả, chỉ đơn giản là hai người họ sống với nhau thôi... Tuyệt hơn nữa là họ có thể sống trong khách sạn, nơi mọi thứ đều được lo liệu chu đáo... chỉ đơn giản là hai người họ...” Khi tiếng khóc càng lúc càng to, hắn đứng dậy, bước qua tấm rèm cửa và nghĩ thầm: “Karl Marx đã viết Das Kapital (Tư bản luận) bất chấp tiếng khóc của con cái, và đó là lý do tại sao ông ấy là một vĩ nhân...” Khi bước ra ngoài và mở cửa sổ, hắn ngửi thấy mùi dầu hỏa khó chịu. Đứa trẻ đang nằm úp mặt xuống sàn nhà, ngay phía bên phải cánh cửa. Con bé bắt đầu khóc ngay khi nhìn thấy hắn.
“Đừng khóc, ngoan nào.” Hắn cúi xuống ôm lấy con bé.
Hắn quay lại và nhìn thấy vợ mình đang đứng đó một cách cứng đờ, hai tay chống hông đầy giận dữ, trông như thể cô đang ở tư thế bắt đầu của một bài tập thể dục.
“Anh cũng bắt nạt tôi nữa! Anh chẳng bao giờ giúp đỡ gì cả; chỉ toàn gây rắc rối thôi... Anh còn làm đổ cả đèn dầu nữa chứ. Tối nay chúng ta lấy gì để thắp sáng đây?”
“Thôi, đừng khóc.” Hắn phớt lờ giọng nói run rẩy của vợ và bế đứa trẻ vào phòng mình. Hắn vuốt ve đầu con bé và nói dịu dàng, “Con ngoan của ta.” Sau đó, hắn đặt đứa trẻ vào giữa hai đầu gối mình và nói, “Đừng khóc, cục cưng của ta. Cha sẽ cho con xem mèo rửa mặt như thế nào nhé.” Hắn vươn cổ, thè lưỡi, giả vờ liếm tay rồi xoa lên mặt mình.
“Ha ha ha, mèo con.” Cô bé bật cười.
“Đúng rồi, mèo con!” Hắn lại vẽ thêm vài vòng tròn trên mặt mình. Hắn thấy cô bé đang mỉm cười dù gương mặt vẫn còn vương những vệt nước mắt. Hắn chợt nhận ra gương mặt đáng yêu, ngây thơ ấy trông thật giống mẹ cô bé của năm năm về trước - đặc biệt là đôi môi hồng hào giống hệt đến lạ kỳ - chỉ khác là đôi môi của cô bé nhỏ hơn một chút. Khi ấy cũng là một mùa đông đầy nắng, và lúc mẹ cô bé nghe hắn tuyên bố sẵn sàng vì cô mà đương đầu với cả thế giới, cô cũng đã mỉm cười với hắn trong khi nước mắt còn đọng trên mặt. Hắn ngồi đó, lòng đầy bâng khuâng và say đắm ngắm nhìn.
“Đôi môi xinh xắn...” Hắn nghĩ thầm.
Cửa mở ra và củi được mang vào.
Sực tỉnh, hắn mở mắt và thấy đứa trẻ vẫn còn vương nước mắt trên mặt, đang nhìn hắn với đôi môi hé mở. “Đôi môi...” Hắn nhìn sang bên cạnh và thấy củi đang được chuyển vào. “...Tương lai của đứa trẻ này có lẽ cũng chỉ quanh quẩn với mấy phép tính năm lần năm là hai mươi lăm, chín lần chín là tám mươi mốt! Rồi con bé cũng sẽ mang đôi mắt ủ rũ mà thôi...” Nghĩ vậy, hắn dùng tờ giấy có ghi một dòng chữ cùng vài phép tính để lau qua mắt và mũi cho đứa trẻ. “Ngoan nào, giờ con tự đi chơi đi,” hắn nói, đẩy nhẹ con bé sang một bên rồi vò nát tờ giấy và ném vào thùng rác.
Hắn thấy hối hận vì cách mình đã đối xử với đứa trẻ, nên quay lại nhìn theo khi con bé rời đi. Tiếng củi vẫn còn vang vọng bên tai. Hắn muốn trấn tĩnh lại. Hắn quay người, nhắm mắt, gạt bỏ mọi suy nghĩ vẩn vơ và tĩnh tâm thiền định. Hắn nhìn thấy một bông hoa tròn màu xám với nhụy màu hổ phách nở ra và trôi từ góc trái tầm nhìn sang bên phải rồi tan biến, tiếp đó là một bông hoa xanh lá tươi với nhụy màu xanh ngọc lục bảo, rồi đến một đống gồm sáu cây bắp cải xếp chồng lên nhau thành hình chữ A.
Ngày 18 tháng 2 năm 1924
Mạnh Hào
Dịch từ bản tiếng Anh
