Năm qua, rạp chiếu Việt ghi dấu sự ra mắt của 13 phim đầu tay và 7 phim thứ hai của đạo diễn, chiếm hơn 43% lượng phim nội địa. Ngoài ra, có thêm Bịt mắt bắt nai là phim điện ảnh đầu tiên của một nhà làm phim nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực truyền hình (đạo diễn Hoàng Thơ). Năng suất nhất là đạo diễn Hoàng Nam với hai phim trình chiếu một năm - Đèn âm hồn vào tháng 2 và Thế hệ kỳ tích vào tháng 12.

Thực tế, hầu như năm nào điện ảnh Việt cũng có phim đầu tay hay phim thứ hai công chiếu. Nhưng so với trước đây, năm nay có sự vượt trội về số lượng của nhóm tác phẩm này. Và 2025 chưa kịp khép lại, đã có 5 phim đầu tay “đặt gạch” đến với khán giả trong năm 2026.

Nhiều năm hoạt động ở mảng sản xuất và xuất nhập khẩu phim, nhà sản xuất - đạo diễn Hằng Trịnh (phim Mười: Lời nguyền trở lại, Cô dâu ma, Bẫy tiền) cho rằng việc có thêm nhiều cái tên mới trong giới đạo diễn Việt là điều tất yếu, bởi giữa bối cảnh thị trường điện ảnh nội địa phát triển như vũ bão, các nhà sản xuất cần thêm nguồn cung cho các vị trí sáng tạo. Chị chỉ ra hiện trạng Việt Nam có quá ít đạo diễn. Mỗi khi sắp xếp dự án mới, các nhà sản xuất thường chỉ có vài lựa chọn đạo diễn quanh đi quẩn lại. Từ nhu cầu của thị trường, nhà sản xuất cho rằng đây là cơ hội tốt để các đạo diễn trẻ khẳng định năng lực cá nhân.

Không chỉ tăng số lượng, các phim đầu tay, phim thứ hai còn khẳng định được chỗ đứng trên màn ảnh. Có những tác phẩm đạt doanh thu tốt như Nhà gia tiên (hơn 242,5 tỷ đồng), Nụ hôn bạc tỷ (hơn 211,6 tỷ đồng), Đèn âm hồn (gần 106 tỷ đồng)... Bên cạnh đó, phim nghệ thuật Mưa trên cánh bướm có hành trình chu du quốc tế đáng tự hào; Điều ước cuối cùng, Trái tim què quặt ghi điểm bằng ngôn ngữ điện ảnh sáng tạo. Trước khi hoãn chiếu, Bẫy tiền cũng nhận bình luận tích cực.

So với nhiều tác phẩm chật vật trụ rạp trước kia, nhiều phim thuận lợi hơn ở khâu phát hành. Dù vậy, đáng tiếc, vẫn có những dự án chìm sâu giữa dòng chảy của thị trường. Yêu nhầm bạn thân được đầu tư nhưng chất lượng lẫn doanh thu đều kém lý tưởng, Năm mười và Tiệm cầm đồ: Có chơi có chịu thì bị liệt vào hạng thảm họa của năm.

Không thể phủ nhận, giữa thị trường không ngừng biến động, thế hệ nhà làm phim trẻ đang được trao nhiều cơ hội cất lên tiếng nói cá nhân cũng như trình hiện nhãn quan của thế hệ mình. Nhưng nói vậy không có nghĩa là việc làm phim đầu tay trở nên dễ dàng tuyệt đối. Nhiều biên kịch, đạo diễn trẻ vẫn mang dự án gõ cửa khắp nơi tìm nguồn đầu tư, có khi gặp hàng chục đối tác chỉ nhận lấy cái lắc đầu. Ở vị trí nhà đầu tư, nhà sản xuất, điện ảnh suy cho cùng là một ngành công nghiệp, làm phim cũng giống như “một ván làm ăn”. Vậy nên, họ cân nhắc nhiều yếu tố để đặt đồng tiền đúng chỗ, trao dự án đúng nơi là điều dễ hiểu.

Đi qua nhiều thử thách, hai đạo diễn Trần Nhân Kiên và Đỗ Quốc Trung cùng cho rằng người trẻ gặp khó khi làm phim là chuyện thường. Trần Nhân Kiên (phim Tình đầu thơ ngây, Quỷ tha ma bắt: Thai chiêu tài) chia sẻ: “Chuyện này ở đâu cũng có. Các bạn học người Hàn Quốc của tôi kể phần lớn nguồn vốn làm phim ở nước họ dành cho Bong Joon Ho, Park Chan Wook. Các nhà đầu tư sẵn sàng chờ hai đạo diễn lớn này cả chục năm”.

Đạo diễn Đỗ Quốc Trung thẳng thắn bày tỏ: “Tìm vốn làm phim không chỉ khó với đạo diễn trẻ mà khó với cả với các đạo diễn làm nghề lâu năm. Suất chiếu, hiệu ứng truyền thông cũng vậy. Điều ấy cho thấy điện ảnh là một sân chơi hấp dẫn, đầy vinh quang nhưng cũng rất khắc nghiệt. Bản thân tôi coi đó là một phần tất yếu trong hành trình làm nghề. Nó nhắc tôi phải trau dồi thêm, khó tính hơn với tác phẩm của mình”.

Từ trải nghiệm cá nhân, hai đạo diễn sinh năm 1990 tin rằng yếu tố căn bản để một phim đầu tay trở nên khả thi là câu chuyện tốt, đủ khả năng thuyết phục các nhà đầu tư. Đỗ Quốc Trung kể: “Quá trình phát triển kịch bản phim đầu tay Con kể ba nghe (dự kiến ra rạp từ 16/1/2026), tôi có cơ hội diện kiến đạo diễn kỳ cựu Hirokazu Koreeda. Nghe tôi chia sẻ những khó khăn các nhà làm phim trẻ gặp phải, ông khuyên tôi thử viết thêm các kịch bản khác. Chính ông cũng viết gần 80 kịch bản trong suốt sự nghiệp. Nghĩa là rất nhiều kịch bản chưa đạt chất lượng hoặc vẫn phải chờ đợi tài chính để quay phim. Từ đó, tôi nhắc bản thân phải kiên định, dù có phải sửa bao nhiêu lần bản thảo hay bị từ chối thêm nhiều lần nữa. Cuộc chơi này vốn là như vậy”.

Trong khi, nhà sản xuất Hằng Trịnh nhận định một trong những hạn chế của các đạo diễn lần đầu làm phim là không hiểu rõ mong muốn của bản thân và bản chất công việc của mình. Chị phân tích: “Không phải đạo diễn nào cũng hiểu được phạm vi công việc của mình khi kết hợp với nhà sản xuất, cũng như những năng lực và kỹ năng họ cần thể hiện. Khá nhiều đạo diễn rủ bạn bè, người thân làm chung cho tiện và hợp nhau, rồi chẳng bao lâu họ nhận ra cộng sự không phù hợp. Là một người ủng hộ các đạo diễn trẻ, tôi luôn góp ý thẳng thắn và nghiêm khắc để các bạn nhận ra điều này. Cơ hội làm phim chỉ dành cho những ai thật sự quyết tâm dấn thân và sẵn sàng học hỏi, hòa nhập để tạo nên một tác phẩm tốt nhất”.

Khởi nguồn từ ước muốn xây dựng quy trình sản xuất phim bài bản và tạo ra nhiều tiếng nói mới lạ trên màn bạc, nhà sản xuất Hằng Trịnh vẫn luôn sẵn lòng hợp tác với các nhà làm phim trẻ. Chị giải thích: “Phim ảnh không chỉ là nghệ thuật, mà còn là một ngành công nghiệp tạo ra công ăn việc làm cho hàng trăm con người với các vị trí công việc được xác định cụ thể, không chồng chéo lên nhau. Nhà sản xuất và đạo diễn phải có đủ tố chất lãnh đạo mới có thể tạo nên một sản phẩm tốt và đi đường dài. Tôi kiên trì đồng hành với các đạo diễn mới để từng bước xây dựng được ý thức này với các bạn”.

Nhìn lại màn ảnh 2025 với nhiều tiếng nói trẻ, người yêu điện ảnh hoàn toàn có thể kỳ vọng vào màn ra quân của các đạo diễn mới, cùng các phim đầu tay Con kể ba nghe, Anh hùng, Trại buôn người… Dù vậy, giữa bối cảnh phim Việt đổ bộ rạp chiếu, tính cạnh tranh phòng vé thêm khốc liệt, điện ảnh vẫn là sân chơi nhiều may rủi mà các tân binh không thể chủ quan.

Đạo diễn Đỗ Quốc Trung chia sẻ: “Đạo diễn là một công việc khó. Tôi luôn cảm thấy có rất nhiều áp lực, từ chịu trách nhiệm sáng tạo với hàng tỷ đồng của nhà đầu tư, làm việc với những diễn viên ngôi sao, nghệ sĩ gạo cội cho đến hợp tác nhuần nhuyễn với cả trăm nhân sự trong đoàn. Với tất cả điều kiện ấy, tôi nghĩ các bạn trẻ không nhất thiết phải trở thành đạo diễn quá sớm. Hãy thực hiện nó khi mình thực sự sẵn sàng, tích lũy đủ kiến thức, kinh nghiệm thay vì nôn nóng được đứng vào một vị trí quyền lực, danh vọng như mọi người vẫn nghĩ”.

Kiều Minh Tuấn hóa thân nghệ sĩ xiếc trong phim Con kể ba nghe.