Một địa giới rộng hơn đem đến nhiều tài nguyên hơn, nhưng cũng đặt ra một câu hỏi khó hơn: làm thế nào để những vùng đất vốn mang bản sắc riêng có thể nối lại thành một hành trình đủ sức giữ du khách ở lại lâu hơn?
Cuối tháng 4/2026, Mùa du lịch biển Ninh Bình khai mạc tại Thịnh Long với chủ đề “Ninh Bình – Từ non thiêng đến biển rộng”. Cái tên ấy gợi khá đúng về sự thay đổi của bản đồ du lịch tỉnh sau hợp nhất.
Ninh Bình vốn được nhớ đến bằng Tràng An, Tam Cốc, Hoa Lư, Bái Đính, Cúc Phương, Vân Long. Núi đá, sông nước và di sản tạo nên một nhận diện rất rõ. Biển gần như đứng ngoài hình dung ấy. Bây giờ, không gian đã khác.
 |
| Chùa Bái Đính. Ảnh: Siddhesh Mangela |
Theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội, toàn bộ diện tích và dân số của Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình được sắp xếp thành tỉnh Ninh Bình mới, với diện tích tự nhiên 3.942,6 km² và dân số hơn 4,41 triệu người. Từ vùng giáp Hà Nội xuống vịnh Bắc Bộ là một dải địa hình nối tiếp nhau: núi, đồng bằng, sông, cửa biển.
Ở phía tây và nam là Tràng An, Hoa Lư, Tam Cốc, Bái Đính, Cúc Phương, Vân Long. Phía bắc có Tam Chúc, Đọi Sơn, Trần Thương, Sở Kiện. Xuôi về đồng bằng là Đền Trần, Phủ Dầy, chùa Phổ Minh, Cổ Lễ, những làng nghề và hệ thống nhà thờ Công giáo. Đi tiếp nữa là Xuân Thủy, Thịnh Long, Giao Ninh và vùng biển.
Theo số liệu công bố tại Tuần Du lịch Ninh Bình 2026, toàn tỉnh hiện có hơn 5.000 di tích lịch sử, văn hóa và 625 lễ hội dân gian. Ninh Bình mới cũng có khoảng 92 km bờ biển, một yếu tố làm thay đổi đáng kể cấu trúc của điểm đến.
Tràng An vẫn sẽ là một thương hiệu mạnh của du lịch Ninh Bình. Nhưng trong bản đồ mới, Tràng An không nhất thiết phải là nơi bắt đầu và kết thúc chuyến đi.
Một người đến Tràng An có thể đi tiếp Tam Chúc. Từ Đền Trần, Phủ Dầy có thể xuôi về những nhà thờ vùng Nam Định cũ rồi ra Thịnh Long hoặc Xuân Thủy. Khách ở Tam Cốc hôm nay hoàn toàn có thể kết thúc hành trình ngày mai ở một vùng cửa biển.
Người ta vẫn quen đi Tràng An – Tam Cốc như một chuyến riêng, Tam Chúc một chuyến riêng, Đền Trần – Phủ Dầy một chuyến khác. Muốn hình thành một bản đồ du lịch mới, trước hết phải làm cho những nơi ấy đi được với nhau một cách tự nhiên.
Các tài liệu du lịch năm 2026 đã đề cập những trục như Tràng An – Vân Long – Tam Chúc – Kim Bảng – Trần Thương – Sở Kiện; Bái Đính – Hoa Lư – Phủ Dầy – Đền Trần – Cổ Lễ – Keo Hành Thiện; hay tuyến hướng biển từ Phát Diệm qua Bùi Chu, Phú Nhai, Thịnh Long, Giao Ninh tới Xuân Thủy.
Một chuyến đi ba, bốn ngày vì thế có thể đi qua những lớp cảnh quan rất khác: từ Tam Chúc xuống Hoa Lư – Tràng An, qua Thành Nam, những làng Công giáo rồi kết thúc ở Xuân Thủy hoặc vùng biển.
Năm 2025, Ninh Bình đón khoảng 19,4 triệu lượt khách, trong đó hơn 2,2 triệu lượt khách quốc tế; tổng thu từ du lịch trên 21.200 tỷ đồng. Số khách nghỉ tại các cơ sở lưu trú khoảng 4,26 triệu lượt, với khoảng 4,84 triệu ngày khách.
Các con số cho thấy nhiều du khách vẫn đi qua Ninh Bình khá nhanh.
Nếu chuyến đi từ Tràng An có thể nối sang Thành Nam, vùng nhà thờ, vùng biển hay Xuân Thủy, thêm một đêm lưu trú đã kéo theo nhiều dịch vụ khác: một bữa tối, một phòng nghỉ, một chuyến xe, một buổi biểu diễn, một món quà mang về. Biển cho thấy khá rõ khả năng ấy.
Trong kỳ nghỉ từ 25/4 đến 3/5/2026, toàn tỉnh ước đón hơn 2,77 triệu lượt khách; các khu vực du lịch ven biển thu hút hơn 329.000 lượt. Đây mới là số liệu của một đợt cao điểm, nhưng cho thấy du khách đã bắt đầu tìm đến một phần khác của Ninh Bình.
Thịnh Long, Giao Ninh, vùng muối Bạch Long, những làng chài, hệ thống nhà thờ và Xuân Thủy có thể tạo ra một đầu khác của hành trình.
Ninh Bình mới có lợi thế vì các vùng của nó rất khác nhau. Hoa Lư kể câu chuyện kinh đô. Đền Trần, Phổ Minh gợi một mạch lịch sử khác. Phủ Dầy gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu. Phát Diệm, Bùi Chu, Phú Nhai tạo nên một lớp cảnh quan Công giáo đặc sắc. Cúc Phương là rừng. Vân Long là đất ngập nước nội địa. Xuân Thủy nằm giữa phù sa và biển. Không cần biến những nơi ấy thành những phiên bản của nhau.
Một hành trình theo dấu nhà Trần có thể đi từ vùng Tràng An tới Thiên Trường, Phổ Minh. Một tuyến tín ngưỡng có thể nối Bái Đính, Phủ Dầy, Đền Trần. Người yêu kiến trúc có thể đi từ Phát Diệm sang Bùi Chu, Phú Nhai. Người thích thiên nhiên lại có thể đi từ Cúc Phương xuống Vân Long rồi tiếp tục đến vùng bãi bồi Xuân Thủy.
Điểm đến khi ấy được nhớ bằng câu chuyện, không phải bằng một danh sách địa danh.
Ngày 30/1/2026, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 07-NQ/TU về chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Mục tiêu đến năm 2030 là đón trên 30 triệu lượt khách, trong đó 4–4,5 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu du lịch trên 45.000 tỷ đồng.
Để đạt những con số ấy, vấn đề không nằm ở việc có thêm bao nhiêu điểm tham quan, mà ở chỗ du khách sẽ làm gì sau khi đã xem xong một danh thắng.
Ẩm thực, làng nghề, biểu diễn, trải nghiệm cộng đồng, các sự kiện văn hóa và du lịch đêm sẽ quyết định phần thời gian còn lại của chuyến đi. Ninh Bình có sẵn nguyên liệu cho những sản phẩm ấy; việc còn lại là đưa chúng vào đời sống du lịch một cách tự nhiên.
Hợp nhất địa giới đã hoàn tất. Việc tạo ra một điểm đến chung sẽ lâu hơn.
Những đường ranh cũ trên bản đồ du lịch rồi sẽ phải mờ đi, nhưng bản sắc thì không nên mờ. Tam Chúc không cần giống Tràng An. Thành Nam không cần giống Hoa Lư. Xuân Thủy càng không nên trở thành một Tam Cốc bên biển.
“Từ non thiêng đến biển rộng” vì thế có thể được hiểu như một lát cắt xuyên qua vùng đất: từ rừng Cúc Phương, núi đá và sông nước Tràng An, qua Hoa Lư, Tam Chúc, những làng quê đồng bằng, Đền Trần, Phủ Dầy, những tháp chuông nhà thờ, rồi ra bãi bồi Xuân Thủy và biển.
Những điểm neo đã có. Điều còn thiếu là những chuyến đi khiến người ta muốn nối chúng lại với nhau. Khi ấy, Ninh Bình sẽ hiện ra rộng hơn rất nhiều so với hình ảnh quen thuộc của Tràng An – Tam Cốc: một vùng đất nơi người ta có thể khởi hành giữa núi, đi qua đồng bằng và kết thúc ngày ở biển, mà câu chuyện của chuyến đi vẫn liền mạch.
