Từ ký ức tuổi thơ, những trang sách đầu đời và thế giới hồn nhiên luôn là nguồn cảm hứng bền bỉ, tạo nên phong cách sáng tác và quan điểm nghệ thuật của nhiều cây bút. Trong dòng chảy ấy, các nhà văn Đất Quảng có nhiều đóng góp đáng ghi nhận.
Nhiều tác phẩm đã trở thành kinh điển như Dế mèn phiêu lưu ký (Tô Hoài), Đất rừng phương Nam (Đoàn Giỏi), Tuổi thơ dữ dội (Phùng Quán)... Không chỉ nuôi dưỡng tâm hồn nhiều thế hệ bạn đọc, những tác phẩm ấy còn góp phần hình thành tình yêu văn chương của chính các nhà văn. Ký ức tuổi thơ, những trang sách đầu đời và thế giới hồn nhiên luôn là nguồn cảm hứng bền bỉ, tạo nên phong cách sáng tác và quan điểm nghệ thuật của nhiều cây bút. Có thể nói, chính tình yêu văn chương tuổi thơ đã góp phần hình thành nên những nhà văn và làm giàu thêm nền văn học thiếu nhi Việt Nam.
Trong dòng chảy ấy, các nhà văn Đất Quảng có nhiều đóng góp đáng ghi nhận. Từ truyền thống hiếu học của vùng đất “Ngũ phụng tề phi”, nhiều tên tuổi đã tạo dấu ấn quan trọng trong văn học dân tộc. Riêng ở lĩnh vực văn học thiếu nhi, tuy không giữ vai trò khai phá nhưng các thế hệ nhà văn Đất Quảng đã để lại nhiều tác phẩm có giá trị.
Nhà thơ Khương Hữu Dụng vẫn giữ được tâm hồn trẻ thơ qua tập Bi bô. Võ Quảng để lại dấu ấn sâu đậm với các tác phẩm như Quê nội, Tảng sáng, cùng nhiều tập thơ giàu chất hồn nhiên như Gà mái hoa, Thấy cái hoa nở, Nắng sớm. Nguyễn Nhật Ánh là gương mặt tiêu biểu của văn học thiếu nhi Việt Nam đương đại với hàng loạt tác phẩm viết về tuổi thơ như Bàn có năm chỗ ngồi, Mắt biếc, Hoa hồng xứ khác, Quán Gò đi lên và đặc biệt là Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ. Những sáng tác ấy đều xuất phát từ ký ức tuổi thơ trong trẻo và tình yêu sâu nặng dành cho trẻ em.
Tại Đà Nẵng, nhiều nhà văn vẫn bền bỉ theo đuổi đề tài thiếu nhi. Ở thơ có Thanh Quế, Đông Trình, Ngân Vịnh, Trương Văn Ngọc, Huy Lộc, Mai Hữu Phước...; ở văn xuôi có Thanh Quế, Quế Hương, Bùi Tự Lực, Trần Trung Sáng, Nguyễn Kim Huy, Nguyễn Tam Mỹ, Tiêu Đình, Lê Trâm... Trong đó, Thanh Quế, Quế Hương và Bùi Tự Lực là những cây bút đã đạt các giải thưởng văn học thiếu nhi có uy tín.
Thanh Quế là tác giả thành công ở nhiều thể loại nhưng luôn dành tình cảm đặc biệt cho thiếu nhi. Các tác phẩm như Cát cháy, Rừng trụi, Thủ lĩnh Nobu và cô bé làm xiếc, Cuộc phiêu lưu của con chó nhỏ cùng nhiều tập thơ thiếu nhi đã ghi dấu bằng giọng văn chân thực, giàu hình ảnh và nhân văn. Tiểu thuyết Cát cháy từng đoạt giải Nhì (không có giải Nhất) của Hội Nhà văn Việt Nam.
Quế Hương xây dựng một thế giới trẻ thơ giàu cảm xúc qua các tác phẩm như Quán búp bê, Đám cưới Cỏ, Chiếc vé vào cổng thiên đường xanh... Với giọng văn tinh tế, nhẹ nhàng và giàu chất nhân ái, chị luôn hướng ngòi bút về phụ nữ và trẻ em, tạo nên những trang viết giàu sức lay động.
Bùi Tự Lực thành công ngay từ những tác phẩm đầu tay. Truyện dài Nội tôi được Nhà xuất bản Kim Đồng trao giải và tái bản nhiều lần. Tác phẩm không chỉ là câu chuyện dành cho thiếu nhi mà còn chứa đựng giá trị sử thi và nhân văn sâu sắc về chiến tranh, gia đình và lòng biết ơn. Sau đó là các tác phẩm Trên nẻo đường giao liên, Cái ống phóc và trái banh chuối, Chó hoang... tiếp tục khẳng định vị trí của anh trong văn học thiếu nhi.
Trần Trung Sáng cũng là cây bút gắn bó lâu năm với thiếu nhi qua các tác phẩm như Ngày chủ nhật tuyệt vời, Ông Hoàng đu đủ, Cổ tích họa sĩ mù và con chim xanh, Búp bê phiêu lưu ký. Truyện của anh thường khai thác những câu chuyện bình dị, gần gũi nhưng giàu sức hấp dẫn đối với bạn đọc nhỏ tuổi.
Đáng mừng là những năm gần đây đã xuất hiện lớp tác giả trẻ tiếp tục viết cho thiếu nhi như Nguyễn Thị Phú, Phan Chín, Lệ Hằng, Nguyễn Thị Diệu Hiền, Nguyễn Thị Thu Thủy, Lê Thị Điểm, Trần Thị Thùy Vy, Lê Văn Ri, Nguyễn Bá Hòa... góp phần làm phong phú diện mạo văn học thiếu nhi Đà Nẵng.
Tiêu biểu là Lệ Hằng. Chỉ trong vài năm, chị đã xuất bản nhiều đầu sách bằng tiếng Việt và tiếng Anh, đạt nhiều giải thưởng văn học. Các sáng tác dành cho thiếu nhi như Huyền thoại trên đồi cao cùng nhiều truyện ngắn, truyện tiếng Anh cho thấy sự tìm tòi, đổi mới trong cách tiếp cận thế giới trẻ em bằng ngôn ngữ hiện đại, gần gũi với độc giả trẻ.
Ở lĩnh vực dịch thuật, nhà thơ - dịch giả Bùi Xuân cũng có nhiều đóng góp khi giới thiệu các tác phẩm văn học thiếu nhi nước ngoài, giúp bạn đọc nhỏ tuổi tiếp cận những giá trị văn học thế giới.
 |
| Một số tác phẩm văn học cho thiếu nhi của Đà Nẵng. Ảnh: Báo Đà Nẵng |
Các thế hệ nhà văn Đà Nẵng đã có nhiều đóng góp đáng quý cho văn học thiếu nhi Việt Nam. Tuy nhiên, so với lực lượng hơn 200 hội viên Hội Nhà văn thành phố, số người thường xuyên sáng tác cho thiếu nhi vẫn còn khá ít. Mảng truyện tranh gần như bỏ ngỏ, nhiều năm liền không có tác phẩm mới gây tiếng vang. Đây là thực trạng cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Một vấn đề khác là không ít cây bút trẻ sau năm 1986 ít quan tâm đến văn học thiếu nhi. Họ thường lựa chọn những đề tài mang tính xã hội, triết luận hoặc thể nghiệm nghệ thuật, trong khi đề tài trẻ em chưa thực sự thu hút. Điều này khiến lực lượng kế cận cho văn học thiếu nhi còn khá mỏng.
Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội, các loại hình giải trí và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thách thức lớn. Văn hóa đọc suy giảm, sự cạnh tranh về thời gian tiếp nhận của trẻ em ngày càng gay gắt. Đồng thời, việc lạm dụng AI trong sáng tác, nguy cơ đạo văn hay sao chép ý tưởng cũng đặt ra yêu cầu mới đối với người cầm bút.
Trong bối cảnh ấy, điều quan trọng nhất vẫn là bản lĩnh và trách nhiệm của nhà văn. Những câu hỏi truyền thống “viết cho ai, viết để làm gì, viết như thế nào” nay cần được bổ sung bằng câu hỏi mới: Làm thế nào để giữ được tính sáng tạo, trung thực và bản sắc cá nhân trong thời đại AI?
Nhà văn Lệ Hằng cho rằng, người viết cần thực sự bước vào thế giới của trẻ em như một người bạn đồng hành chứ không chỉ là người quan sát. Đồng thời, các cơ quan quản lý cũng cần có chính sách hỗ trợ việc phổ biến tác phẩm thông qua nhiều hình thức như sách điện tử, sách nói, sách tranh, góp phần đưa tác phẩm đến gần bạn đọc hơn và tạo động lực cho người sáng tác.
Muốn phát hiện và bồi dưỡng lực lượng viết cho thiếu nhi, trước hết cần lắng nghe quan điểm của các tác giả trẻ, tìm hiểu động lực sáng tác và định hướng lâu dài của họ. Xa hơn nữa là xây dựng đội ngũ nhà văn chuyên tâm với văn học thiếu nhi, coi đây là sự nghiệp sáng tạo lâu dài chứ không chỉ là một mảng đề tài mang tính thử sức. Đây là vấn đề không dễ nhưng rất cần được quan tâm trong chiến lược phát triển văn học.
Với truyền thống giàu thành tựu cùng đội ngũ tác giả nhiều thế hệ, văn học thiếu nhi Đà Nẵng vẫn có nền tảng để phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới. Trong bối cảnh thành phố hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa, nếu có cơ chế hỗ trợ phù hợp, khuyến khích sáng tạo và quảng bá tác phẩm hiệu quả, chắc chắn sẽ xuất hiện thêm nhiều cây bút tâm huyết, nhiều tác phẩm có giá trị dành cho thiếu nhi.
Hy vọng rằng các nhà văn Đà Nẵng sẽ tiếp tục kế thừa truyền thống, đổi mới tư duy sáng tác, nắm bắt hơi thở của thời đại nhưng vẫn giữ được những giá trị nhân văn cốt lõi. Từ đó, văn học thiếu nhi thành phố sẽ có những bước phát triển mới, đóng góp nhiều tác phẩm hay, có sức sống lâu bền, đáp ứng kỳ vọng của bạn đọc nhỏ tuổi và góp phần làm giàu thêm diện mạo văn học thiếu nhi Việt Nam.
