Vượt lên trên một tác phẩm tâm lý, giật gân về đề tài báo thù thông thường, bộ phim còn mở ra câu chuyện về cuộc đời của các nhà văn, niềm hạnh phúc và cơn ác mộng của người đuổi theo các chuyện kể.
Không có điều gì khốn khổ hơn việc trở thành một nhà văn. Nếu họ bí ý tưởng, đó là “tội trời đày”. Tay nhà văn đó sẽ làm mọi cách có thể để gặp được/lại “nàng thơ” của mình. Đó không phải là bi kịch. Đó là một trò chơi nguy hiểm mà người viết lách tình nguyện “nhảy” vào. Sự sụp đổ có thể được dự báo từ trước, nhưng niềm háo hức được sáng tạo lại mạnh mẽ hơn bất cứ điều gì trên đời. Notes from last row chính là tác phẩm miêu tả chân thực về chủ đề này.
 |
| Diễn viên kỳ cựu Choi Min-sik và tài năng trẻ Choi Hyun-wook trong phim Notes from last row. Ảnh: Netflix |
Được truyền cảm hứng từ vở kịch El chico de la última fila (tạm dịch: Cậu bé ở hàng ghế cuối) nổi tiếng của Tây Ban Nha, Notes from last row là mini-series đầy thú vị, với những “cú rẽ” bất ngờ trong cốt truyện. Phim là một cuộc song đấu, giữa một nhà văn già mắc kẹt vì bí ý tưởng và một tài năng trẻ sở hữu món quà của thần thi ca. Cả hai đều theo đuổi các câu chuyện nhưng lại có những mục đích khác nhau. Một người xem văn chương là cứu tinh, người còn lại xem nó là phương tiện để trả thù. Bộ phim là bằng chứng sắc sảo khi nói về sức mạnh của nghệ thuật kể chuyện, khi văn chương có thể xây dựng hay làm sụp đổ một con người.
Notes from last row bắt đầu bằng một sự thất vọng. Cậu bé mồ côi Lee Kang (Choi Hyun-wook) đã bị nhà văn Heo Mun-oh (Choi Min-sik) từ chối phũ phàng câu chuyện mà anh rút ruột tâm sự. Để rồi từ đó, cậu bé nuôi hy vọng trả thù tay nhà văn này. Nhiều năm sau, Lee Kang tìm cách tiếp cận để thực hiện công cuộc nhấn chìm cuộc đời của vị giáo sư văn chương. Nhà văn trẻ tạo nên một câu chuyện độc đáo, luôn bỏ lửng ở chỗ hay nhất khiến vị giáo sư không thể nào dứt ra được. Anh lên kế hoạch bài bản để đưa người thầy của mình “vào tròng”, từ yêu cầu đánh cắp đề thi đến tố cáo hành động phỉ báng và đánh cắp tác phẩm.
Lee Kang là người có được thiên phú văn chương. Anh đã xây dựng một câu chuyện hoàn hảo để kể cho một độc giả duy nhất, “tên bạo chúa” Heo Mun-oh đã phớt lờ những tự sự của anh hồi còn nhỏ. Như nàng công chúa Scheherazade trong Nghìn lẻ một đêm, Lee Kang đã kể lại câu chuyện thú vị cho Heo Mun-oh, khiến ông ngày càng đắm chìm, thậm chí là bị giày vò. Với tài năng văn chương và khả năng thao túng tâm lý, Lee Kang không chỉ đánh bại tay nhà văn già mà còn khiến khán giả phải giật mình nhiều phen trước khả năng kể chuyện tài ba.
“Thiên tài” Lee Kang thành công trong kế hoạch của mình, khiến giáo sư Heo Mun-oh thân bại danh liệt. Nhưng kế hoạch của Lee Kang, trên thực tế, lại không hoàn toàn thành công như cậu nghĩ. Giáo sư Heo Mun-oh, thay vào đó, mới là người chiến thắng thật sự. Tại sao? Bởi vì trong suốt 6 tập phim, khán giả dần nhìn thấy những thay đổi theo hướng tích cực của vị giáo sư già. Từ một người uể oải, khốn khổ và “sống mòn”, ông dần lấy lại được ánh sáng và cảm hứng sáng tác. Heo Mun-oh dần phá vỡ bức tường kiên cố đã giam hãm ông, trong cả tính cách lẫn sáng tạo nghệ thuật. Từ sự lo lắng đến niềm sung sướng của ông khi cảm hứng sáng tạo trở lại được bộc lộ qua nhiều tình tiết rất nhỏ, đầy tinh tế. Người xem thấy được nhiều sắc thái cảm xúc: từ niềm háo hức đến nỗi thất vọng, từ ham muốn đến khát vọng sáng tạo văn chương.
Lee Kang cố gắng phá hủy, Heo Mun-oh lại “tái sinh”. Ông trở nên hứng thú với các ý tưởng, cảm hứng tuôn trào để viết cuốn tiểu thuyết tiếp theo trong đời mình. Sau hơn một thập kỷ không thể “nặn” ra một chữ, gần như không thể viết lách, Heo Mun-oh rơi giọt nước mắt khi hoàn thành chương truyện cuối cùng. Cuối bộ phim, khi đã thân bại danh liệt, vị giáo sư già vẫn ngồi viết trước màn hình máy tính. Đối với ông, người luôn xem việc kể chuyện quan trọng hơn tất cả mọi thứ trên đời, việc có thể viết lách trở lại là một chuyển biến tích cực.
Notes from last row miêu tả cách các nhà văn chộp bắt những ý tưởng, thiết kế các tình tiết và kể lại câu chuyện theo cách hấp dẫn nhất. Lee Kang có nghệ thuật kể chuyện của riêng mình, vì thế mà anh có thể “đánh lừa” người khác. Giáo sư Heo Mun-oh cũng dần lấy lại được nguồn cảm hứng sáng tác, hào hứng với việc huy động và sử dụng ngôn ngữ. Họ là những nhà văn, theo đuổi câu chuyện cho đến khi chính câu chuyện đuổi theo mình. Dù kết quả của hành trình đó không phải bao giờ cũng suôn sẻ và tốt đẹp.
Không phải ngẫu nhiên mà Notes from last row đề cập đến hai tác phẩm kinh điển của tác gia người Đức Johann Wolfgang von Goethe là tiểu thuyết Nỗi đau của chàng Werther và vở kịch thơ Faust. Có thể nói, hai tác phẩm này đã được biên kịch cố tình lựa chọn, trở thành phương tiện diễn giải cũng như cung cấp các câu chuyện về hai nhân vật chính Heo Mun-oh và Lee Kang.
Tác phẩm Nỗi đau của chàng Werther xuất hiện ở đầu bộ phim, phục vụ mục đích giới thiệu về mối quan hệ và xác định vai trò giữa Heo Mun-oh và Lee Kang trong bộ phim. Từ đây, khán giả có thể ngầm hiểu rằng Heo Mun-oh chính là chàng Werther, còn Lee Kang (chứ không phải là nhà văn Kim Hu-sun) là người bạn mà ông vừa ghen tị vừa ngưỡng mộ. Và tình yêu khiến Heo Mun-oh đau khổ và đánh mất bản thân chính là “nàng thơ”, nguồn cảm hứng, khả năng sáng tạo văn chương.
Trong phân cảnh cuối phim, khán giả thấy Heo Mun-oh trở thành nhân viên của một tiệm sách và gặp lại Lee Kang. Tác phẩm Faust của Goethe xuất hiện, trở thành cầu nối giữa hai nhân vật chính. Lúc này, Heo Mun-oh là Faust và Lee Kang là Mephistopheles. Khi được đề xuất “kể một câu chuyện mới” từ Lee Kang, Heo Mun-oh đã chấp nhận. Điều này cho thấy sau tất cả, ông vẫn nguyện đánh đổi và “bán mình” cho Lee Kang, không phải tri thức vô hạn và lạc thú trần gian mà là một câu chuyện mới.
Notes from last row đã khắc họa trọn vẹn cuộc đời của nhà văn - những người có thể đánh đổi tất cả để có thể thực hành sáng tạo và viết lách. Thông qua hai nhân vật Heo Mun-oh và Lee Kang, bộ phim truyền tải một vấn đề đầy nghịch lý của văn chương: Khả năng chạm đến và phơi bày những khoảnh khắc sâu kín và tăm tối nhất trong tâm trí một con người. Đó là sự nguy hiểm nằm ở việc người ta quá đồng nhất tác phẩm với bản sắc của tác giả và năng lực sáng tác của họ. Viết lách luôn là hành động hướng ra bên ngoài, ngay cả khi nó xuất phát từ sự cô độc và tuyệt vọng.
Văn học là đỉnh cao của sự giao tiếp giữa người và người, vượt qua mọi giới hạn về không gian và thời gian. Trên hết, sức mạnh thực sự của các tác phẩm nằm ở chỗ chúng tách biệt khỏi cuộc đời, và quan trọng hơn cả, tách biệt khỏi chính các nhà văn. Đó còn là sự nguy hiểm, khi văn chương trở thành một phương tiện để trả thù, thay vì hướng đến những giá trị đạo đức và thẩm mỹ.
Giáo sư danh dự, học giả và tiểu thuyết gia người Mỹ Theodore Roszak từng nói rằng: “Có lẽ, suy cho cùng, thói quen xấu của những tài năng sáng tạo là dìm mình vào trạng thái cực đoan bệnh hoạn nhằm đến được với những cảm quan sâu sắc, nhưng điều đó không hề mang lại lối sống bền vững cho những ai không thể chuyển biến vết thương tâm lý của mình thành tư tưởng hay nghệ thuật giàu ý nghĩa.” Nhận xét này đúng với cả tài năng trẻ Lee Kang và giáo sư Heo Mun-oh. Một người sử dụng tài năng văn chương sai mục đích và người còn lại, luôn khát khao sáng tác để rồi lạc lối.
