Những nét đặc trưng, phong tục ngày Tết cũng đã đi vào các sáng tác văn học Hàn Quốc như một hình thức lưu truyền giá trị truyền thống và thể hiện không gian văn hóa của đất nước. Bài viết sẽ giới thiệu một số tác phẩm văn học Hàn Quốc viết về ngày Tết nhằm cung cấp một cái nhìn sơ khởi về chủ đề này.
Ngày Tết mừng năm mới tại Hàn Quốc được gọi là Seollal (hoặc Kujeong) mang ý nghĩa là ngày đầu năm mới. Đây là một trong ba dịp lễ lớn nhất hằng năm của người Hàn Quốc. Người Hàn sẽ đón Tết trong ba ngày từ ngày mùng một tháng Một âm lịch. Vào dịp Tết, người Hàn Quốc có nhiều hoạt động khác nhau vừa để tưởng nhớ gia tiên, vừa để gắn kết gia đình sau một năm bận rộn. Sáng ngày mùng một tháng Một âm lịch, các gia đình sẽ thực hiện nghi lễ cúng ông bà tổ tiên (charye) để bày tỏ lòng biết ơn, tôn kính với gia tiên và cầu mong năm mới bình an. Để thực hiện, các gia đình sẽ chuẩn bị mâm cỗ cúng thật thịnh soạn, chỉn chu. Số lượng và các loại món ăn có thể thay đổi tùy từng địa phương nhưng trên mâm cỗ cúng thường sẽ có canh bánh gạo (tteokguk), món canh (tang), nước gạo (sikhye), trái cây, món thạch (po), rượu, các món nướng, hấp hoặc bánh chiên, cơm… Sau khi sửa soạn và bày biện mâm cúng theo quy tắc, các thành viên trong gia đình sẽ mặc trang phục truyền thống hanbok và tập trung trước ban thờ để thực hiện nghi lễ. Thực hiện xong lễ cúng, cả gia đình sẽ quây quần bên nhau thưởng thức các món ăn.
Trong dịp Tết, món bánh gạo hay canh bánh gạo đặc biệt quan trọng đối với người Hàn và việc thưởng thức món ăn này là phong tục rất phổ biến. Khác với món canh bánh dày ngày Tết của người Nhật, canh bánh gạo của người Hàn được nấu từ nước hầm xương, thịt và những miếng bánh hình bầu dục được cắt mỏng vừa ăn từ phần bánh bột gạo tẻ (garae-tteok). Phần bột này vừa trắng vừa dài tượng trưng cho sự thanh khiết và trường thọ. Những miếng bánh gạo trong canh hình tròn nhỏ xinh như đồng xu lại tượng trưng cho sự may mắn, sung túc, đủ đầy. Việc ăn món canh bánh gạo vào ngày đầu năm mới còn mang ý nghĩa “thêm một tuổi”, vì vậy người Hàn có một cách hỏi tuổi tác của nhau bằng câu hỏi: “Bạn đã ăn bao nhiêu bát canh tteokguk rồi?”
Sau khi thực hiện lễ cúng gia tiên và thụ lộc cỗ, thế hệ trẻ trong gia đình sẽ thực hiện nghi thức bái lạy năm mới (sebae). Con cháu trong gia đình sẽ bày tỏ lòng thành kính với bề trên (thường là ông bà, cha mẹ) bằng cách bái lạy và tặng quà. Người lớn trong gia đình khi đó sẽ đáp lại bằng những lời chúc tốt đẹp, lời chúc năm mới và mừng tuổi cho trẻ nhỏ, đó có thể là tiền, vàng, ngọc hoặc các vật dụng khác.
Kết thúc các hoạt động mang tính nghi thức và tưởng nhớ gia tiên, các gia đình Hàn Quốc sẽ chơi các trò chơi dân gian truyền thống và du xuân nhân dịp năm mới. Các trò chơi truyền thống của người Hàn Quốc trong dịp này có thể kể đến cờ yut (yutnori), ném mũi tên (tuho), thả diều (yeonnaligi), đá cầu (jegichagi), bập bênh (neolttwigi), đánh quay (paengi chigi)… Bên cạnh những hoạt động trên, người Hàn Quốc cũng có truyền thống trang trí nhà cửa vào dịp Tết năm mới, trong đó có chiếc xẻng hứng lộc (bokjori) được treo ngoài cửa hoặc trên tường, góc nhà với ý nghĩa đón lộc vào nhà. Tên gọi của món đồ này là một sự chơi chữ khi nó được ghép từ chữ “bok” (phúc) và “jori” (một dụng cụ thô sơ dùng để sàng gạo từ thời Joseon). Những chiếc xẻng hứng lộc có thể được làm từ rơm, tre và trang trí với những sợi dây màu sắc.
Hình ảnh ngày Tết đã đi vào các sáng tác văn học xứ Hàn. Thông qua việc miêu tả ngày Tết, các nhà văn Hàn Quốc gửi gắm những thông điệp, hình ảnh khác nhau về con người và xã hội Hàn Quốc. Bài thơ Sáng đầu năm trích từ tập thơ Giáng sinh của nhà thơ Kim Jong Gil đã thể hiện rất rõ cảm xúc trong thời khắc bước sang năm mới của một con người đã tích lũy nhiều trải nghiệm, chiêm nghiệm về cuộc đời theo năm tháng.
Bản tạm dịch nghĩa:
Mỗi năm trong cái lạnh
mặt trời lặn rồi lại mọc
nhưng năm mới sẽ được đón chào bằng sự ấm áp
Cũng như cá vẫn thở được ngay cả dưới lớp băng
và rau mùi tây xanh mọc lên mơ về mùa xuân
Năm mới nên được đón chào bằng sự kiên nhẫn và một vài giấc mơ
Sáng nay
tôi có một thức uống ấm áp
và một bát súp trước mặt
Chỉ riêng điều đó thôi là đủ rồi
hãy nghĩ về nó như một điều đáng để biết ơn
Thế giới có thể khắc nghiệt và khó khăn
nhưng là một nơi đáng sống
Khi bạn lớn tuổi hơn
hãy suy nghĩ trở nên tử tế và khôn ngoan hơn
Cho dù cái lạnh có khắc nghiệt đến đâu
một năm vẫn trôi qua
và năm mới lại đến
Giống như nhìn thấy những chiếc răng xinh xắn
mọc lên từ nướu của trẻ nhỏ
Năm mới nên được đón chào như vậy.
Xuyên suốt bài thơ, chủ thể trữ tình hay chính tác giả đã thể hiện một tâm thế an yên, bình tĩnh và đầy hi vọng trước một năm mới đang đến. Cùng với đó là sự biết ơn đối với những gì bản thân có được sau một năm đã qua. Dù cuộc đời luôn có những thời điểm khắc nghiệt nhưng nhà thơ vẫn giữ một thái độ trân trọng, có cái nhìn tích cực. Chính nhờ góc nhìn thấu tỏ nhân sinh này mà vào ngày đầu năm mới, chủ thể trữ tình đã tìm kiếm được niềm vui trong tâm hồn, sự tích cực trong cuộc sống và hướng đến niềm mơ phát triển viên mãn, tốt đẹp hơn.
Tiểu thuyết Ai đã ăn hết những cây sing-a ngày ấy? của nữ nhà văn Park Wan Suh đã vẽ nên bức tranh đầy sinh khí, rộn ràng ngày Tết nơi thôn quê nghèo. Ngày Tết là ngày mọi người được ăn no, ăn ngon nhất trong năm: “Thịt bò và thịt lợn chỉ được dùng vào dịp Tết hay Chuseok.” Khi miêu tả khung cảnh Tết trong ký ức ở vùng quê mình, người kể chuyện đã nhấn mạnh rằng ngày Tết nơi đây “kéo dài lạ thường” khi mọi hoạt động từ việc chuẩn bị đến các hoạt động lễ và hội sẽ diễn ra tới tận rằm tháng Giêng. Tết trong Ai đã ăn hết những cây sing-a ngày ấy? không chỉ dài mà còn là “khoảng thời gian bận rộn tối mắt tối mũi”. Mọi người dân nơi thôn quê hối hả chuẩn bị đồ diện Tết, mâm cơm cúng lễ gia tiên, thực hiện các nghi thức tâm linh, tặng quà… Điều này càng đặc biệt có ý nghĩa trong hoàn cảnh bị chính quyền chiếm đóng áp đặt ăn Tết theo dương lịch. Ngày Tết trong Ai đã ăn hết những cây sing-a ngày ấy? rõ ràng không đơn thuần chỉ là một dịp lễ lớn mà còn là lời nhắc nhớ về việc gìn giữ bản sắc riêng, truyền thống văn hóa của Park Wan Suh.
Với văn hóa Á Đông nói chung, văn hóa Hàn Quốc nói riêng, mẹ luôn là người giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong gia đình, nhất là trong các dịp lễ tết. Hình ảnh người phụ nữ tất bật nơi căn bếp để chuẩn bị mâm cơm cúng, món ăn ngày Tết tươm tất không còn xa lạ cả trong không gian hiện thực lẫn văn chương, nghệ thuật. Tiểu thuyết Hãy chăm sóc mẹ của Shin Kyung Sook đã khắc họa hình ảnh người mẹ, người phụ nữ Hàn Quốc truyền thống luôn tảo tần chăm lo cho gia đình. Trong ký ức của những người con, hình ảnh ngày Tết gắn liền với mẹ, với dáng vẻ tất bật chuẩn bị mâm cỗ cúng tổ tiên, phải lột da cá đuối giữa cảnh trời rét buốt cóng tay hằng năm. Vậy nhưng chỉ vì một năm người mẹ ấy thương con gái bị lạnh cóng đôi bàn tay vì phụ bà làm cá đuối mà quyết định làm món cá nguyên da, bà đã bị họ hàng bên nội, bị những người phụ nữ khác chì chiết là thiếu thành tâm khi làm cỗ cúng gia tiên khiến gia đình gặp vận xui. Ở đây, tình thương con của người mẹ đã vượt lên trên những khuôn khổ khô cứng của lễ nghi. Người mẹ chấp nhận tất cả chỉ để bảo vệ sức khỏe cho đứa con gái thân yêu. Hãy chăm sóc mẹ đã dựng nên một tượng đài về người mẹ khi dám bước qua những ranh giới tưởng chừng như không thể của tập tục và định kiến để mang đến hạnh phúc cho người con.
Qua những tác phẩm kể trên có thể nhận thấy văn hóa đón Tết năm mới của người Hàn Quốc không có quá nhiều thay đổi theo dòng chảy thời gian và biến động lịch sử - xã hội. Cuộc sống hiện đại bộn bề và gấp gáp có thể tác động đến thời gian và quá trình chuẩn bị, vui chơi ngày Tết nhưng những điểm quan trọng cốt lõi trong việc đón Tết vẫn là giá trị được người Hàn Quốc giữ nguyên, vẹn toàn. Bên cạnh văn học, nhiều loại hình nghệ thuật khác của Hàn Quốc như âm nhạc, điện ảnh cũng miêu tả ngày Tết, qua đó góp phần lưu giữ và quảng bá văn hóa của xứ sở kim chi ra thế giới. Đây là điều mà các quốc gia đồng văn như Việt Nam nên tham khảo và học tập.
 |
| Ảnh minh hoạ |
