Với ông, đây là một hành trình đặc biệt, khi câu chuyện lịch sử không chỉ được tái hiện bằng hình ảnh mà còn đặt ra những yêu cầu khắt khe về cách nhìn, cách kể và cảm xúc. Phóng viên báo Văn nghệ đã có cuộc trò chuyện với NSND Lý Thái Dũng về quá trình đưa ký ức chiến tranh lên màn ảnh và những lựa chọn phía sau ngôn ngữ hình ảnh của Mưa đỏ.
|
- Điều gì trong hành trình làm Mưa đỏ khiến ông nhớ nhất?
- Đây là bộ phim thử thách nghề nghiệp của tôi nhiều nhất ở thể loại phim lịch sử chiến tranh cách mạng. Bối cảnh, trường quay của phim Mưa đỏ là một trong số ít phim chiến tranh có quy mô lớn nhất của điện ảnh Việt từ trước tới nay. Được tham gia quay bộ phim lịch sử đặc biệt này là vinh dự của riêng tôi. Tôi nghĩ hầu hết các đồng nghiệp quay phim đều có ước mơ được thực hiện tác phẩm tầm cỡ như vậy.
Trước Mưa đỏ, tôi từng tham gia các bộ phim chiến tranh như Những người viết huyền thoại, Ngã ba Đồng Lộc… Nhưng Mưa đỏ vẫn là dấu mốc quan trọng. Bộ phim được thực hiện để chiếu kỷ niệm ngày lễ trọng đại của dân tộc trong năm 2025: Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và 50 năm ngày Đất nước thống nhất.
Bối cảnh trận chiến trong phim được xây dựng bên hai bờ sông Thạch Hãn, cách di tích lịch sử Thành cổ chỉ khoảng 3km. Hơn 50 năm trước vùng đất này phải hứng chịu rất nhiều bom đạn, hầu như gia đình nào cũng có tổn thất về con người. Trong suốt thời gian làm phim, chúng tôi được người dân địa phương giúp đỡ rất nhiều. Dù bom đạn đã ngừng rơi ở mảnh đất này hơn 50 năm, nhưng di chứng nó để lại vẫn còn kéo dài. Rất nhiều người đã chết do bom mìn, đạn pháo còn sót lại, cũng rất nhiều người đã mất đi một phần cơ thể… chính những người dân đó đã tham gia vào vai người lính bị thương trong bối cảnh trạm phẫu thuật tiền phương, mang lại hình ảnh chân thực và xúc động. Khi thực hiện quay bộ phim Mưa đỏ, toàn bộ đoàn phim đã cảm nhận, thấy rất rõ những gì mà thế hệ cha anh phải trải qua, cảm nhận được sự linh thiêng hiện hữu mọi nơi, mọi lúc trong không gian của phim trường. Vì vậy, tôi luôn mong hình ảnh trong bộ phim sẽ mãi lan tỏa, để thế hệ sau nhìn thấy rõ hơn về sự khốc liệt của chiến tranh, thêm yêu lịch sử của dân tộc, đất nước mình.
- Trong vai trò Giám đốc hình ảnh của bộ phim Mưa đỏ, ông mong muốn khán giả nhìn thấy điều gì: sự khốc liệt của chiến tranh, vẻ đẹp con người hay tinh thần của một dân tộc?
- Trước hết, người xem được nhìn thấy câu chuyện xảy ra cách đây hơn 50 năm dù là hư cấu, nhưng nó rất thực, “thật hơn bất kể hiện thực nào”. Trận Thành cổ trong mặt trận Quảng trị xảy ra năm 1972 là dấu mốc rất quan trọng, góp phần đi đến việc ký kết Hiệp định Paris 1973, để tiến tới lập lại hòa bình ở Việt Nam. Vì vậy, bộ phim cần phải tái hiện thật chân thực 81 ngày đêm lịch sử ấy.
Các nhân vật là người lính đến từ mọi miền Tổ quốc, phần lớn đều mới 18, 20 tuổi và đa số là sinh viên. Nhiệm vụ của sinh viên là cầm bút, nhưng khi Tổ quốc cần thì họ cầm súng.
Bộ phim phải chân thực trong từng chi tiết. Ngay từ những cảnh đầu, khi bộ đội vượt sông Thạch Hãn, máu đã nhuộm đỏ sàn thuyền, thuyền đến giữa dòng là những trận pháo kích dữ dội.
Những người lính mới đã dành khoảnh khắc mặc niệm đồng đội trước khi tiến vào Thành cổ, họ biết phía trước đợi họ là sự hy sinh nhưng không ai chùn bước, đó chính là thông điệp đầu tiên của bộ phim.
Ai tìm hiểu về Thành cổ Quảng Trị cũng biết 81 ngày đêm nơi đây là chiến trường khốc liệt trong lịch sử chiến tranh thế giới về số lượng bom đạn mà mỗi người lính phải gánh chịu. Trong hoàn cảnh ấy, tất cả người lính vẫn kiên cường chiến đấu, vẫn yêu và sẵn sàng đổ máu, sẵn sàng hy sinh. Bộ phim muốn lý giải sức mạnh tinh thần đã giúp họ sống, chiến đấu và hy sinh vì Tổ quốc.
Bên cạnh đó, phim khắc họa nỗi đau của tất cả những người mẹ, người vợ… ở cả hai bên chiến tuyến. Hình ảnh Hội nghị Paris với bốn bên tham gia đặt song song với tình hình chiến sự của chiến trường ở Quảng Trị tạo nên sự đối lập đầy ám ảnh. Đặc biệt, ở cảnh đêm cắm cờ, khi nhân vật Quang và Cường vật lộn rồi quả lựu đạn phát nổ, khoảnh khắc người mẹ đang ngồi tại bàn đàm phán ở Hội nghị Paris giống như có sự giao cảm, bóp nghẹt trái tim của bà.
Chiến tranh là nơi thử thách tất cả mọi thứ của con người. Theo tôi, kịch bản của nhà văn Chu Lai và cách xử lý của đạo diễn Đặng Thái Huyền đã bộc lộ được trọn vẹn cả ba yếu tố.
- Để tiếp cận khán giả ngày nay, theo ông dòng phim lịch sử, chiến tranh cách mạng Việt Nam có cần cách kể mới?
- Đất nước chúng ta có mấy nghìn năm lịch sử. Tái hiện lại trang sử đó là nhiệm vụ của rất nhiều nhà sáng tác, của tất cả các loại hình nghệ thuật, trong đó có điện ảnh. Không chỉ là cảm hứng sáng tác nghệ thuật, đó là trách nhiệm với hiện tại và tương lai của dân tộc, của đất nước chúng ta.
Tuy nhiên, trước hết phải nói đến vấn đề đầu tư, từ nguồn vốn ngân sách nhà nước đến nguồn lực tư nhân. Theo tôi, ngân sách nhà nước vẫn cần giữ vai trò chủ đạo. Mưa đỏ là một minh chứng cho hiệu quả của nguồn đầu tư này.
Đổi lại, tính hiệu quả và sức lan tỏa của điện ảnh vô cùng lớn. Như Mưa đỏ vừa qua, bộ phim không chỉ có ý nghĩa trong dịp A80 mà giá trị sẽ còn mãi với hậu thế. Vì vậy điều quan trọng nhất, cần có sự đầu tư bền vững, không nên chỉ nhìn vào số lượng vé bán ra hay doanh thu trước mắt. Mặc dù, cách nhìn đó chỉ đúng một phần.
Điều quan trọng hơn, hiện tại và sau này, khi thế hệ trẻ có nhu cầu tìm hiểu lịch sử, họ có thể tiếp cận, tìm hiểu tư liệu ấy ở rất nhiều bộ phim và loại hình nghệ thuật khác.
Trong thời đại số hiện nay với định hướng tốt từ gia đình, nhà trường, thế hệ trẻ sẽ dễ dàng tìm hiểu lịch sử hơn. Từ đó, họ có thể có được kiến thức, xúc cảm rất con người, hình thành nên tình yêu, trách nhiệm công dân của họ với lịch sử dân tộc, với tương lai của đất nước.
- Với một nhà quay phim, những tư liệu về ngày 2/9 mang đến nguồn cảm hứng sáng tạo cho ông như thế nào?
- Những hình ảnh đen trắng được ghi lại từ nhiều góc độ về hình ảnh tại Quảng trường trước Nhà hát Lớn ngày 19/8, hay lễ đài ngày 2/9 tại Quảng trường Ba Đình. Theo tôi, đó là những tư liệu vô cùng quý giá tuyên bố với thế giới rằng Việt Nam là Quốc gia có Chủ quyền, một Đất nước Độc lập.
Hình ảnh gây ấn tượng mạnh nhất với tôi vẫn là khoảnh khắc Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Cùng với đó, là những hình ảnh phim tư liệu quay Bác Hồ ở Việt Bắc trước năm 1954 và hình ảnh của Bác sau này được các bậc tiền bối ghi lại.
- Xin trân trọng cảm ơn ông.
 |
| NSND Lý Thái Dũng cùng đoàn phim Mưa đỏ tại điểm quay. Nguồn: skda.edu.vn |
Quỳnh Ngọc thực hiện
