 |
| Trẻ em cần được trang bị những kiến thức cần thiết để đảm bảo an toàn trên môi trường mạng. Ảnh: VnKid |
Khoảng 10 năm trở lại đây, mạng xã hội, từ chỗ là công cụ kết nối, đang dần trở thành “cơn ác mộng” đối với sự phát triển của trẻ em, nhất là học sinh bậc Trung học. Nhiều em thức dậy bằng việc lướt Facebook, TikTok, YouTube trước khi đến trường và dành hàng giờ mỗi tối trong thế giới ảo với đủ loại nội dung, từ giải trí đến những thông tin xuyên tạc được cài cắm tinh vi đánh trúng tâm lý tò mò, đều có thể khiến các em đi chệch hướng ngay từ những bước đầu tiên trên không gian mạng.
Trước bài toán bảo vệ thế hệ trẻ trên không gian mạng, trách nhiệm này không thể chỉ phó mặc cho các lực lượng chuyên trách hay cơ quan chức năng. Ở tuyến cơ sở, người gần gũi nhất và có ảnh hưởng trực tiếp nhất chính là thầy cô giáo. Sẽ là một “lỗ hổng” nguy hiểm nếu nhà giáo giữ tư duy “khoán trắng”, chỉ tập trung dạy kiến thức mà đứng ngoài cuộc chiến tư tưởng. Bởi trên không gian mạng, các em đối mặt với vô số nội dung độc hại được ngụy trang hấp dẫn, đánh trúng tâm lý tò mò, hiếu kỳ. Nếu thầy cô đứng ngoài cuộc, không chủ động định hướng và dẫn dắt, chúng ta đang vô tình để ngỏ cánh cửa tâm hồn của học sinh cho những luồng tư tưởng độc hại xâm nhập.
Bước sang năm 2026, thế giới giải trí của các em không còn đơn thuần là những trang web tĩnh, mà là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng những video ngắn “gây nghiện” trên TikTok, Threads hay Reels. Trong dòng chảy thông tin cuồn cuộn đó, ranh giới giữa cái thật và cái giả, giữa giá trị đạo đức và sự lệch chuẩn trở nên vô cùng mong manh. Những nguy cơ này đang trực tiếp tấn công vào nhận thức của học sinh Trung học cơ sở qua những hình thức đầy tinh vi.
Mạng xã hội đang dần biến tướng thành những “tòa án online” nơi học sinh tự cho mình quyền phán xét người khác. Việc tham gia “bóc phốt”, nhục mạ tập thể bằng các thông tin chưa kiểm chứng về đời tư của giáo viên, bạn bè hoặc người nổi tiếng được lan truyền không chỉ gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng cho nạn nhân mà còn hình thành tư duy giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực mạng.
Nhiều em lầm tưởng rằng không gian mạng là khu vực “vô luật pháp” nên có thể phát ngôn tùy tiện.
Việc sử dụng từ ngữ thô tục hay kích động chia rẽ vùng miền dưới danh nghĩa “nêu quan điểm cá nhân” không chỉ làm xói mòn văn hóa giao tiếp mà còn khiến các em đối mặt với các chế tài hành chính hoặc hình sự theo Luật An ninh mạng.
Đây là vấn đề nhức nhối nhất trong môi trường học đường hiện nay. Đáng báo động là tình trạng sử dụng AI để cắt ghép hình ảnh nhạy cảm nhằm bôi nhọ giáo viên và bạn bè (như vụ việc tại Lâm Đồng vào tháng 4/2026). Nhiều em coi đây là “trò đùa vô hại” mà không ý thức mình đang vi phạm pháp luật.
Đồng thời, trào lưu “Flex” (khoe khoang) sự giàu có hay những nội dung “lớp 8 kiếm trăm triệu” đang tạo ra áp lực đồng lứa (Peer Pressure) nặng nề. Nó khiến học sinh nảy sinh tâm lý tự ti, chán học và tôn thờ lối sống hưởng thụ cực đoan.
Điểm chung của những “vòng xoáy” độc hại này là chúng đánh rất trúng vào tâm lý tò mò và cái tôi đang khao khát khẳng định mình của lứa tuổi học trò. Trong vai trò là những người dẫn dắt, việc chúng ta cần làm không chỉ là ngăn cấm, mà là cung cấp cho các em “bộ lọc” để nhận diện đâu là giá trị ảo và đâu là hệ quả thực.
Theo các báo cáo thống kê số liệu kỹ thuật số (Digital) mới nhất, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người dùng Internet, tương đương hơn 84% tổng dân số và nằm trong nhóm 20 quốc gia có số lượng người dùng Internet lớn nhất trên thế giới. Khoảng 92% người dùng Internet tại Việt Nam có sử dụng ít nhất một nền tảng mạng xã hội. Số liệu trên cho thấy, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số và nhu cầu sử dụng các thiết bị và dịch vụ kỹ thuật số đang ngày càng tăng lên. Đây cũng là cơ hội để các thế lực thù địch, phản cách mạng lợi dụng để lôi kéo, tuyên truyền chống phá Đảng, Nhà nước. Với vai trò của người thầy - những “lá chắn mềm” trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng - chính là chủ động bảo vệ các em học sinh - thế hệ chủ nhân tương lai của đất nước. Thay vì đổ lỗi cho các yếu tố khách quan, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận những lỗ hổng từ các chủ thể giáo dục, nơi mà sự lệch nhịp đang tạo kẽ hở cho các luồng thông tin độc hại xâm nhập:
Thứ nhất, các em đang ở độ tuổi “khẳng định mình”, sự tò mò lấn át năng lực tư duy phản biện. Các em tin vào những gì “viral” (xu hướng) hơn là những dòng thông tin chính thống. Không gian mạng lại cung cấp một cảm giác tự do giả tạo, nơi các em tưởng mình đang làm chủ nhưng thực chất lại là nạn nhân của các thuật toán dẫn dắt.
Thứ hai, sự lạc nhịp trong phương pháp định hướng của giáo viên: Một bộ phận thầy cô vẫn mang tâm lý “né tránh” những vấn đề chính trị - xã hội nhạy cảm vì lo ngại rủi ro nghiệp vụ. Điều này vô tình tạo ra một khoảng trống về tư tưởng. Khoảng cách thế hệ về công nghệ, tạo nên rào cản lớn: trong khi học sinh “sống” trên TikTok thì giáo viên lại chậm đổi mới tư duy, sử dụng lối giáo điều, áp đặt khiến các thông điệp định hướng trở nên lạc lõng, khó tiếp nhận.
Thứ ba, sự phó mặc trách nhiệm từ phía gia đình: Trong nhịp sống hối hả, cha mẹ bận rộn, thiếu sự quan tâm, không ít phụ huynh đã vô tình biến thiết bị công nghệ thành những “bảo mẫu” để con ngồi yên hoặc là phần thưởng cho việc học. Họ cung cấp thiết bị xịn, mạng tốc độ cao nhưng lại quên cấp cho con một “bộ lọc” về nhận thức khiến học sinh mất phương hướng trước những cạm bẫy tinh vi.
Cuối cùng là sự tinh vi của các luồng thông tin “độc hại”: Các luồng thông tin phản động, độc hại hiện nay không còn tồn tại dưới dạng thô thiển mà được “ngụy trang” tinh vi qua lớp vỏ giải trí, âm nhạc và hình ảnh bắt mắt. Chúng đánh trúng vào tâm lý phản kháng, thích khẳng định cái tôi của tuổi dậy thì để thẩm thấu tư tưởng sai lệch một cách dễ dàng nhất.
Nếu thiếu đi sự định hướng và can thiệp kịp thời từ nhà trường, hệ lụy để lại không chỉ là những con số trên trang giấy, mà là sự băng hoại về nhân cách và tư tưởng. Đó là sự: Lệch lạc về nhận thức; Xói mòn đạo đức và lối sống; Nguy cơ trở thành công cụ cho các thế lực thù địch; Sự rạn nứt các mối quan hệ truyền thống.
Để tạo ra sự miễn dịch trên môi trường số, tạo tấm khiên bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ trong thế hệ trẻ, người thầy chính là người bạn đồng hành cùng học sinh để giải pháp không chỉ dừng lại ở lý thuyết. Người thầy cần hành động thực chất:
- Chủ động “nhập cuộc”: Số hóa nội dung giáo dục: Xây dựng cơ chế “tự đề kháng”; Trang bị năng lực số (Digital Literacy); Tạo sự kết nối đa chiều: nhà trường - cha mẹ - học sinh... nhằm tạo ra vòng tròn bảo vệ khép kín giữa gia đình và nhà trường để bảo vệ các em.
Không gian mạng là ảo nhưng hậu quả là thực. Chúng ta không thể rút phích cắm Internet, nhưng hoàn toàn có thể thắp sáng tư duy phản biện để biến mạng xã hội thành công cụ kiến tạo thay vì cạm bẫy. Hãy để mỗi “dấu chân số” của các em đều in đậm dấu chân của sự hiểu biết và lòng nhân ái.
Trở lại với câu hỏi xuyên suốt: Ai sẽ bảo vệ học sinh trên không gian mạng? Câu trả lời không nằm ở một lực lượng đơn lẻ, mà là sự hiệp lực giữa Gia đình - Nhà trường - Xã hội, trong đó người giáo viên giữ vai trò hạt nhân.
Mỗi giờ học không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn là quá trình bền bỉ định hình cách nghĩ, cách nhìn và bồi đắp niềm tin vào nền tảng tư tưởng của Đảng, đây cũng chính là nhiệm vụ quan trọng mà xã hội đặt lên vai người thầy trong công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Việc dạy học sinh biết dùng lý lẽ để phân biệt đúng-sai, thật-giả và tự chủ trong tư duy chính là phương thức bảo vệ nền tảng tư tưởng bền vững nhất. Một khi bản lĩnh chính trị đã được tôi rèn, các em sẽ trở nên “miễn nhiễm” trước mọi luồng thông tin xuyên tạc. Điều này đồng thời khẳng định một sự thật hiển nhiên: không thế lực nào có thể thay thế được vai trò của người thầy trong việc định hình nhân cách và lẽ sống cho thế hệ trẻ, ngay từ những điều giản dị nhất.
Bảo vệ học sinh trên không gian mạng, suy cho cùng, chính là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bền vững nhất, từ đó vẽ nên tương lai của dân tộc hùng cường và thịnh vượng.
