 |
| Nhạc sĩ Quốc Trung chụp ảnh cùng ê-kíp thực hiện hoà nhạc Lối tối 17/9 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội. Ảnh: Thanh Việt Production |
Nhạc sĩ Quốc Trung cũng có một lối đi độc đáo cho riêng mình trong hành trình 40 năm hoạt động âm nhạc. Dù ở vai trò nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc, tổng đạo diễn chương trình hay nghệ sĩ trình diễn (thường là biểu diễn nhạc điện tử), anh luôn cho thấy sự cầu toàn và tính cực đoan nhất định trong sáng tạo. Anh được công nhận với tài năng, nổi tiếng với các ca khúc pop và world music, được ngưỡng mộ khi tạo ra một trong những lễ hội âm nhạc đậm tính văn hóa đại chúng nhất Việt Nam (Monsoon Music Festival); và đồng thời, anh nổi tiếng với những phát ngôn rất “gắt” - cũng bởi nghệ sĩ tính cũng như yêu cầu cao trong lao động sáng tạo.
Trong hành trình âm nhạc khoảng bốn thập kỷ, Quốc Trung luôn có một cõi âm nhạc dành riêng cho tính bản địa, âm nhạc truyền thống và văn hóa Việt Nam. Nhạc sĩ vốn tạo ra một phong cách độc đáo với thể loại world music, kết hợp yếu tố âm nhạc bản địa và âm nhạc phương Tây. Nếu album Mây trắng bay về (2001) anh sản xuất cho diva Thanh Lam mang màu sắc pop chủ đạo thì tính world music vẫn trở thành yếu tố ấn tượng nhất. Đến Đường xa vạn dặm (The Road to infinity, 2024), dự án âm nhạc đồ sộ ở cả mặt chiều sâu và dài của âm nhạc Việt Nam trong hơi thở mới, với sự góp mặt của rất nhiều nghệ sĩ nhạc cổ truyền hàng đầu trong các lĩnh vực chèo, xẩm, ca trù, hò Huế, quan họ Bắc Ninh… đã cho thấy sự độc đáo trong tư duy của nhạc sĩ khiến dự án này trở nên vô cùng ấn tượng.
Ba năm trước, nhạc sĩ Quốc Trung và nhà sản xuất âm nhạc Xinh Xô trở thành bộ đôi cùng sáng tạo trên một chủ đề chung về văn hóa và âm nhạc Tây Bắc trong hơi thở hiện đại. Kết quả là, họ tạo ra những tác phẩm âm nhạc điện tử đầy ấn tượng mang tên Cánh đồng di sản (The Field of Heritage). Dự án đã từng được ra mắt trong khuôn khổ Lễ hội âm nhạc Quốc tế Gió Mùa, biểu diễn trực tiếp tại Nhà di sản (22 Hàng Buồm, Hà Nội).
Quốc Trung thiết tha với điệu chèo, câu dân ca, lời xẩm, với tiếng khèn, tiếng sáo, tiếng đàn môi của âm nhạc vùng Tây Bắc cũng như nhạc pop, nhạc điện tử phương Tây. Sau 20 năm, nhạc sĩ không chỉ tiếp tục phát triển vốn văn hóa, âm nhạc cổ truyền mà còn đưa nó vào một không gian mới, và yêu cầu một cách thưởng thức mới. Tính độc đáo trong âm sắc, cũng như những âm thanh đặc trưng kết hợp với nhạc điện tử trong tinh thần đầy thể nghiệm đã tự tạo ra một lối sáng tạo và tiếp nhận mới cho đại chúng.
Hành trình này đã mở ra một “lối” trong rất nhiều “lối” trên con đường âm nhạc của nhạc sĩ Quốc Trung. Mới đây, nhạc sĩ vừa bước sang tuổi 60 này đã kể lại hành trình này trong hòa nhạc Lối, diễn ra tại Nhà hát Hồ Gươm (Hà Nội). Đêm diễn là một sự hợp nhất của hành trình âm nhạc mang đậm tính world music của Quốc Trung, với chương đầu tiên không chỉ tái hiện mà tiếp tục phát triển dự án Đường xa vạn dặm; và chương hai trình diễn dự án Cánh đồng di sản với những khám phá mới.
Nhạc sĩ Quốc Trung đứng giữa sân khấu, bên này là đàn piano, bên kia là bàn mix điện tử và các module/thiết bị âm nhạc phụ trợ trong quá trình biểu diễn. Anh vừa là MC của đêm diễn dù khá kiệm lời, vừa là DJ chơi nhạc kiêm ca sĩ trình diễn. Trong dáng lưng hơi gù, chúi xuống về phía trước, Quốc Trung như một nghệ sĩ trình diễn thả những nốt nhạc khi sáng lóa rực rỡ, khi âm u với âm sắc ambient độc đáo, khiến khán giả đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác.
Nhạc sĩ Quốc Trung “thôi miên” khán giả, mở ra những miền âm nhạc Việt Nam từ xưa đến nay với tất cả vẻ đẹp, đầy xúc động với nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau. Từ chèo cổ đến dân ca, từ quan họ đến xẩm, những Đào Liễu, Vọng nguyệt, Đường xa vạn dặm (phát triển từ bài chèo cổ Du xuân), Lưu lạc (từ tích Trương Viên) khiến người xem sửng sốt với những chất liệu âm nhạc truyền thống trong những thanh âm điện tử độc đáo. Những bài dân ca, quan họ như Bèo dạt mây trôi cho đến Trèo non lội suối, Thả lái buông chèo trong hơi thở hiện đại đã tạo ra không chỉ một sáng tạo mới, mà còn là một lối nghe mới.
Sân khấu nhà hát opera thay cho sân đình, tiếng sáo, tiếng trống, tiếng đàn nhị hòa quyện vào tiếng nhạc điện tử, tạo nên một không khí thưởng thức âm nhạc chưa từng có. Giọng ca của những nghệ sĩ hàng đầu như NSND Thanh Hoài, NSND Thúy Hường, NSƯT Xuân Diệu… thực sự là những “báu vật” của âm nhạc truyền thống, bên cạnh các nghệ sĩ trẻ như ca nương Kiều Anh, Marzuz, Thiện Thanh, nghệ sĩ piano Quang Đăng…
Sau chương một với Đường xa vạn dặm, mang đến những phần trình diễn độc đáo của âm nhạc cổ truyền Bắc bộ thì ở chương hai, nhạc sĩ Quốc Trung lại mang khán giả trở về Cánh đồng di sản với âm nhạc Tây Bắc. Tập trung vào âm sắc và không gian thưởng thức hơn là nặng tính kể chuyện như phần đầu tiên, khán giả bước vào một không gian âm nhạc khơi gợi ký ức từ âm thanh.
Những tác phẩm như Mây, Sương chiều, Mặt trời sau mưa, Theo gió bay tựa bức tranh thiên nhiên với những thanh âm đậm núi rừng Tây Bắc. Tiếng sáo, tiếng đàn môi vang lên giữa tiếng nhạc điện tử ambient lại càng trở nên biến ảo lạ thường. Hình ảnh hai người phụ nữ dân tộc Nùng từ tốn bước ra sân khấu, cất giọng hát cũng trở thành một trong những khoảnh khắc ấn tượng của buổi hòa nhạc này.
Khi nói về hòa nhạc Lối, nhạc sĩ Quốc Trung chia sẻ rằng: “Âm nhạc của tôi và câu chuyện của bạn. Không đóng khung trong không gian mặc định hay vùng miền nào để người nghe tự tìm tới những không gian của riêng mình”. Điều này hoàn toàn chính xác, bởi thứ âm nhạc được trình diễn trong concert không đóng khung vào một thể loại, một cảm xúc, một không gian thưởng thức mà còn cho phép khán giả được hòa vào và thiết lập “lối” nghe của riêng mình. Điều này cũng cho thấy, âm nhạc có những đường biên rõ ràng về cấu trúc, thể loại, xu hướng, kho chất liệu riêng nhưng đồng thời có thể xóa nhòa, tiếp biến để tạo ra nghệ thuật mới.
Những năm gần đây, dòng nhạc Folktronica (dân gian điện tử, có thể xem là một nhánh nhỏ của nhạc world music) và Folktriotism (xu hướng âm nhạc kết hợp giữa chất liệu dân gian và tinh thần yêu nước và niềm tự hào nguồn cội) đặc biệt được đại chúng ưa chuộng. Nhưng từ hơn hai thập kỷ trước, nhạc sĩ Quốc Trung đã tạo ra một trong những sản phẩm Folktronica và Folktriotism xuất sắc nhất nền âm nhạc Việt Nam như Đường xa vạn dặm. Quốc Trung và các nghệ sĩ thuộc dự án cũng đã từng mang âm nhạc này đến với châu Âu, Nhật Bản… Sau hai thập kỷ, Đường xa vạn dặm trở lại với khán giả trong nước, tiếp tục vang lên cùng âm nhạc đầy tính bản địa khác là Cánh đồng di sản.
Tiếp biến văn hóa trong mọi lĩnh vực sáng tạo ngày nay có thể ngầm ẩn một sự rủi ro, nhất là khi khái niệm “chiếm dụng văn hóa” (cultural appropriation) vẫn còn thường hiểu theo ý tiêu cực. Nhưng với hơn ba thập kỷ lặn ngụp trong một vùng sáng tạo world music, với những sản phẩm hàng đầu như Mây trắng bay về, Đường xa vạn dặm, Nguồn cội (hợp tác với nghệ sĩ Nguyên Lê), Cánh đồng di sản... Quốc Trung đã cho thấy anh không chỉ hiểu mà còn yêu và muốn luôn trong tâm thế khám phá âm nhạc truyền thống trong tư duy độc đáo, nhất quán và đầy riêng tư của mình.
