Ảnh: TGCC

Đường lên bản quanh co lắm, chẳng phẳng đẹp và dễ đi như đường về phố. Nhưng chỉ cần dừng lại một khúc quanh bất kỳ, giữa một sớm phủ sương, sẽ bắt gặp một sắc màu từng ẩn rất sâu nơi ký ức.

Từ trung tâm xã, xe bắt đầu men theo những triền núi. Đường uốn mình qua những khúc cua nhúc nhắc, lúc khuất sau một vạt cây, lúc lại bừng ra trước mắt một khoảng trời thoáng rộng. Càng lên cao, nhà cửa càng thưa. Những mái nhà cũ ẩn mình ven sườn núi, bên những mảnh nương nằm chênh vênh giữa màu xanh của lá, của cây. Rồi những vườn hồng hiện ra.

Ban đầu chỉ là vài cây bên đường. Sau đó, từng vòm cây nối nhau, thấp thoáng trong sương. Những cây hồng già thân khô khốc sần sùi, cành vươn ra tứ phía, trên đó là vô số quả chín vàng ửng.

Khưa Phát quê tôi vào mùa hồng có một vẻ đẹp lạ lắm. Một khoảng vàng cùng nắng thu sáng lên giữa núi.

Ở độ cao khoảng 700m so với mực nước biển, gió trên này dường như cũng chậm hơn. Buổi sáng, sương còn đọng trên những tàu lá. Khi mặt trời lên, những giọt nước nhỏ li ti bắt đầu tan đi, để lại trên vỏ quả đang vàng ửng một lớp ánh sáng mỏng. Người trong bản tôi gọi đó là mùa hồng. Còn tôi, ngày trước, lần đầu đứng giữa những vườn cây đang độ thu hoạch, cứ ngỡ mình đang đứng trước cả mùa thu được giữ lại giữa núi rừng.

Cây hồng ở Khưa Phát quê tôi có từ rất lâu, gắn với những nếp nhà sàn, những triền đất cũ và cuộc sống lam lũ của người dân miền núi. Có những cây thân đã sần lên theo năm tháng, gốc lớn một vòng tay trẻ nhỏ khó ôm xuể.

Như sợ tôi quên lối, chị tôi chỉ vào một cây hồng nhắc nhỏ: “Cây này lâu lắm rồi Ìng ạ! Cụ nội trồng, qua mấy đời người rồi. Nó uống sương cứ thế mà lớn thôi.”

Tôi đứng dưới tán cây, nhìn những cành hồng cong xuống vì quả. Một thân hồng già nua, tưởng như chẳng còn gì để kể, vậy mà mỗi mùa thu nó lại như hồi sinh và mang đến một mùa quả mới.

Hồng quê tôi không chỉ để ăn, để làm quà, từ lâu nó đã là một phần của sinh kế. Những năm gần đây, khi giao thông thuận lợi hơn, người dân có thêm điều kiện mở rộng vườn. Quả hồng từ trên núi không còn nằm yên trong những chiếc thạ đặt bên hiên nhà. Những chuyến xe có thể lên tận vườn, gom quả rồi đưa xuống chợ, đi xa hơn.

Trong bản tôi, khoảng 40ha hồng trải dài xanh mướt, mỗi năm mang lại cho chúng tôi sản lượng ước chừng 300 tấn. Dẫu con số ấy có vẻ khô khan, nhưng khi đứng giữa mùa thu hoạch, ta mới cảm nhận được sự sống dậy của những thân cây, những bàn tay cần mẫn, và những buổi sáng tinh khôi khi sương còn đọng trên lối đi.

Mỗi chiếc thạ đầy ắp quả hồng chín, tiếng gọi nhau vang lên giữa vườn, như quyện hòa thành một bài ca của lao động và tình yêu quê hương. Đôi tay thoăn thoắt hái từng quả, nhẹ nhàng đặt xuống để tránh làm xước lớp vỏ mịn màng... Và trong khoảnh khắc giản dị ấy, niềm vui của người làm ra những trái hồng từ mảnh đất thân thương lại bừng sáng, như ánh nắng ban mai chiếu rọi lên từng tán lá, bừng lên sức sống của mùa màng.

Với người trồng hồng, câu chuyện có lẽ chưa bao giờ chỉ nằm ở tiền bán quả. Bởi nếu chỉ tính bằng tiền, sẽ khó hiểu vì sao họ vẫn kiên nhẫn giữ những thân cây già. Ảnh: TGCC

Anh tôi có hơn 2ha hồng. Những năm được mùa, vườn cho hơn 15 tấn quả. Anh bảo, cây hồng cũng như người. Có năm thuận trời thì sai quả, năm thời tiết không chiều lòng người thì năng suất giảm. Nhưng cây đã bén đất, người đã quen với cây, nên cứ đến mùa lại mong.

Đêm nằm nghĩ thấy một mùa quả đầy. Rồi hồng bán được giá. Rồi những chiếc xe chở hồng xuống núi chạy nhiều hơn.

Hồng ở quê tôi sau khi hái được phân loại, đóng vào thạ. Những quả đẹp có thể bán ngay. Có những quả phải qua một công đoạn tưởng đơn giản nhưng lại là kinh nghiệm của người miền núi: Ngâm nước để quả bớt chát.

Hồng được ngâm trong nước khoảng hai, ba ngày. Khi vớt ra, quả đã khác. Vị chát dịu xuống, nhường cho vị ngọt thanh, giòn và mát dịu.

Tôi cắn một miếng. Tiếng quả vỡ rất khẽ giữa buổi trưa trên núi. Vị ngọt không cầu kỳ. Nó đến từ đất, từ nước, từ nắng, từ những ngày tháng cây đứng yên một chỗ mà nuôi quả lớn lên.

Có lẽ bởi vậy, ăn một quả hồng trên Khưa Phát, người ta dễ nhớ đến quê nhà. Giá hồng những năm gần đây dao động khoảng 25.000-30.000 đồng/kg. Với những gia đình có diện tích lớn, một mùa quả tốt có thể mang về nguồn thu đáng kể.

Nhưng với người trồng hồng, câu chuyện có lẽ chưa bao giờ chỉ nằm ở tiền bán quả. Bởi nếu chỉ tính bằng tiền, sẽ khó hiểu vì sao họ vẫn kiên nhẫn giữ những thân cây già, vẫn chăm từng gốc cây qua những mùa rét, mùa mưa, vẫn chờ đến khi những quả hồng chuyển màu.

Cây hồng ở lại với người. Người cũng ở lại với cây. Ngày trước, lên Khưa Phát không phải chuyện dễ. Đường núi quanh co, có những đoạn chỉ rộng bằng hai bàn tay người. Mùa mưa, đất trơn. Mùa thu hoạch, quả đầy vườn nhưng việc đưa xuống núi lại là một câu chuyện khác.

Bây giờ, đường rộng thoáng. Những con đường được nhà nước đầu tư, người dân góp công, góp sức. Từ những lối nhỏ ngày nào, giờ ô tô, xe máy có thể vào sâu hơn trong vùng trồng hồng.

Một con đường mở ra, nhiều thứ cũng theo đó mà thay đổi. Quả hồng đi xa hơn. Người trồng cũng nhìn vượt ngọn vúi tìm đường cho hồng về phố.

Những đứa trẻ ở bản lớn lên thời công nghệ, tầm nhìn của chúng đã vượt qua những dãy núi hùng vĩ, không còn cảm thấy mình cách biệt với thế giới bên ngoài. Và biết đâu, một ngày nào đó, người ta sẽ không chỉ lên Khưa Phát để tìm mua những trái hồng ngọt ngào.

Qua những hình ảnh độc đáo, những phiên livestream bán hồng trở thành cầu nối giữa những người yêu thích trái cây đặc sản và vùng đất Khưa Phát. Người ta sẽ lên để đi giữa những vườn cây vào mùa quả chín, để ngồi dưới một gốc hồng già, nghe người bản địa kể chuyện về những mùa thu đã đi qua. Để ăn một quả hồng vừa ngâm nước, giòn và ngọt. Để nhìn xuống những triền núi trong buổi chiều có sương.

Tôi đã vượt dãy núi trước bản thoát ly xuống phố từ rất lâu. Tôi thấy đôi khi du lịch bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Một con đường. Một khu vườn. Một mùa quả. Một câu chuyện mà người dân kể bằng chính cuộc sống của mình.

Chiều xuống chậm trên Khưa Phát. Nắng cuối ngày nghiêng qua những tán hồng, rơi thành từng vệt vàng sậm trên mặt cỏ. Những chiếc thạ đã vơi quả. Một vài chuyến xe bắt đầu rời núi. Quả hồng lại theo xe trôi theo những con đường mới, rồi đỉnh đương về xuôi, đến những phiên chợ, những căn bếp sang trọng của nơi rực rỡ ánh đèn.

Còn những thân cây vẫn đứng đó. Trai sần. Im lặng. Những cành cây vẫn hơi cong xuống bởi những quả cuối mùa.

Tôi đi dọc con đường và vẩn vơ mãi về những mùa hồng đã qua. Có lẽ rồi con đường sẽ còn rộng hơn, những chuyến xe sẽ còn đi xa hơn, những khu vườn sẽ còn được chăm sóc tốt hơn. Nhưng trong tất cả những đổi thay ấy, vẫn có một điều dường như không thay đổi. Đó là những cây hồng. Những cây hồng cứ đứng đó, qua mùa này sang mùa khác. Đợi sương xuống. Đợi nắng lên. Đợi quả chín vàng.

Và rồi, khi mùa quả qua đi, chúng lại thủy chung đứng chờ một mùa khác. Khưa Phát quê tôi sẽ chẳng phải nói nhiều về mình. Bởi lúc đấy, dù ở bất cứ đâu, vào một buổi sớm có sương người ta sẽ nghĩ ngay về một con đường quanh núi. Với một vườn hồng đang vàng ửng.

Sương đã về kín lối. Giữa màu trắng bảng lảng của núi rừng, một quả hồng muộn vẫn đung đưa trên cành.