Đâu đây trong giá buốt những mầm nụ sắp bật ra. Phải chăng xuân đã về trên cỏ?

Một mai không xa nữa, những chồi biếc chắc chắn sẽ xòe ra. Ta như nghe tiếng mùa xuân đang gọi lòng mình tha thiết. Ngân lên đi khúc nhạc mùa xuân ấm nồng, da diết. Xuân hiện hữu trong nụ đào còn phong rung rinh trong gió. Xuân về trên rẻo cao nơi những hạt sương buốt giá còn đọng lại như những hạt ngọc ôm trọn màu xanh của lá, ướp đá màu hồng của nụ hoa phớt nhẹ như nụ cười của nàng tiên xuân mùa trẩy hội.

Minh hoạ Ngô Xuân Khôi

Nào đã ai nhìn thấy nàng tiên mùa xuân? Sao lại yêu nàng đến thế? Phải chăng dáng dấp nàng đang dạo trên những chồi non vừa nhú xanh mơn mởn, mở tròn xoe như đôi mắt trẻ háo hức vui đùa trong gió xuân. Sức sống của chồi non lộc biếc bừng lên sau những tháng ngày giá rét. Cái sức sống mãnh liệt, kì diệu làm sao.

Ai đã từng sinh ra và lớn lên ở miền Bắc sẽ không bao giờ quên được cái giá lạnh của mùa đông. Cái se sắt lòng đợi xuân như đợi người yêu mến. Mùa đông miền Bắc trời thường rất lạnh, nhiệt độ trung bình mười bảy mười tám, buộc cô gái phải khoác lên mình những chiếc áo dạ, khăn len vừa duyên dáng vừa ấm áp. Gió lạnh làm má hồng hơn và làn môi điểm chút son gặp gió, ngời lên sắc đỏ thắm như nụ đào phai, khiến ai nhìn vào cũng thèm thuồng chút xuân ngọt ngào tươi trẻ.

Ở miền núi cao có khi nhiệt độ xuống rất thấp. Mười độ, dưới mười độ khiến những cô sơn nữ phải bận vào mình những chiếc áo ấm to xù xù che khuất cả chiếc eo thon con kiến, cái cổ trắng ngần như tượng phật Quan Âm nhưng lại làm cho nụ xuân như sắp bật ra dưới sức căng tràn nhựa sống của vòng ngực xuân ủ mật cả mùa đông.

Tranh Phạm Dũng

Trong những bản người Mường, người Thái, người Mông…, nụ hoa đào hồng phớt, nụ hoa mận trắng tinh khôi như những hạt ngọc trời bay bay trong gió, đổ trắng mái nhà, rắc khắp lối đi ven những hàng rào đá. Cái góc cạnh, rêu phong trầm mặc, lầm lì của đá bị cái sức trẻ, căng tràn, tinh khôi của sắc hoa làm cho mềm ra, ấm nồng lên đến lạ. Hoa mận trắng bên bờ đá rêu phong như cô tiên nhỏ bên người khổng lồ cô đơn, khó tính. Trầm mặc, thu mình khép kín mấy vạn năm, sáng nay trái tim mùa đông lạnh lẽo của gã khổng lồ đá bỗng rạo rực, vui vui ngập tràn ánh nắng ấm áp khi bắt gặp làn môi xinh xắn hé mở của nụ mận trắng tinh khiết vừa bung.

Ai bảo đá hoa vô tri vô giác? Ai bảo vạn vật trong tự nhiên rời rạc, rạch ròi loài, giống? Sự sống vốn hữu hình, đa tình, hòa quyện, gắn bó, quấn quýt từ khi bắt đầu. Và mãi mãi cùng nhau ôm ấp nồng ấm cho đến ngày thế giới này chuyển sang trạng thức mới. Vạn vật hữu sinh, hữu tình, hữu tử và hữu hạn nhưng dù ngắn hay dài chúng cũng sống một đời thật xanh thật đẹp và thật hữu ích.

Cái rét đến ở miền xuôi thường hiện hữu rõ hơn trên những cánh đồng mênh mông vào mùa nước nổi. Những thửa ruộng vuông vức như những bức mành che cơn gió đông chợt đến báo trước hoặc đột ngột tràn qua. Trên những đồng không mông quạnh, gió tha hồ lả lướt ghẹo trêu. Những cánh lá mạ mỏng manh khẽ rùng mình trong gió. Nhưng chút ớn lạnh nhanh chóng qua đi khi đầu rễ chạm vào bùn non ấm nồng dưới mặt nước bao phủ. Chúng nhanh chóng mọc ra những chiếc rễ trắng tinh, non tơ trong lớp bùn tràn đầy dinh dưỡng mà bén hơi xuân xanh lên mơn mởn.

Mạ gặp bùn mới với hơi ấm của mùa xuân, nhanh chóng trút bỏ lớp áo màu xanh rì của mẹ hạt, thay cho mình chiếc áo non xanh pha chút nắng xuân tự mình may mới. Chỉ vài tuần sau ngày cấy, không ai còn nhận ra những cây mạ mỏng manh hôm nào. Ruộng thay màu áo mới xanh như màu áo chàng Kim Trọng buổi đầu gặp gỡ. Những cây lúa ấm chân, bén rễ neo chặt vào lòng đất, tự xây cho mình cuộc sống mới tràn căng.

Tiết trời mùa xuân vẫn đùng đục, âm âm nhưng ẩm nồng da diết. Những mạng nhện li ti sương như tấm voan cài đầu của cô dâu ngày cưới. Sáng mai ra, thấy chú nhện co mình trong giá rét, chẳng manh áo che thân vẫn đang tần ngần gỡ những hạt ngọc trời khỏi lưới tơ bắt mồi ngày mới. Dù biết để lại ngọc trời sẽ đói vậy mà phân vân mãi rồi mới quyết định rung chân, lắc mạnh cho những giọt long lanh, li ti văng ra khỏi tấm chăn tơ trong ánh mắt luyến tiếc vô ngần.

Chú nhện nghệ nhân với màn biểu diễn ảo diệu vừa làm cho giọt xuân vương mình lên mắt cỏ. Cỏ giật mình run rẩy giây lát rồi như bừng tỉnh uống trọn những giọt tinh khôi. Cỏ trở mình bật tung chiếc áo xanh thẫm cỗi già mà tra vào mình chiếc áo xuân non tơ mỡ màng, ngọt lịm khiến những chú trâu thèm khát đến cuồng điên, kéo sợi dây thừng cọ rát cả mũi, vẫn muốn le lưỡi liếm gọn những giọt non tơ của trời đất vừa trào lên trong sắc cỏ ngọt ngào.

Những nụ đào xuân như những bức thư tình còn phong kín, e ấp rung rinh trong nắng sau những ngày giá rét phải ủ kĩ mình dồn tất cả mầm nhựa cho những búp non, những cánh mỏng bao bọc nhụy hoa đi qua mùa đông giá như áo mẹ ta quấn chặt đứa con non nớt vẫn còn trong cữ. Đào phai sắc khi xuân tàn một nửa. Còn giờ, sắc xuân thấm đẫm thân cây nuôi dày những nụ hoa xinh xinh như hạt đỗ xanh đậu trên những cành trụi lá. Một mai hạt đỗ lớn dần bằng hạt bắp là lúc nụ sắp bật thành hoa.

Đầu tiên chỉ lác đác vài nụ như người ta nổ bỏng trên chảo chiên bơ, lẹt đẹt vài nụ bật ra báo kì sinh hạ sắp đến. Rồi một ngày đột nhiên nắng ấm, sau những ngày mưa bụi trêu ngươi, đào bật tung trời tinh khiết một màu môi thiếu nữ. Những cánh mỏng phơn phớt hồng rung rinh trong gió như màu má cô gái mười sáu chạm nụ hôn đầu. Chao ôi, cái sức trẻ, cái non tơ tinh khôi trong trắng làm nắng cũng phải rụt rè mà chia nhẹ sự gắt gao. Nắng xuân chỉ đủ làm cho sắc đào thắm đỏ mà không làm bỏng rát những nụ xinh. Cây căng mình đón giọt nắng trời như bồi đắp cho hoa những giọt mùa hạnh phúc.

Người miền Bắc đón Tết trong cái se lạnh đủ để mê hoặc những thiếu nữ cài áo choàng khăn nhung lên mình cho thêm duyên dáng. Làn da trắng, nụ ngực xuân ẩn mình trong làn áo cứ phập phồng gọi mời tha thiết. Trong cái giá rét đủ để người ta xích lại gần nhau hơn. Bên bếp lửa hồng nồi bánh chưng reo vui, mọi thành viên trong gia đình quây quần ấm cúng. Người miền Bắc dù đi đâu, làm gì, ở xa mấy vẫn hối hả về để sắm sửa mâm cơm chiều ba mươi Tết. Những con trai con gái trong nhà sẽ ra chạp mộ. Đó là một tục lệ văn hóa lâu đời của người Bắc. Chiều ba mươi dù bận rộn đến đâu, con cháu trong nhà cũng dành thời gian mang theo hương hoa, tiền vàng ra mộ phần cha mẹ, ông bà, dòng tộc để sửa sang, nhang khói mời gọi, báo cho gia tiên biết năm hết, Tết đến, con cháu thèm đoàn viên nên mời gia tiên về cùng ăn cỗ. Gia tiên sẽ ở cùng con cháu trong ba ngày Tết nên ngày nào bàn thờ cũng có mâm cỗ mặn và hương không bao giờ tắt. Trên mâm cỗ có thịt gà, thịt đông, giò nạc, giò mỡ, nem nướng, dưa hành và bánh chưng. Những thức vị Tết mà nhà nghèo mấy cũng cố sắm sửa cho mâm cỗ gia tiên thật đủ đầy, thịnh soạn. Như một lời cảm ơn, một lời hậu tạ để cha mẹ, ông bà được no đủ, ấm êm nhìn thấy cháu con đoàn viên an khang thịnh vượng mà yên lòng trở về cõi âm. Rồi chiều mồng ba Tết dù chơi đâu con cháu cũng lại tất bật về nhà làm mâm cơm mặn, hóa vàng mã tiễn ông bà ông vải về cõi gió mây.

Người miền Bắc trong ba ngày Tết bếp luôn rực than là vì vậy. Than để giữ bàn thờ không lạnh, than để không khí ấm nồng níu khách ở lại. Một chén rượu nút lá chuối hay chút vang hoa quả dịu nhẹ đủ làm mắt người uống long lanh hơn, màu má ửng hồng che đi cái thẹn thùng của cô dâu mới. Và nụ môi cười thơm hương rượu tỏa ra ngan ngát, lâng lâng lòng bao kẻ thèm xuân.

Tết miền Bắc, Tết của những nụ xuân ấm nồng và tiết trời se se lạnh. Tết của sự đoàn viên ấm áp mà ai đi xa cũng rạo rực muốn về.