Sự kiện được tổ chức hướng tới dấu mốc 950 năm thành lập Quốc Tử Giám – trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076 - 2026), triển lãm không chỉ mang đến một không gian nghệ thuật giàu cảm xúc mà còn tái hiện dòng chảy bền bỉ của truyền thống hiếu học Việt Nam qua nhiều thế hệ.
Lịch sử nghìn năm văn hiến của dân tộc gắn liền với những mùa thi, những danh nho và tinh thần “hiền tài là nguyên khí quốc gia”. Từ xưa, con đường học vấn của một sĩ tử là một hành trình gian nan nhưng vô cùng thanh cao. Đó là những đêm dài chong đèn dầu bên trang sách thánh hiền, là bóng dáng người thầy đồ già cần mẫn bên nghiên mực, là những chuyến lai kinh ứng thí mang theo cả kỳ vọng của gia đình, dòng họ và quê hương.
Việc học ngày xưa không chỉ để mưu cầu danh lợi, mà quan trọng hơn hết là để "thành nhân" - tu thân, tề gia, rồi mới trị quốc, bình thiên hạ. Đạo học xưa đề cao chữ “Đạo”, chữ “Nghĩa” và lòng tôn kính tuyệt đối dành cho người thầy. Những tấm bia Tiến sĩ tại Văn Miếu trải qua bao thăng trầm lịch sử, chính là minh chứng sống động nhất cho sự vinh quy, cho cái đích tôn nghiêm mà bất kỳ người học nào thời bấy giờ cũng hướng tới.
 |
| Khu bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám cuối thế kỷ XIX qua ảnh chụp của bác sĩ Hocquard năm 1886. Đây là biểu tượng tiêu biểu cho truyền thống hiếu học và sự tôn vinh hiền tài của dân tộc Việt Nam. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ Hải ngoại Pháp (ANOM). |
Nối tiếp dòng chảy ấy, thế hệ trẻ ngày nay đón nhận và định nghĩa lại hai chữ “Sĩ tử” bằng một lăng kính phóng khoáng, đa diện nhưng không hề mất đi cái gốc hiếu học. Đến với “Sĩ tử 3”, công chúng yêu nghệ thuật không khỏi xúc động trước không gian trải nghiệm “Vườn Trạng Nguyên”.
Bên cạnh chất liệu truyền thống như giấy dó, nón lá, đèn mây tre đan là 950 câu chuyện học tập sống động của con người thời đại mới. Họ ở nhiều độ tuổi, ngành nghề và vùng miền khác nhau, nhưng câu chuyện họ kể, đã truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ, không chỉ truyền đi tinh thần hiếu học mà còn tiếp nối mạch nguồn hiền tài nguyên khí quốc gia.
 |
| Không gian "Vườn Trạng Nguyên" tại triển lãm "Sĩ tử 3 - Chuyện sĩ tử" nơi tinh hoa truyền thống hòa quyện cùng hơi thở sáng tạo đương đại. Ảnh: Ngọc Hà |
Để từ đó, lớp trẻ hôm nay mang theo cái "gốc" hiếu học của cha ông, dấn thân vào các ngành khoa học mới, với những cách tiếp cận mới, dùng công nghệ để giải mã văn hóa, thể hiện lòng tự hào dân tộc qua những góc nhìn sáng tạo và phóng khoáng.
 |
| Người trẻ tìm hiểu về các danh nhân và truyền thống đạo học Việt Nam trong không gian triển lãm “Sĩ tử 3 - Chuyện sĩ tử” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Ngọc Hà |
Hành trình từ những tấm bia Tiến sĩ lưu danh hiền tài suốt nhiều thế kỷ đến 950 câu chuyện tự học hôm nay tại Văn Miếu đã khẳng định một giá trị bất biến: Dù công cụ và hình thức học tập có thay đổi theo thời gian, thì cái "lõi" của đạo học Việt Nam là sự kiên trì, lòng hiếu học và khát vọng cống hiến chưa bao giờ vơi cạn.
Triển lãm “Sĩ tử 3 - Chuyện sĩ tử” (diễn ra đến hết ngày 30/06/2026), như một khoảng lặng văn hóa đầy ý nghĩa. Nhắc nhở chúng ta, đặc biệt là thế hệ trẻ, rằng mỗi người đều đang viết nên câu chuyện "sĩ tử" của riêng mình. Giữa không gian di sản nghìn năm, tinh thần hiếu học của cha ông vẫn đang được tiếp nối, reo vui và tỏa sáng trong lồng ngực của những người trẻ hôm nay.
