 |
| Nhà truyền thống phong trào Đồng Khởi ở tỉnh Bến Tre (cũ). Ảnh: Hoangvantoanajc |
Có những cái tên, vừa cất lên đã mang theo âm hưởng của lịch sử, của một thời kì hào hùng không thể nào quên. “Đồng Khởi” là một cái tên như thế. Đối với tôi, nó không chỉ là một địa danh, mà là một động từ, một tinh thần bất khuất. Mỗi bước chân tôi đặt lên vùng đất này đều cảm nhận được mạch đập dồn dập của quá khứ, nơi ý chí của con người đã bẻ gãy xiềng xích, làm nên điều kì diệu.
Ngày ấy, cách đây hơn sáu thập kỉ, ngày 17 tháng 1 năm 1960, dưới sự lãnh đạo kiên cường của Tỉnh ủy Bến Tre, người dân các xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày đã đồng lòng nổi dậy, giành lấy chính quyền, làm chủ thôn xã. Đó là một tiếng reo vang, một ngọn lửa bùng lên mạnh mẽ, lan tỏa thành cao trào Đồng Khởi khắp Nam bộ. Sự kiện đó không chỉ là cột mốc lịch sử, mà còn là lời thề sắt son về lòng yêu nước và khát vọng tự do của cả một dân tộc.
Giờ đây, ba xã anh hùng ấy đã hợp nhất, tạo nên một không gian phát triển mới mang tên xã Đồng Khởi, tỉnh Vĩnh Long. Nghe tin Đồng Khởi “thay áo mới”, tôi mang theo một niềm xúc động khôn tả, muốn tận mắt chứng kiến sự tiếp nối của tinh thần ấy trong thời bình. Vùng đất này, với diện tích hơn 40.000km2 và dân số trên 35.000 người, đang là hiện thân sống động của sự hồi sinh, của nỗ lực biến di sản hào hùng thành nguồn lực phát triển bền vững.
Tôi tự hỏi, phải chăng cái tên “Đồng Khởi” đã trở thành một mệnh lệnh, một kim chỉ nam cho Đảng bộ, chính quyền và người dân nơi đây? Tôi tin là vậy. Tinh thần đoàn kết, ý chí cách mạng năm xưa không hề mất đi, mà được chuyển hóa thành động lực để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội khi không gian và tiềm năng được mở rộng. Đó là một sự chuyển giao cảm xúc và ý chí đầy mạnh mẽ, từ chiến trường gian khổ sang mặt trận xây dựng nông thôn mới.
*
Bước chân đầu tiên của tôi trên đất Đồng Khởi hôm nay không còn là hình ảnh con đường đất lầy lội mùa mưa, bụi bay mùa nắng như tôi từng hình dung về miền quê nghèo khó. Thay vào đó, tôi thấy sự thay đổi kì diệu của hạ tầng giao thông nông thôn. Những con đường đã khoác lên mình tấm áo nhựa hóa, bê tông hóa, khang trang và sạch đẹp đến bất ngờ.
Điều khiến tôi cảm phục không phải chỉ là số liệu đầu tư, mà là phương châm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”. Đó là một minh chứng hùng hồn cho tinh thần “Đồng Khởi” lần thứ hai: mọi người dân cùng chung tay đóng góp vật chất, ngày công lao động để xây mới cầu, đường. Sự tự nguyện ấy không chỉ là vật chất, mà là sự gắn kết cộng đồng, là niềm tin vào một tương lai chung. Tôi cảm nhận được niềm kiêu hãnh trong ánh mắt của người dân khi họ tự hào chỉ tay vào cây cầu, con đường mà họ đã góp sức xây dựng.
Cựu chiến binh Nguyễn Thanh Hải đã khắc họa rõ nét sự đổi thay này bằng những lời chân thật nhất: “Phát huy truyền thống đoàn kết của phong trào năm xưa, nay bà con trong xã làm ăn khá lên thấy rõ. Được Nhà nước quan tâm, đường sá được xây dựng khang trang, xe cộ lưu thông dễ dàng. Xe tải, xe bốn bánh giờ vô tận nhà mua dừa, hàng hóa được vận chuyển thuận tiện lắm. Bà con ai cũng phấn khởi, mạnh dạn đầu tư làm ăn.” Nghe ông nói, tôi như thấy được sự giải phóng trong giao thương, trong sản xuất. Khi kinh tế không còn bị trói buộc bởi đường sá lầy lội, đó là lúc nó cất cánh.
Không chỉ đường sá, nhà ở dân cư cũng được xây dựng kiên cố, tạo nên vẻ mĩ quan và không gian kiến trúc hiện đại, hài hòa với nét duyên dáng của làng quê. Những công trình công cộng như điện lưới quốc gia, trường học, nhà văn hóa, trạm y tế, trạm cấp nước tập trung được đầu tư đồng bộ, phục vụ tốt cho đời sống người dân. Sự đồng bộ này cho thấy một tầm nhìn phát triển toàn diện, không chỉ là kinh tế mà còn là an sinh xã hội, là chất lượng cuộc sống cho người dân.
*
Đồng Khởi là vùng đất anh hùng trong chiến đấu, nhưng cũng là chiến trường thầm lặng chống lại sự khắc nghiệt của thiên nhiên, đặc biệt là biến đổi khí hậu. Tôi nhận ra rằng, trụ cột kinh tế ở đây là nông nghiệp, và nông nghiệp lại phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống thủy lợi. Việc địa phương tập trung đầu tư hoàn chỉnh hệ thống thủy lợi khép kín, xây dựng đồng bộ các công trình như cống, đê bao, là một hành động chiến lược. Nó không chỉ là công trình dân sinh, mà là “chiến hào” bảo vệ cây trồng trước sự xâm nhập của nước mặn, đảm bảo chủ động tưới tiêu, góp phần thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tôi đến thăm công trình cống vàm Cái Bè Sâu được triển khai trên địa bàn ấp An Hòa 2. Công trình này, đang vào khâu hoàn thiện, sắp đưa vào sử dụng, mang theo hi vọng lớn lao của người dân. Nó sẽ giúp địa phương chủ động điều tiết sinh hoạt và canh tác, thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu cho khu vực ven sông Hàm Luông.
Cựu chiến binh Nguyễn Trung Tuấn, một điển hình làm kinh tế giỏi tại ấp Định Thái, đã trải lòng về những khó khăn: “Bà con ở đây chủ yếu trồng dừa, sống nhờ cây dừa bao đời. Nhưng mấy năm gần đây, biến đổi khí hậu ảnh hưởng nặng lắm, nước mặn xâm nhập sâu, kéo dài. Từ khoảng tháng bảy, tháng tám âm lịch là bắt đầu có nước mặn, tới tháng ba năm sau, chờ mưa xuống mới đỡ.” Rồi ông nói với ánh mắt sáng lên niềm hi vọng: “Nhờ được Nhà nước quan tâm làm cống và đê bao khép kín, bà con mừng lắm. Có công trình này, vừa ngăn mặn, vừa trữ ngọt, thuận lợi cho canh tác. Sau này mình còn có thể xen canh thêm mấy loại cây khác trong vườn dừa để tăng thu nhập. Ai cũng phấn khởi, tin tưởng.”
Lời nói của ông Tuấn không chỉ là niềm vui vật chất, mà là sự giải phóng khỏi nỗi lo thiên tai, là sự mở ra một chân trời kinh tế mới, không chỉ dừa mà còn có thể xen canh, tăng thu nhập. Cuộc chiến với nước mặn, nước triều đã tìm thấy lời giải. Tôi cảm nhận được sự lạc quan, tin tưởng sâu sắc của người dân vào chính sách của Nhà nước. Tinh thần “Đồng Khởi” ở đây là ý chí làm chủ thiên nhiên, làm chủ vận mệnh kinh tế của mình.
*
Đồng Khởi đã quy hoạch dừa là cây trồng chủ lực của địa phương với diện tích canh tác toàn xã gần 3.000ha. Nhưng điều khiến tôi ấn tượng nhất là sự nhạy bén và tiên phong của người dân nơi đây trong việc nắm bắt thị trường, chuyển sang canh tác dừa theo hướng an toàn, đặc biệt là hữu cơ. Đây không chỉ là một thay đổi kĩ thuật, mà là một cuộc cách mạng về nhận thức. Toàn xã hiện có bốn hợp tác xã (HTX) canh tác dừa hữu cơ với diện tích trên 1.000ha, chiếm gần 40% diện tích dừa toàn xã. Những con số này nói lên sự đồng lòng, sự nhìn xa trông rộng của người nông dân.
Ông Nguyễn Tấn Thiện, một nông dân trồng dừa, đã phân tích lợi thế của việc làm hữu cơ: “Từ khi địa phương phát động phong trào làm nông nghiệp hữu cơ, bà con hưởng ứng mạnh lắm. Làm hữu cơ thì có nhiều lợi thế hơn, sản phẩm bán được giá cao, ổn định đầu ra.” Lợi ích không chỉ dừng lại ở giá cả. Ông còn chỉ ra, khi sử dụng thuốc sinh học trên cây dừa, người dân có thể kết hợp nuôi trồng thêm thủy sản ở dưới mương. Đó là một mô hình kinh tế tuần hoàn thông minh, một sự giao thoa hài hòa giữa nông nghiệp và thủy sản.
Sự ra đời và phát triển của các HTX chính là chìa khóa ổn định. HTX Nông nghiệp Định Thủy, thành lập năm 2017, là một điểm sáng. Giám đốc Trần Văn Đạt khẳng định, HTX thu mua dừa hữu cơ cho bà con với giá cao hơn thị trường từ 15% đến 20%. Lợi ích kinh tế rõ ràng này đã khiến bà con tham gia rất đông, đến nay đã có trên 525ha dừa hữu cơ với 645 hộ tham gia.
Tôi nhận thấy rằng, HTX không chỉ là nơi tiêu thụ nông sản, mà là một trung tâm tạo việc làm và chuỗi giá trị. HTX đã tạo công ăn việc làm cho khoảng 65 lao động địa phương, từ khâu chở dừa, lột dừa, chặt xơ dừa, làm chỉ mụn và làm cơm dừa. Chị Phạm Thị Bé Thư, một công nhân HTX chia sẻ, thu nhập bình quân hằng ngày của chị được 150 đến 200 nghìn đồng, đủ phụ giúp gia đình ổn định cuộc sống. Hình ảnh những người phụ nữ miệt mài bên trái dừa, thu nhập ổn định ngay trên quê hương, là hình ảnh đẹp nhất của sự phát triển bền vững. Tôi cảm thấy niềm tự hào dâng lên khi chứng kiến cách người dân Đồng Khởi biến cây dừa thành cây xóa đói giảm nghèo, thành thương hiệu, thành một triết lí sống xanh.
*
Đồng Khởi hôm nay cũng đang chuyển mình sang một lĩnh vực đầy thi vị: du lịch cộng đồng. Nơi đây không chỉ lưu giữ kí ức lịch sử, mà còn có hệ sinh thái tự nhiên phong phú, rất thuận lợi để phát triển đa dạng loại hình du lịch trải nghiệm. Sự kết hợp giữa yếu tố lịch sử và sinh thái đã tạo nên một sản phẩm du lịch độc đáo. Phó trưởng Phòng Văn hóa xã, ông Võ Trung Tín cho biết Khu Di tích Nhà truyền thống Đồng Khởi đã được công nhận là khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. Để phát huy truyền thống và giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương, xã đã chọn mô hình du lịch sinh thái homestay, nghỉ dưỡng tại nhà của người dân. Mô hình homestay, theo lời ông Tín, không chỉ là phát triển kinh tế, mà còn là một cách để tuyên truyền, vận động người dân chỉnh trang nhà cửa, tạo điểm hấp dẫn, thu hút khách du lịch. Quan trọng hơn, nó cho phép du khách nghỉ dưỡng tại gia đình để cảm nhận không khí của làng quê và hiểu được bản sắc, con người của địa phương nơi đây. Tôi thấy đây là một hướng đi nhân văn: Du lịch là cầu nối để người dân tự hào về văn hóa của mình, đồng thời mang lại nguồn thu nhập mới.
Du lịch Đồng Khởi không chỉ là ngắm cảnh, mà là một trải nghiệm văn hóa sâu sắc: Từ việc đi thuyền trên sông nước miệt vườn, thăm những căn nhà cổ, đến tự tay làm các món bánh truyền thống. Đây là cơ hội để du khách cảm nhận trọn vẹn nhịp sống bình dị, đậm đà bản sắc miền Tây Nam bộ với con người thân thiện, nghĩa tình. Tôi tin rằng, tiềm năng du lịch sinh thái này sẽ được khai thác hiệu quả hơn nữa, thu hút khách và tạo thêm nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Vẻ đẹp của Đồng Khởi là vẻ đẹp của sự hòa quyện giữa lịch sử và thiên nhiên, giữa tâm hồn kiên cường và lòng hiếu khách.
*
Đứng trước sự chuyển mình mạnh mẽ của Đồng Khởi, tôi cảm thấy một niềm hi vọng lớn lao. Xã Đồng Khởi hôm nay có tiềm năng to lớn trong cả lĩnh vực nông nghiệp và du lịch. Không gian mới đã mở ra quy hoạch và phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, xây dựng chuỗi giá trị ngành hàng dừa, cùng với việc khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch sinh thái.
Trong cuộc trò chuyện với bà Nguyễn Thị Thúy Liễu, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đồng Khởi, tôi hiểu rõ hơn về tầm nhìn của địa phương. Giọng bà dứt khoát mà chân thành: “Phát huy tinh thần Đồng Khởi, thời gian tới xã tập trung phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững. Chúng tôi chú trọng xây dựng nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ. Đồng thời kêu gọi đầu tư các công trình, dự án trên địa bàn. Bên cạnh đó, xã sẽ tiếp tục nâng chất các tiêu chí nông thôn mới, hướng đến giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu đời sống người dân ngày càng nâng cao.” Đó là một lời hứa, một cam kết vững chắc về một tương lai phát triển bền vững, không ngủ quên trên chiến thắng.
Rời Đồng Khởi, tôi mang theo không chỉ những ghi chép, mà là cảm xúc ấm áp về sự hồi sinh. Tinh thần Đồng Khởi không chỉ là sự vùng dậy trong chiến đấu, mà đã trở thành sự “đồng lòng khởi tạo” trong xây dựng. Đó là sự kế thừa đẹp đẽ nhất, từ ý chí giành độc lập đến ý chí làm giàu, làm chủ cuộc sống. Dòng chảy lịch sử ở đây không ngừng nghỉ, nó tiếp tục tuôn chảy, mang theo sức sống mới, góp phần vào sự phát triển chung của tỉnh Vĩnh Long trong bối cảnh mới.
Một lần nữa, tôi khẳng định, Đồng Khởi hôm nay không chỉ là một miền đất đáng ngưỡng vọng vì quá khứ, mà còn là một nơi đáng sống và đáng học hỏi vì những nỗ lực kiến tạo tương lai. Nó là minh chứng cho thấy: Chỉ cần có ý chí, sự đoàn kết và một hướng đi đúng đắn, bất kì vùng đất nào cũng có thể “thay da đổi thịt”, viết nên những trang sử mới hào hùng và tươi sáng.
