Trong những mỏi mệt bôn ba của một năm trường, chúng ta ai cũng thu xếp lại, vén khéo, dọn sạch lòng mình đón một mùa mới, với ước mong sẽ hanh thông như ý, an lành và may mắn. Chính vì vậy, những ngày đầu năm mới phải vui. Cái vui của người Việt mình trong dịp Tết, bên cạnh sự sum vầy cùng gia đình, còn là những rộn ràng của lễ hội.
|
Lễ hội Tết của người Việt trải dài khắp đất nước, hầu hết đều hướng về nguồn cội, tri ân tổ tiên, cầu nguyện bình an và tài lộc. Tôi có dịp tham gia nhiều lễ hội mùa Tết khắp ba miền đất nước nhận ra trong cái chung ấy, luôn có những nét riêng đậm đà văn hóa và bản sắc từng vùng. Hầu hết phần Lễ đều diễn ra tôn nghiêm, trang trọng, thể hiện sự tôn kính của con người với thần linh, tổ tiên. Phần Hội lại đặc sắc và độc đáo với các trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật mang tính kết nối con người với lịch sử, thiên nhiên và cộng đồng.
Có thể nói ở miền Bắc, lễ hội Tết thường ghi đậm dấu ấn của lịch sử và tín ngưỡng dân gian. Miền Trung do trầm tích lịch sử nên thể hiện rõ nét văn hóa cung đình, cùng địa thế ven biển trải dài nên các lễ hội thường tựu trung nói về tính kiên cường của con người và lòng biết ơn biển cả. Riêng miền Nam đất mở cõi nên đặc tính bao dung, cởi mở khiến lễ hội là không khí nô nức vui tươi của sự giao thoa văn hóa của người Việt, Hoa và Khmer. Cùng với sự phát triển của đất nước, lễ hội Tết ngày càng phong phú và thật sự tạo được một không gian văn hóa cộng đồng cho người dân vui chơi, giải trí những ngày Tết.
Ngoài lễ hội truyền thống lâu năm, tại TP.HCM, đô thị hiện đại và sôi động bậc nhất cả nước, đã hình thành những lễ hội mới, dần trở thành nét sinh hoạt văn hóa không thể thiếu mỗi dịp Tết đến.
Hầu như dân TP.HCM cứ những ngày cuối tuần gần Tết, đâu đó chừng giữa tháng chạp trở đi là lại chuẩn bị váy áo, đặc biệt là áo dài để đến Nhà Văn hóa Thanh niên TP.HCM chơi xuân. Nơi đây, gần hai chục năm qua đã là điểm đến ưa chuộng của thị dân xứ này với Lễ hội Tết Việt được tổ chức định kỳ hằng năm. Như năm nay, là lần thứ 19 với chủ đề “Đẹp xưa trong rạng rỡ hôm nay” với không gian “Đẹp xưa” tái hiện lại Tết truyền thống Nam Bộ với Phố Ông Đồ, đường hoa mai, cây nêu, bếp xuân, làng nghề, ụ rơm vàng… Qua đó, tôn vinh giá trị văn hóa dân tộc, phong tục Tết và ký ức xuân xưa. Không gian “Rạng rỡ hôm nay” nổi bật với triển lãm nghệ thuật “Đại mã khai xuân”, lấy hình tượng Ngựa - linh vật năm 2026 làm trung tâm. Không gian này biểu trưng cho sức mạnh, trí tuệ, tốc độ, niềm vui, nội lực và khởi đầu. Khu vực này kết hợp nghệ thuật đương đại và trải nghiệm tương tác. Nội dung giới thiệu diện mạo thành phố hiện đại, chuyển đổi số, công nghệ AI, truyền cảm hứng đánh thức nội lực và khát vọng bứt phá đầu năm mới. Riêng Không gian tổ hợp nghệ thuật - sáng tạo - khởi nghiệp diễn ra các hoạt động văn hóa, ẩm thực, vui chơi giải trí và nghệ thuật cộng đồng. Các lễ hội Tết ở TP.HCM luôn mang đến không khí vui tươi với nhiều chương trình nghệ thuật đặc sắc. Các loại hình gồm diễn xướng dân gian Nam Bộ, đờn ca tài tử, nhã nhạc cung đình Huế, ca trù, biểu diễn lân - sư - rồng, ca múa nhạc và trình diễn thời trang.
Có lẽ, ít nơi như TP.HCM, các lễ hội Tết cũng là nơi Thành phố chăm lo Tết cho các đối tượng yếu thế. Năm nay Lễ hội Tết Việt tại Nhà Văn hóa Thanh niên TP.HCM trao 200 phần quà, trị giá 1 triệu đồng/suất cho các em có hoàn cảnh khó khăn. Chương trình “Gắn kết yêu thương” đã được duy trì suốt 13 năm, chăm lo cho 500 trẻ mồ côi do COVID-19. Chương trình “Chia sẻ yêu thương” trao 500 phần quà cho trẻ em khó khăn tại TP.HCM. Chương trình “Vượt sóng” tặng quà cho 500 người khuyết tật, nâng tổng số quà trao tặng lên 1.700 phần.
Lễ hội đường sách Tết hằng năm do UBND TP.HCM tổ chức cũng là một lễ hội được đông đảo người dân hưởng ứng trong lịch trình du xuân. Năm nay đánh dấu cái Tết đầu tiên sau sáp nhập nên TP.HCM sẽ tổ chức Lễ hội đường sách Tết tại 3 điểm: đường Lê Lợi (Nguyễn Huệ-Quách Thị Trang), phường Sài Gòn và phường Bến Thành; công viên Thành phố mới, phường Bình Dương và Nhà truyền thống cách mạng, phường Vũng Tàu với chủ đề “Xuân hội tụ-Vững bước vươn mình”.
Các hoạt động triển lãm xuất bản phẩm, tư liệu, hình ảnh giới thiệu về Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, triển lãm xuất bản phẩm, tư liệu, hình ảnh kỷ niệm 50 năm Thành phố Sài Gòn-Gia Định mang tên Thành phố Hồ Chí Minh (2/7/1976-2/7/2026); triển lãm xuất bản phẩm, tư liệu, hình ảnh giới thiệu những thành tựu về kinh tế, văn hóa, chính trị của Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập, với chủ đề “Thành phố Hồ Chí Minh-Thành phố đô thị đáng sống”; tổ chức các gian hàng trưng bày, giới thiệu không gian văn hóa của Lãnh sự quán các nước thông qua các hình ảnh và xuất bản phẩm; triển lãm xuất bản phẩm đạt Giải thưởng Sách quốc gia năm 2025 và các sách đạt giải thưởng của Thành phố; triển lãm báo Xuân. Cùng với đó, hoạt động giao lưu, giới thiệu tác giả, tác phẩm, giao lưu của các Đại sứ văn hóa đọc và trải nghiệm, sân chơi tương tác, workshop, khu vực sân chơi Tết dành cho thiếu nhi, khu vực thư viện nghĩa tình với không gian trải nghiệm sách nói, sách điện tử (ebook), ATM sách nghĩa tình, không gian đọc mở phục vụ người dân và du khách; khu vực không gian sách và đời sống với không gian cà-phê sách, trà sách, lì xì sách… Du xuân cùng Lễ hội của sách kỳ thực là một cuộc du xuân của tri thức.
Các lễ hội còn lan tỏa sâu rộng xuống cấp phường, như phường Thủ Đức vừa khai mạc chuỗi các hoạt động “Thủ Đức Tết Fest - Lễ hội Tết Việt” năm 2026. Chương trình vừa là không gian kết nối truyền thống với hiện đại, vừa gắn kết cộng đồng và lan tỏa giá trị văn hóa Việt, để người dân trên địa bàn phường cùng nhau gặp gỡ, giao lưu, thưởng thức và trải nghiệm những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trong ngày Tết. Chương trình còn lồng ghép các hoạt động chăm lo an sinh xã hội, quan tâm, sẻ chia với các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn, các đối tượng yếu thế trong xã hội. Đặc biệt khu trò chơi dân gian tái hiện “Phiên chợ quê ngày Tết” để người dân cảm nhận nét đẹp văn hóa Việt xưa, với những trò chơi dân gian thiếu nhi gắn liền với những ngày Tết cổ truyền. Khu “Phố ông Đồ - Hồn chữ Việt” được xây dựng nhằm tôn vinh giá trị của chữ nghĩa, tri thức và đạo lý truyền thống của dân tộc Việt Nam. Khu “Ẩm thực Tết Việt” là nơi hội tụ tinh hoa ẩm thực truyền thống của ngày Tết cổ truyền, giúp người dân tìm hiểu những món ăn gắn liền với ký ức sum vầy của mỗi gia đình Việt. Các buổi Workshop Tết Việt là không gian sáng tạo dành cho thanh thiếu nhi và người dân tham gia các hoạt động thủ công mang chủ đề mùa xuân. Trong khuôn khổ lễ hội còn có hội thi “Nét đẹp áo dài Việt Nam” nhằm tôn vinh vẻ đẹp truyền thống của áo dài Việt Nam trong đời sống đương đại. Tại Lễ hội Tết lần này, phường Thủ Đức đã trao tặng quà tết đến 82 hộ có hoàn cảnh khó khăn và đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn.
Có lẽ mùa xuân năm nay sẽ thật đặc biệt trong ký ức dân tộc ta. Mùa xuân đầu tiên sau sáp nhập. Mùa vui nay đã về với những lễ hội khắp nơi. Từ những lễ hội Tết ta thấy rõ căn tính Việt trong đó. Không chỉ tôn vinh giá trị về văn hóa dân tộc, khơi gợi tình yêu quê hương, đất nước mà còn là mùa vui đại đồng của trăm triệu người dân trên khắp dải đất hình chữ S này. Người có giúp người khó để ai cũng có Tết. Du xuân với các lễ hội Tết từ đó mang một giá trị ý nghĩa cao đẹp biết bao.
