 |
| Minh họa Kim Duẩn |
Dưới gốc cây cổ thụ, có thảm lá dày, bên cạnh bờ suối một chồi non Gỗ Đỏ khẽ vươn mình, mang theo sức sống bền bỉ của loài gỗ quý giữa đại ngàn. Dưới lớp đất ẩm cạnh chồi non, nhộng Ve ngủ im lìm suốt nhiều năm, sau cơn mưa, dưới lớp đất chú khẽ cựa mình, lột bỏ chiếc áo nâu. Vài ba lần lột xác, một chàng Ve Sầu với đôi cánh mỏng manh trong suốt như thủy tinh lấp lánh dưới nắng vàng. Anh chàng rẽ đất chui lên và bám vào thân cây cổ thụ. Ngay hôm sau, anh Ve Sầu tròn xoe đôi mắt nhìn bầu trời cao xanh vời vợi, cánh rừng xanh ngút ngàn. Anh chàng thích thú, khẽ cọ đôi cánh mỏng manh rồi cất tiếng hát đầu đời: “ve… ve…” trong trẻo.
Tiếng hát lúc đầu còn ngập ngừng rồi dần ngân vang, lan khắp vòm cây. Đàn Kiến Cắt Lá đang gùi trên lưng những chiếc lá to hơn cơ thể, nghe tiếng hát trong trẻo chào đón mùa hè, anh Kiến đầu đàn liền ra hiệu cho cả đàn dừng chân đứng lại. Một anh Kiến Cắt Lá thích thú reo lên:
- Ôi giọng hát mới hay làm sao?
Cả đàn đều đồng tình gật gù đồng ý.
Thế nhưng ở đời, có người yêu thì cũng có kẻ ghét. Quả đúng vậy, dưới hang sâu là nơi ở của đàn Kiến Lửa. Tiếng hát của anh Ve Sầu vừa cất lên, mấy chú Kiến Lính đang canh gác liền nhăn nhó, khó chịu, đôi râu dựng ngược như những chiếc ăng-ten đang rà tần sóng. Kiến Chúa, đang bụng mang dạ chửa, mệt mỏi trong người, nghe thấy tiếng ồn liền cảm thấy bức bối trong người. Kiến Chúa thở dài than thở:
- Các con ạ, ông bà ta dạy chẳng sai, những kẻ ham ca hát rong chơi là xướng ca vô loài, chỉ biết nghĩ ngắn mà chẳng lo dài.
Đàn Kiến Thợ ngơ ngác, chẳng hiểu lời dạy cao siêu của Kiến Chúa. Kiến Chúa phiền lòng, giọng trầm ngâm, kể lại câu chuyện xưa đã truyền miệng bao đời trong dòng tộc họ nhà kiến.
- Ngày xưa, loài ve chỉ biết rong chơi ca hát suốt mùa hè, chẳng hề lo nghĩ. Thấy loài kiến chúng ta chăm chỉ làm việc, chúng còn cười nhạo, cho rằng chúng ta không biết hưởng thụ cuộc sống. Nhưng cuộc đời vốn luôn đổi thay. Hè qua, thu tới, đông về. Khi mùa đông đến, cái rét phủ khắp nơi, ve đói rét, run rẩy đi tìm thức ăn mà chẳng có, họ nhà ve đi quỵ lụy khắp nơi mà không ai muốn giúp. Trong khi đó họ nhà kiến chúng ta đã tha đầy tổ, nên sống đủ đầy, ấm áp. Các con ạ, vì thế chúng ta phải luôn chăm chỉ, cần cù lao động.
Một chú Kiến Lửa bé xíu chăm chú lắng nghe, rồi buột miệng thắc mắc:
- Thưa Kiến Chúa, cuối cùng họ nhà ve có bị chết đói không ạ?
Kiến Chúa lắc đầu và bảo:
- Tổ tiên chúng ta vốn nhân từ, nên đã chia bớt một phần lương thực cho chú Ve ham chơi, lại thật tâm mà khuyên nhủ họ nhà ve phải biết chăm chỉ làm ăn, chớ lười làm. Lúc ấy họ nhà ve dạ vâng lắm. Thế mà giờ đây, con cháu nhà ve vẫn giữ thói ham chơi, lười làm, ca hát suốt ngày, phiền phức biết bao.
Một anh Kiến Càng nghe đến đây liền thắc mắc:
- Vậy vài bữa mùa đông tới, họ đến đây mượn lương thực của chúng ta thì tính sao ạ?
Kiến Chúa nghĩ ngợi một lúc rồi lắc đầu bảo:
- Tổ tiên chúng ta từng bao dung loài ve, nhưng chúng vẫn chứng nào tật nấy, con cháu họ vẫn ham chơi, lười làm. Đôi khi, ta không thể nhân nhượng mãi, phải để họ tự học lấy bài học nhớ đời, may ra mới thay đổi được.
Đàn Kiến Lửa đồng thanh hò reo:
- Đúng rồi… đúng rồi ạ!
Trong lòng đàn Kiến Lửa, một hạt mầm ghét bỏ khẽ nảy nở.
*
Sáng hôm sau, mặt trời vừa ló dạng, anh Ve Sầu thức giấc, khẽ vươn đôi cánh mỏng trong ánh nắng ban mai. Anh bắt đầu cất cao tiếng hát “ve... ve... ve”. Tiếng hát ấy đánh thức đàn Kiến Cắt Lá còn đang ngái ngủ trong tổ. Đàn Kiến Cắt Lá dưới sự chỉ huy của kiến đầu đàn, đồng thanh “một hai, một hai” hành quân đi cắt lá về nuôi nấm. Nhưng ngược lại đàn Kiến Lửa khi nghe thấy tiếng hát ấy hậm hực vô cùng. Họ cũng rời tổ hành quân đi kiếm mồi, nhưng những bước chân của họ đi huỳnh huỵch đầy tức tối. Thế rồi, hai đàn kiến ngược đường nhau, đến thân cây nơi anh Ve Sầu đang ca hát. Cả hai con Kiến đầu đàn cùng ngước nhìn lên, bất ngờ đâm sầm vào nhau, ngã chỏng gọng.
Kiến Lửa giận dữ trách móc:
- Anh đi mà không nhìn đường à, sao lại đâm sầm vào tôi thế?
Anh Kiến Cắt Lá bối rối giải thích:
- Vì mải ngắm vẻ đẹp của Ve Sầu nên tôi lơ đãng chút thôi mà, lỡ đâm vào anh. Tôi xin lỗi.
Nghe vậy, Kiến Lửa càng thêm giận dữ, giọng gắt gỏng:
- Thân là loài kiến mà lại đi ngưỡng mộ một kẻ chỉ biết rong chơi, lười làm. Các anh đúng là chả ra sao cả!
Nghe vậy, Kiến Cắt Lá không chịu, liền cãi:
- Sao anh lại nói năng coi thường kẻ khác như thế?
Thế là hai bên cãi qua cãi lại mãi. Tiếng cãi vã lọt đến tai anh Ve Sầu, khiến anh ngừng hát, bay xuống gần chỗ đàn Kiến Cắt Lá và Kiến Lửa đang um sùm. Anh Ve từ tốn đứng ra can:
- Các bạn Kiến ơi, tuy khác nhau về màu sắc, nhưng đều là họ nhà kiến. Sao lại cãi nhau thế này?
Đàn Kiến Lửa thấy anh Ve Sầu đến thì càng nhao nhao, rất khó chịu. Bỗng nhiên trong đám Kiến Lửa, một chú gầy yếu vì cãi hăng quá, lại dưới cái nắng chói chang nên kiệt sức ngất xỉu.
Lúc này, những tiếng cãi vã bỗng im bặt, cả khu rừng như lắng lại trong khoảnh khắc. Cả đàn Kiến Lửa mau chóng đi tìm nước, nhưng hè khắc nghiệt, khắp nơi khô hạn, suối thì xa muôn trùng, có đến lấy nước mang về chưa chắc đã kịp, trong khi anh Kiến kia đã khát khô cả cổ, hơi thở yếu dần. Đang lúc cả đàn hoang mang chưa biết xoay xở thế nào, anh Ve Sầu bỗng tiến lại gần, dùng chiếc vòi nhọn hoắt như gai đâm vào lớp vỏ cây sần sùi và rất cứng. Ngay lập tức, một dòng nhựa ngọt ngào tuôn chảy, hương vị dịu mát lan tỏa ra, anh Ve Sầu giục mau đỡ anh kiến lại gần để uống. Anh Kiến Lửa được uống dòng mật ấy liền tỉnh lại. Đàn Kiến Cắt Lá vui mừng reo hò cổ vũ, khen ngợi anh Ve không chỉ đẹp, hát hay mà còn có tấm lòng bao dung, nhân hậu. Một vài chú Kiến Lửa cũng bắt đầu nhìn anh Ve Sầu bằng ánh mắt khác, ánh mắt dịu lại.
Nhựa ở cây vẫn tiếp tục chảy, nhưng chỉ có một mạch nước mà Kiến Lửa thì đông quá. tất cả nhìn về phía anh Ve Sầu với ánh mắt van nài. Nhưng anh Ve Sầu giọng hiền từ:
- Để ngày mai nhé các bạn. Cái vòi của tôi chỉ dùng được vài lần trong ngày thôi, nếu dùng quá sức sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe.
Đàn kiến bỗng tiu nghỉu, đôi râu cụp xuống buồn bã, khu rừng bỗng trở nên yên ắng.
Lúc này, Kiến Lửa đầu đàn đi lại nghĩ ngợi gì đó, rồi đôi râu vẫn dựng ngược, bước lên mấy bước đến trước mặt anh Ve Sầu, giọng trịnh trọng nói:
- Này anh Ve Sầu, Kiến Chúa nhà tôi từng kể rằng, hồi xa xưa tổ tiên nhà anh đã mang nợ tổ tiên nhà kiến chúng tôi một ân tình. Cả mùa hè ấy, tổ tiên anh mải rong chơi ca hát, đến mùa đông thì phải vay lương thực của tổ tiên chúng tôi để sống qua giá lạnh. Vậy nên hôm nay, anh dùng cái vòi ấy chích thêm chút nhựa cây, cũng chỉ là cách trả lại ân tình xưa cũ mà thôi.
Nghe vậy, anh Ve Sầu cười đến rung đôi cánh, hai cái cánh va vào nhau phát ra tiếng “ve…ve…”. Đàn Kiến Cắt Lá đứng hình và ngơ ngác chẳng hiểu đầu đuôi. Riêng đám Kiến Lửa thì nhao nhao hò hét:
- Đúng rồi, đúng rồi! Mau trả ân tình cho chúng tôi đi!
Trước sự ngang ngược của đàn Kiến Lửa, anh Ve Sầu ôn tồn giải thích:
- Chuyện đó chẳng đúng chút nào. Các bạn nhìn tôi đi, tôi đâu có răng, chỉ có mỗi chiếc vòi này để hút nhựa cây sống qua ngày. Tôi làm sao ăn lương thực như các bạn mà bảo tổ tiên tôi đã nợ tổ tiên nhà kiến một ân tình?
Nghe vậy, cả đàn Kiến Cắt Lá và Kiến Lửa đều nhìn chằm chằm vào anh Ve Sầu, ngẫm nghĩ mãi. Đàn Kiến Cắt Lá gật gù đồng ý, còn đàn Kiến Lửa thì vẫn khăng khăng cho rằng mình đúng. Thấy họ quá vô lý, anh Ve Sầu chẳng buồn tranh cãi, liền cất cánh bay tuốt lên cành cao. Đàn Kiến Cắt Lá cũng tản dần, tiếp tục vác lá cây mang về tổ. Đàn Kiến Lửa thấy vậy thì hậm hực, tức tối, kéo nhau hành quân về tổ, báo cáo lại mọi chuyện với Kiến Chúa.
*
Mùa khô kéo dài, nắng như rót lửa xuống rừng già. Lá cây héo quắt, dòng suối cạn khô, các loài côn trùng khát khô cả cổ, thân thể rã rời. Với loài biết bay thì còn đỡ, nhưng họ hàng nhà kiến vừa lao động vất vả, vừa phải đi thật xa mới tìm được nguồn nước. Dưới cái nắng chói chang, từng chú kiến nhỏ bé lê bước nặng nề, nhiều chú ngã lả bên đường, đôi râu cụp xuống mệt mỏi. Thấy mấy anh Kiến Cắt Lá lả đi, chú Ve liền dùng chiếc vòi nhọn trích nhựa cây cho họ qua cơn khát. Đàn Kiến Cắt Lá rất kỷ luật, mỗi anh chỉ uống một chút để dành cho bạn sau, và ai nấy đều bày tỏ lòng biết ơn với anh Ve Sầu. Một đám Kiến Lửa hành quân đi thật xa, khát khô cả cổ, kiệt sức. Anh Ve Sầu vui vẻ chích nhựa để giúp đàn Kiến Lửa nhưng vẫn không quên nhắc nhở:
- Vì chúng ta sống chung một khu rừng nên tôi sẵn sàng giúp đỡ các bạn, chứ không có chuyện tổ tiên nhà ve chúng tôi nợ tổ tiên loài kiến các bạn đâu nhé.
Nói rồi anh Ve Sầu cất cánh bay lên cành cao, tiếp tục bài hát ca ngợi mùa hè. Kiến Chúa nhìn thấy đàn mình đã rệu rã trong cái nắng gắt. Ngẫm nghĩ lời của anh Ve Sầu và những gì anh Ve Sầu đã giúp đỡ đàn Kiến thì cho rằng có lẽ mình đã sai. Vì vậy Kiến Chúa nhanh chóng bay lên và đậu trước mặt anh Ve Sầu. Kiến Chúa bước đến gần, giọng ôn tồn:
- Cảm ơn anh Ve Sầu đã giúp đỡ chúng tôi. Thực tình tôi rất ân hận, nhận ra rằng mỗi loài đều có đặc tính riêng, không thể chỉ nghe truyện ngụ ngôn mà vội tin là sự thật. Vì thiếu tri thức nên chúng tôi đã hiểu sai, khiến chúng tôi hiểu lầm anh. Hôm nay, tôi thay mặt cả đàn xin lỗi anh.
Nghe những lời ấy, anh Ve Sầu khẽ mỉm cười, đôi cánh mỏng rung lên trong ánh nắng ban mai. Anh nhẹ nhàng đáp:
- Chị Kiến Chúa ạ, tôi đâu trách móc gì. Chúng ta cùng sống trong rừng xanh, phải biết thương yêu, giúp đỡ nhau. Nếu thật sự cần, tôi sẽ chia sẻ dòng nhựa ngọt ngào này, miễn là mọi người trân trọng và dùng vừa đủ. Chúng ta phải biết tiết kiệm, không được lãng phí tài nguyên.
Đàn Kiến ai ai cũng vui mừng, khi có anh Ve Sầu vừa biết ca hát, lại giúp Kiến có được nguồn nước quý giá. Từ hôm ấy, trong rừng già, tiếng hát “ve… ve…” chẳng còn làm ai khó chịu.
