Cô lưỡng lự nửa muốn mặc áo chống nắng nửa lại không muốn. Chắc chạy nhanh cũng chỉ mất đến một phút là cùng.
Quỳnh đánh liều, đưa tay lên ôm má như hình cánh hoa sen ôm lấy đài sen, cô chạy thật nhanh cho qua đoạn sân trống có nắng chiếu tới bờ tường lấy mớ rau cải lên để nhặt. Nếu chị Dung mà trông thấy thế nào cũng khiển trách hành động liều lĩnh này. Chị luôn nhắc Quỳnh cứ bước ra tới cửa là phải bịt bọc cẩn thận, dù trời không có nắng, nếu mắt không có nhiệm vụ để nhìn thì chắc chị cũng cho kín như bưng nốt chứ không chỉ đeo kính đen. Sau có một năm khổ tận, buổi tiệc sinh nhật của sếp, chị diện váy đen, bọn Quỳnh ngỡ ngàng vì làn da trắng nuột của chị. Có người còn tưởng chị đi tắm trắng, có người vô tư thốt lên: “Trắng hơn cả em Quỳnh xưa!”. Quỳnh cười tiếc nuối, cúi xuống nhìn bắp tay nhuốm màu nắng mà giật mình. Chị Dung truyền kinh nghiệm bằng một câu ca dao mào đầu rất lôi cuốn: “Thân em như củ ấu gai, ruột trong thì trắng vỏ ngoài thì đen. Muốn đẹp thì phải áo len, áo bông chằng đụp đánh phèn trắng ngay!”. Kết quả tận mắt. Thế là, chẳng ai phát động nhưng cuộc chạy đua giữ trắng chống nám da của chị em trong phòng bỗng nhiên diễn ra như cơn lốc. Ai cũng mấy tầng áo chống nắng với khẩu trang, kính đen, có gặp nhau ngoài cửa chào cũng không biết ai là ai.
Khoảng sân nhà Quỳnh hôm nay như rộng ra, chạy nhanh thế mà nắng vẫn tràn qua vai cô xuống đầy hai bắp tay. Đúng là khó có vận tốc nào nhanh được bằng vận tốc của ánh sáng, cô đã không nhớ ra bài học vật lý ngày nào thầy dạy, còn cố tình chạy đua với nắng, dù chỉ một phút, chắc là da cũng đã bị đen đi ít nhiều.
- Sao mà chạy như có ma đuổi thế?
Mẹ cô ngó ra, nhìn cô đầy ngạc nhiên:
- Trông con kìa. Ngày xưa ở nhà có súng bắn đến đít cũng không thấy mày chạy cơ mà?
Bà cụ vẫn nhai trầu bỏm bẻm.
- À, con sợ nồi canh trên bếp trào ra nên chạy cho nhanh.
Quỳnh cúi xuống nhặt rau, giấu đi vẻ mặt nói dối không quen của mình. Nhưng không may cho cô, thằng Muỗm đang ở trong phòng chạy xổ ra, đính chính cho lời nói chưa đầy đủ của dì với giọng hào hứng:
- Chắc dì sợ đen đi ấy bà ạ. Cả nhà mỗi dì là công chúa nên giữ da lắm! Ý như công chúa ủ trong áo bông mùa hè.
- Ngày xưa dì con còn bị ăn đòn vì cái tội đi ra đồng không đội nón gì cả cơ mà. Con còn nhớ chuyện ăn ấu ở sông đồng Bún không? Những củ ấu ngon mát dưới nắng, dưới nước của ông Đỗ cho ấy.
- Con nhớ. Ấu ngày xưa ăn sao mà ngon thế. Ấu trồng dại nắng mới ngọt nên củ mới đen phải không u? Vỏ đen nhưng trong trắng, vừa ngọt, vừa mát, vừa bùi.
Nghe mẹ nói, Quỳnh chợt tứa nước chân răng. Cơn thèm ăn ấu đang lên tận cổ.
Quỳnh nhớ có lần mải đuổi châu chấu ngoài đồng còn rơi tõm xuống sông, giỏ bị bật nắp, châu chấu bay tứ tung, cái Thoa, thằng Bình thương Quỳnh về trưa chẳng có cái gì ăn, chúng bảo nhau mỗi đứa sẻ cho Quỳnh một ít châu chấu. Ngày xưa đúng là tung tẩy như nắng, chạy hết đồng nọ đến sông kia, chỉ với chiếc quần đùi, áo cộc, hôm nhớ thì đội mũ còn quên thì thôi. Chẳng cứ gì Quỳnh, đứa nào cũng vậy, từ tóc đến chân phơi nắng vàng suộm, như hạt thóc già câng câng, chẳng biết đau ốm là gì.
- Hồi Tết, u anh Bình ốm, u đến thăm thì gặp anh Bình về chơi. Gớm, các anh các chị ra phố trông khác lắm, anh ấy không giới thiệu thì u cũng chẳng nhận ra.
- Bình thế nào, u?
- Ông bà Trung khoe rằng anh ấy giỏi lắm, đi du học tận bên Tây về. Gớm, mỗi lần về quê cho bố mẹ toàn tiền đô.
- Tay Bình này được nhỉ?
- Có phải chú Bình đi bắt châu chấu, bắt muỗm rất giỏi mà dì hay kể không?
Thằng Muỗm thắc mắc:
- Chẳng chú ấy thì còn ai.
- Mà hôm nay, dì cho con ra đồng chơi đi. Con xem con muỗm nó thế nào chứ? Con còn muốn biết mấy con niềng niễng, con gọng vó, con cá cờ, cá sít nữa...
Thằng này thế mà nhớ dai, có lần Quỳnh ngồi buồn nhớ quê đem chuyện đồng chuyện sông ngày trước để kể cho nó, nó bắt dì hứa phải cho về quê để được “gặp mặt” mấy bạn ấy. Mấy bạn ấy nó mới chỉ được đọc trong câu chuyện chú Dế Mèn, Dế Trũi của nhà văn Tô Hoài, chẳng ngờ dì cũng biết nhiều đến vậy.
- Vậy con vào hoàn thành nốt bài tập đi, chiều tối mát, dì cho đi.
- Chiều mát thì tối à? Làm sao mà bắt được, dì bảo phải đi lúc nắng cơ mà?
- Nhưng bây giờ nắng kinh khủng ấy, dễ cảm lắm.
- Suốt ngày bắt làm bài. Y như mẹ con vậy. Con làm xong là dì phải cho con đi ngay đấy. Bạn Gà đã rủ con rồi.
Nhặt xong mớ rau vừa may không thấy có ánh nắng nào, Quỳnh chạy vội ra vứt rác. Tiếng con Đốm kêu hoắng lên. Trước cổng, thập thò một cái nón mê, cô chạy ra thì gặp ông Đỗ. Ông già trông trạm bơm ở đồng Bún ngày trước. Cánh đồng lúc nào cũng ngập nước, bùn lội nhũn nhùn nhùn quấn quận dưới chân êm dịu như sợi bún, mềm mại và mỏng manh như sợi bún. Có lẽ vì thế mà các cụ gọi là đồng Bún.
Đồng Bún trũng thấp, nhấp nhô đầy những ngôi mộ vuông, mộ tròn từ xa xưa. Nơi đây là vương quốc của các loài cua cá, cũng là điểm hẹn của bọn Quỳnh nếu muốn đầy giỏ. Con sông dẫn nước vào trạm bơm là cái nôi hút cá. Có một khúc sông nhỏ lõm sâu vào cánh đồng, thành chuôm. Ông Đỗ đắp bờ, giăng lưới quây ở đầu trên để thả củ ấu, còn khúc cuối dòng lúc nào cũng dọn sạch dòng để bơm nước tưới tiêu cho cả mấy cánh đồng.
 |
| Hình ảnh minh họa. Nguồn: pinterest |
Lần ấy, mùa tưới, nhưng hiếm mưa, chỉ toàn nắng, ruộng nứt kẽ chân, lúa non héo rũ, con cua nứt mắt cũng phải ngoi lên bờ. Máy bơm tưởng như hút cạn dòng sông kêu váng như pháo nổ. Bọn Quỳnh, Bình lội đến giữa sông mà nước chỉ đến đùi. Mấy đứa thi nhau đuổi theo đàn cá tôm đang cuộn vòng tròn theo sức hút vào trong chỗ máy bơm. Những chú cá nheo, cá chuối bị cuốn vào chỗ máy bơm đều bị cánh quạt máy bơm chém tơi tả rồi nhả ra ở đầu ống nước xả treo xác lủng lẳng trong tấm lưới chắn đầu miệng ống. Ham cá, Bình lỡ chân lao người chới với trong vòng xoáy nước, bị sức hút của máy bơm bắt đầu xoay tít như những chú cá nheo trước khi hút vào chõ. Ông Đỗ nghe thấy tiếng Quỳnh kêu thét, chạy nhào vào trạm giật cầu dao điện. Ống bơm giật giật rồi ngừng hẳn, dòng nước xoáy tít dưới chõ cũng dần dần giảm tốc độ, Bình cuống cuồng ôm chặt lấy ống bơm nằm chết dí ở đó để hoàn hồn.
Hai đứa bị ông Đỗ trói vào gốc cây ổi phạt cho một trận. Tay ông lăm lăm cây roi vung lên vun vút.
- Chúng cháu van ông, ông đừng đánh.
Ông Đỗ vung roi vào không khí, mặt ông đỏ gay.
- May mà trời còn thương bọn mày chứ không thì tan tành như lũ cá này. Mà cái thân tao cũng tan tành dù chẳng chui vào chõ.
Ông bê tấm lưới chắn ở đầu vòi ra đổ xuống đất cho hai đứa xem xác cá bị máy chém làm ba làm bốn, có con còn nát vẩn như tương.
- Mày mà bị chui vào chõ thì cũng bị chém như này.
- Cháu biết tội rồi. Ông thả chúng cháu ra đi, trưa lắm rồi, cháu đói, khát nước lắm!
Má hai đứa cùng phừng phừng vì bị trói dưới tán lá ổi không thể che được nắng.
- Thế à? May mà cháu còn chưa làm con ma đói đấy.
Vừa cởi dây, ông Đỗ vừa mắng tiếp, trông mặt ông khó chịu như mấy bà bán cá ở chợ.
- Này mỗi đứa cầm ít cá chém này về cho u. Khát nước à, ăn củ ấu đi. Ấu còn non nên chưa ngọt lắm đâu.
Đây là lần đầu Quỳnh được ăn củ ấu. Củ ấu màu dám nắng, giương hai cái gai lên nhọn hắt như sừng trâu. Bắt chước Bình, Quỳnh đưa lên miệng cắn, cái gai ấu chọc vào miệng đau nhói. Bù lại một thứ bột trắng rất mát đang tan nơi đầu lưỡi. Ngọt và béo béo như chú muỗm nướng, mát như nước mưa đầu mùa.
- Không ngon à?
- Rất ngon ạ, như muỗm nướng, như củ sen, như nước mưa, ngọt thế. Ấu gai non mà ngon thế.
- Dạ, ăn mát lắm ạ.
Thăng Bình đút đầu ngón tay vào cái vỏ ấu múa may trông chẳng khác gì móng tay mụ phù thuỷ. Ông Đỗ nhòm sát tận mặt hai đứa, thì thầm:
- Vì củ ấu sống dưới nước mát và đón nắng trời nên mới ngon ngọt như thế. Có muốn ăn thêm không?
- Dạ, có ạ.
- Muốn ăn nữa thì hai đứa phải thực hiện một điều kiện!
- Điều kiện gì ạ?
Bình nhìn Quỳnh có vẻ bất an.
- Có giỏi thử đoán xem?
Ông Đỗ thách thức, đồng thời chìa túi củ ấu ra trước mặt để nhử mồi.
- Chắc không được kể lại chuyện xảy ra lúc vừa rồi, chuyện bị ông trói, bị ông suýt đánh?
Bình đắc ý. Ông Đỗ chí vào đầu Bình một cái, nghiêm khắc:
- Không đúng rồi. Hai đứa phải kể chi tiết lại chuyện này cho bố mẹ các cháu nghe. Rõ chưa?
- Sao lại kể hả ông? Bình tròn mắt.
- Thế có kể không? Ông Đỗ giật lại túi củ ấu.
- Dạ, chúng cháu sẽ kể.
Túi củ ấu được chia đều cho Quỳnh, Bình cầm về. Hai đứa về nhà, hồn nhiên kể lại chuyện để giữ lời hứa, không ngờ đều bị bố ngả ra phản nện cho mấy roi đau quặn mông, đau không đi được ra đồng, mất toi mấy ngày nắng phải bỏ rơi lũ châu chấu, muồn muỗm trên đồng cho bọn thằng Công, thằng Kiên tóm hết.
Mấy đợt nắng nữa, Bình rủ Quỳnh ra đoạn sông ông Đỗ thả ấu để xin vụng ăn trước. Nắng đượm vào trong củ ấu ăn đến bùi. Cái vị của nó len cả vào giấc mơ, ngọt mát cho đến tận bây giờ.
Bây giờ, ông Đỗ có vẻ đã già yếu lắm, hai má hóp vào chỉ còn nhìn thấy toàn mắt, nước da màu đồng đúc, bàn tay nổi gân như dây điện cao thế. Ông lão vào thăm mẹ Quỳnh rồi trở ra nhìn thấy mấy tàu cau rụng bèn xin cái mo cau về làm quạt. Quỳnh hỏi thăm vài ba câu xã giao. Chuyện ngày xưa chẳng biết ông còn nhớ. Người già cứ như dòng sông, trông phẳng lặng đến nao lòng nhưng biết đâu dưới lòng sâu còn chất chứa đầy con sóng. Ngồi đấm lưng cho mẹ, Quỳnh mon men hỏi chuyện ông Đỗ. Bà cụ chậm rãi kể:
- Cái ông Đỗ này rắn như khúc gỗ lũa. Như cái cày đã xếp lại góc vườn từ lâu, mấy cánh đồng giáp đường nhựa đã được bán hết. Những công ty đua nhau mọc lên như nấm sau mưa. Trạm bơm nơi ông Đỗ chạy máy bơm nước tưới tiêu cho đồng ruộng không còn lý do để trụ lại đấy làm gì nữa, người ta cho phá bỏ, rồi họ chuyển máy đi đâu chẳng rõ. Ông mất việc. Còn mỗi cánh đồng Bún liếm sâu vào mé trong sót lại. Vẫn mềm mại và mỏng mảnh như sợi bún. Nhưng vụ này đã là hai vụ bỏ hoang. Bởi nước lúc nào cũng thừa mà nắng thì lại thiếu. Dãy công ty nhà máy, ống khói mọc cao gấp mấy lần ngọn cây đa giữa đồng cứ như muốn vươn mãi theo hướng mặt trời, che hết ánh nắng. Những đường ống thoát nước chảy ngầm ra đồng làm cho bùn cũng ngầu bọt rồi lặng lỡ một màu xanh đen bốc mùi. Có vụ vừa cấy xong nước đen bám chặt làm lúa không thể ngóc đầu vươn lên được, áy o như trẻ suy dinh dưỡng, đến mùa chỉ phất phơ mấy bông như cắm cờ. Mấy nhà có ruộng ngao ngán đành bỏ hoang, bởi làm không đủ tiền thuốc sâu, tiền thuê máy. Lội xuống đồng thì sặc mùi khó chịu bởi nước thải từ khu công nghiệp tràn xuống, nghe đâu cũng sắp bán hết cánh đồng cho một công ty nào đó. Nhiều nhà chờ được khoản tiền đền bù. Không còn trạm bơm, nhưng ông Đỗ vẫn không chịu rời khúc sông đó. Như một sự gắn bó lâu dài khiến người ta không thể rút ra được. Ông Đỗ bắc một cái lều tre ngay trên đầu đoạn sông đồng Bún, gần chỗ máy bơm cũ, để thả vó bè, thả ấu, tuy rằng thu hoạch chẳng đáng là bao. Cứ sau mỗi đợt nước lên xuống, hay sau trận mưa lớn, sáng sớm hôm sau bà Đỗ lại cắp đầy rổ cá rô, ca diếc, rổ ấu đi chợ. Vui như đón nắng lên trong ngày mùa, ông lão lại có chai rượu để chờ giờ cất mẻ vó mới.
Quỳnh buông tiếng thở dài. Nuối tiếc bởi đồng quê đã chuyển sang một nhịp điệu mới, khoác một màu áo mới. Cũng phải thôi. Giống như cô, ngày trước còn đầu trần chạy ra đồng cả ngày, hò hét chí choé như đàn chim nhưng bây giờ đã về quê đến hai ngày mà cô chưa ló mặt ra đường. Cô ngại nắng và sợ bụi bẩn. Con người ta vô tình đã quay lưng lại với những thứ ngày xưa gần gũi.
Cô theo chị lên thành phố, học tập rồi xin việc tại đó. Ít khi về quê. Có về thì cũng chỉ ở nhà, rồi lại đi. Chẳng ra đồng bao giờ nữa.
Nhớ đến thằng cu Muỗm, Quỳnh vào buồng thì đã không thấy nó ở đó. Gọi mấy câu cũng không thấy Muỗm trả lời, cô chột dạ, chẳng lẽ nó đã chạy ra đồng Bún, cánh đồng luôn xanh trong mỗi câu chuyện cô kể cho cháu nghe để dỗ nó mỗi khi mẹ nó đi làm. Quỳnh băng ra đường đồng.
Nắng vẫn dải dầy trên những thảm cỏ. Cô mặc đến hai tầng áo, bịt kĩ mặt chỉ còn hở hai con mắt để nhìn. Đồng Bún đây rồi, vẫn mềm mại và mỏng như sợi bún nhưng giờ là cánh đồng bị bỏ hoang để lau lách, cỏ dại đua nhau vươn lên. Cái lều vó của ông Đỗ nhú lên giữa đồng như một cánh diều đợi gió. Vài cây lúa hoang mọc chen chúc với cỏ dại. Mặt nước lờ nhờ rong rêu xanh đen.
Ngày trước đã có lần Bình cùng cô đi ra đồng Bún lấy bùn về gieo mạ trên sân tránh rét. Chẳng biết do trời rét hay do bùn nhũn quá mà cô đã ngã nhào vào người Bình. Hai đứa cùng nghiêng ngả mà không ướt. Và cùng đỏ bừng mặt vì xấu hổ. Mắt Quỳnh tròn xoe, chiếc khăn tay che mặt ướt dính mấy giọt bùn bắn lên. Bình bảo sẽ chẳng bao giờ quên đôi mắt to ngơ ngác của Quỳnh. Chuyện hai đứa chỉ có thế thôi mà giờ nhớ lại, Quỳnh vẫn cảm thấy người mình bủn rủn như vừa mới ngã vào người Bình. Bàn chân cô ngập ngừng.
Bên bờ kia, có bóng mấy đứa trẻ thấp thoáng đứng câu cá dưới sông, Quỳnh dõi mắt để tìm thằng Muỗm. Bỗng có tiếng còi xe inh ỏi. Quỳnh né sang bên lề nhường đường. Người đàn ông cao lớn bước xuống xe. Theo sau là một người phụ nữ rất ăn diện. Anh thanh niên đi theo xoay xoả chụp ảnh từ phía sau nhà máy ở các góc cạnh rồi vung tay chỉ trỏ bàn bạc. Hình như họ định lắp thêm một đường ống thải nước ra phía sau nhà máy. Quỳnh nhìn họ trò chuyện và chợt nhận ra Bình. Cao to, phong độ hơn nhiều. Cái kiểu nói chuyện vung tay thì vẫn như trước. Mặt Bình thì vẻ lạnh lùng hơn.
Chắc phía trước kia là nhà máy của họ. Người phụ nữ không ô, không mũ trang điểm sặc sỡ làm tràn lên vẻ đẹp rắn rỏi, thì thầm chỉ trỏ cách cho đường ống nước thải chảy ra cánh đồng và sông như thế nào cho ổn. Giọng Bình chắc, cứ thế mà làm đi, thuê người đào ống nước ra con sông này để giải quyết ngay chuyện ách tách đã mấy tháng rồi, nước thải để lâu trong xưởng không tốt. Bình nhìn đồng hồ, giục người phụ nữ lên xe còn có một cuộc họp quan trọng với lãnh đạo.
Bình cất bước đi ngang qua mặt Quỳnh, nhìn cô một cái thăm dò, không có dấu hiệu nào khác biến đổi trên nét mặt Bình. Bình đã không nhận ra. Dù mắt Quỳnh vẫn tròn xoe. Thế mà ngày trước, Bình bảo, không bao giờ quên đôi mắt này. Bình dấn chân bước lên xe. Chiếc xe ô tô nhấn ga, nổ máy, bụi bay lên hắt vào mặt Quỳnh. Miệng cô như bị nghẹn không thể cất lời. Chiếc khẩu trang che mặt làm cho cô suýt tức thở.
- A, dì ơi, con ở đây với bạn này! Con có con muỗm rồi này.
Thằng Muỗm từ góc chuôm vẫy vẫy tay gọi.
Quỳnh bước vội tới nơi. Chân ríu lại. Dưới góc sông còn sót lại một mảng xanh tim tím màu ấu gai. Ông Đỗ đang khom người, lật đám rễ cây ấu lên để hái củ. Quỳnh cởi khẩu trang, cất tiếng chào ông. Thằng Muỗm chạy xô tới.
- Con và bạn Gà vừa được theo ông ra đồng tìm được mấy con châu chấu, lại có cả con muỗm này nữa. Con muốn có bọn gọng vó. Ông bảo phải ra chuôm ấu thì mới có thể tìm thấy mấy con niềng niễng, gọng vó được.
Ngắm nghía món quà mà thằng Muỗm vừa bắt được trên cánh đồng bỏ hoang, Quỳnh thốt lên:
- Chúng vẫn như xưa dù cánh đồng đang biến mất.
Quỳnh quay sang ông Đỗ, hỏi:
- May mà ông vẫn giữ được chuôm ấu đấy ạ!
- Chỗ sông đó lõm sâu vào đồng, bùn còn mềm, nước còn về chỗ trũng, nắng vẫn rát vàng rát bạc nên vẫn trồng được ấu. Đúng là sông có khúc. Lão trồng ấu vẫn sai củ lắm cô ạ. Nhưng e rằng sẽ chẳng còn được bao lâu.
Mắt ông Đỗ thăm thẳm nhìn ra khu công nghiệp, những ống khói đen đang cuồn cuộn lên trời.
Giọng Quỳnh chợt bổng như gió nâng: Ấu của làng ta ngon mát không nơi nào bằng đâu ông ạ, ông cứ trồng đi, để chúng cháu còn có chỗ về quê.
