Nghe Xẩm Mai Tuyết Hoa - Vol. 1 ra mắt 7 năm trước, công chúng không khỏi xao xuyến trước những vần thơ hiện đại quấn quyện với các làn điệu cổ truyền, quen thuộc như: xẩm thập ân, xẩm tàu điện, xẩm chợ, xẩm chênh bong. Sang đến album Vol. 2, không đơn thuần thay áo cho xẩm bằng lời thơ mới, nghệ sĩ đã chủ động tìm kiếm những thử nghiệm mới về nhịp điệu và tiết tấu. Qua việc phá cách một dòng nhạc phong trần, nhuốm màu quá vãng như vậy, chị mong muốn, có thể dễ len lỏi vào cảm xúc thính giả đương đại.
|
Tiếp tục đồng hành cùng nữ nghệ sĩ sinh năm 1976 trong dự án lần này, không thể không nhắc đến nhạc sĩ Nguyễn Quang Long. Mai Tuyết Hoa tâm sự, có một người cộng sự hiểu rõ bản thân mình, nên nhiều bài hát như “đo ni đóng giày” cho riêng giọng hát của chị. Sự đồng điệu giữa nhạc sĩ sáng tác và nghệ sĩ thể hiện đã tạo nên một dấu ấn âm nhạc đầy chân thực, nơi Mai Tuyết Hoa được là chính mình trong từng nhịp phách, tiếng nhị. Bởi vậy, mỗi câu hát vừa khơi dậy giá trị di sản, vừa mang hơi thở tự sự của người phụ nữ đã bước qua nhiều thăng trầm, vất vả trong cuộc đời.
Trong số các tác phẩm do Nguyễn Quang Long nhào nặn, thính giả hẳn không khỏi bất ngờ với nhịp điệu mạnh mẽ, dồn dập của làn điệu xẩm sai trong bài Ghen và Tránh xa tệ nạn. Mai Tuyết Hoa chia sẻ nhịp điệu của xẩm sai có nguồn gốc từ nghi lễ dân gian nhằm xua đuổi tà ma, tạo ra nguồn năng lượng thanh tẩy uế trược. Chị đã tiếp thu nhiều nhất từ những bản xẩm kinh điển: Thuốc phiện, Tiễu trừ giặc dốt của cố nghệ nhân Hà Thị Cầu. Tiền nhân quả thực tài tình khi nhận ra, những vấn nạn tiêu cực hay những u tối trong lòng người thực chất chính là ma quỷ đang ngự trị và tàn phá thể chất, tinh thần. Nên đã đưa thanh âm thiêng vào cõi sống thực, chuyển hóa quyền năng trừ tà vào trong cuộc sống.
Ghen như một thước phim tâm lý, kể về tình vợ nghĩa chồng trong thế bị đưa đẩy bởi sự xuất hiện của người thứ ba. Cảm xúc ghen tuông trong tác phẩm thoạt đầu được đẩy dần lên cao trào, nhưng rồi bất ngờ lắng lại khi người vợ có lựa chọn tỉnh táo và tự trọng - quyết định sống cho chính mình. Người nghe mới thấm thía, cái ghen ở đây hóa ra chẳng phải sự lồng lộn, tới mức thượng cẳng chân, hạ cẳng tay. Mà cái ghen là nỗi đau thắt lại ở bên trong, nhưng ở bên ngoài, người phụ nữ vẫn trong tư thế ngẩng cao đầu. Thêm chút sắc thái có chút đành hanh, đủ để khiến người chồng phải e sợ, biết suy ngẫm về hành động của bản thân. Những câu ca “Nghĩ đi nghĩ lại mà đau/ Ghen chi cho hết chữ đau giữa đời/ Thân mình giữ cho vui tươi/ Kệ người phụ nghĩa ta cười ta buông”, rồi “Sống đời chỉ một lần thôi/ Hoa rơi ta vẫn giữ mình không trôi/ Phận đây, đây biết, đây nhường/ Thì đây vẫn đẹp giữa đường nhân gian”,... đã khẳng định vẻ đẹp tâm hồn bất biến trước những nhiễu nhương trong hôn nhân.
Tránh xa tệ nạn đặc biệt được Nguyễn Quang Long viết riêng cho Mai Tuyết Hoa và con trai chị - nghệ sĩ sáo trúc trẻ Trần Bá Nam Khánh. Đây cũng là một phần thuộc dự án âm nhạc tuyên truyền phòng chống ma túy năm 2025 của Cục Điều tra phòng chống tội phạm về ma túy (Bộ Công an). Nghe qua, ca từ có phần gay gắt như lời mắng mỏ; nhưng ẩn sau đó lại là tấm lòng bao dung và nỗi lo lắng khôn nguôi của người mẹ. Mẹ lo cho con từng li từng tí, khi con bắt đầu bước chân ra thế giới bên ngoài đầy rẫy những cám dỗ dễ khiến con sa ngã.
Về mặt âm nhạc, nếu Ghen chỉ tập trung vào các biến thể khác nhau của điệu xẩm sai, thì ở Tránh xa tệ nạn, nhạc sĩ đã khai thác đồng thời 2 làn điệu: xẩm tàu điện và xẩm sai. Phần mở đầu và kết thúc sử dụng điệu xẩm tàu điện với giai điệu vui tươi, rộn ràng và nhạc điệu nương theo nhịp rung lắc, phanh giật của tàu điện. Đoạn này khắc họa cuộc đối thoại yêu thương, nhưng cũng đầy trăn trở giữa 2 mẹ con. Đến đoạn cao trào, ca khúc bất ngờ chuyển sang điệu xẩm sai mạnh mẽ. Nhạc điệu dồn dập, thể hiện quyết tâm của người mẹ quét sạch ma túy rình rập bủa vây lấy tâm hồn con.
 |
| Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa bền bỉ trên hành trình 30 năm theo đuổi nghệ thuật xẩm. Ảnh: NVCC |
Từ những sản phẩm âm nhạc trước đó, Mai Tuyết Hoa đã thể hiện tinh thần dũng cảm, dám đối diện với những vấn đề gai góc trong xã hội. Có thể kể đến những ca khúc Rượu bia tối kị lái xe hay Dặn chồng chớ uống rượu bia chị thực hiện cùng nhóm Xẩm Hà thành, góp phần ý thức khi tham gia giao thông. Tái ngộ khán giả trong dự án Vol. 2, Mai Tuyết Hoa đã có sự chuyển mình trong góc nhìn đầy thấu suốt. Thay vì cố định ở vị trí của một người tuyên truyền, chị trở về với thiên chức của chính mình trong đời sống hằng ngày. Người ta thấy được trong Ghen, Tránh xa tệ nạn hay Vợ chồng cờ bạc (còn có tên gọi khác là Sướng khổ vì chồng, trình bày cùng nghệ sĩ Văn Phương), là tâm lý một người làm vợ, làm mẹ thủ thỉ những lời tâm tình với chồng, với con.
Một bài hát nếu chỉ dừng lại ở mức độ cổ động, đôi khi dễ ghi nhớ, mà cũng thật nhanh bão hòa, tan biến dần theo những tràng vỗ tay của người nghe. Còn khi cất lời bằng trái tim của người giữ lửa gia đình, tiếng hát ấy bỗng hóa tiếng lòng chắt chiu bao nỗi niềm. Bởi lẽ, trong tâm thức sâu thẳm của người Việt Nam, lời khuyên bảo từ người mẹ hay người vợ luôn mang sức nặng của tình yêu thương, lòng bao dung vô điều kiện. Lời người mẹ nói với con, lời người vợ dặn khéo chồng, không còn là những quy tắc xã hội cứng nhắc, mà là sự gắn kết của sợi dây tình cảm thêm bền chặt. Như vậy, người nghe cảm thấy không khô khan, mà đang được chở che, bao bọc. Từ đó, mỗi người tự thấy mình có trách nhiệm phải sống tốt hơn, tỉnh táo hơn, để tránh làm tổn thương những người thân yêu đang ngày đêm ngóng đợi. Bằng một cách diệu kỳ, tiếng lòng từ thiên chức ấy đã giúp những bài hát tuyên truyền phòng tránh tệ nạn, thói hư tật xấu đi sâu hơn và neo đậu lại nơi ngõ ngách sâu kín nhất của tâm hồn người yêu âm nhạc.
Xẩm là di sản văn hóa nhưng không phải thứ cổ vật phải được bảo tồn bất động, để hậu thế nhìn ngắm từ một khoảng cách nhất định. Với Mai Tuyết Hoa, từng câu hát xẩm trong xã hội thuở trước chẳng khác gì từng lời răn đầy sâu cay. Thì trong xã hội ngày nay cũng cần kế thừa tinh thần như vậy, bằng cách song hành cùng hơi thở của nhân sinh quan hiện đại. Từ việc cách tân chất liệu âm nhạc đến phép thử thay đổi điểm nhìn trong nghệ thuật, tất cả đều minh chứng cho tầm vóc của Mai Tuyết Hoa - người nghệ sĩ bền bỉ suốt ba thập kỷ, tiên phong trong hành trình làm mới và nâng tầm di sản xẩm.
