Điều này không chỉ cho thấy cả khán giả lẫn nghệ sĩ cần tỉnh táo hơn trong việc giao tiếp trên không gian mạng; mà còn cho thấy sự thay đổi trong cách tương tác giữa người nổi tiếng và khán giả hâm mộ ở thời đại mới, tuy gần gũi và dễ dàng hơn, nhưng cũng có khả năng tạo ra những bất đồng sâu sắc.
|
Sự việc gần đây nhất là đầu tháng 1, bên dưới một video mà nữ ca sĩ Lệ Quyên đăng tải trên nền tảng Threads, một tài khoản khán giả đã để lại bình luận “Her flop era lowk serving”. Theo cách hiểu của giới trẻ, cụm này có nghĩa ngay cả khi không còn ở thời vàng son, thì Lệ Quyên vẫn có được chỗ đứng riêng. Tuy vậy, có thể vì không hiểu tiếng lóng, căn cứ vào từ “flop” nghĩa là “bết bát”, “thất bại” mà cô nghĩ đây là lời chê bai thuần theo nghĩa đen, từ đó có những bình luận không mấy chuẩn mực, gần như mạt sát, mắng nhiếc. Với vụ việc này, có thể thấy Lệ Quyên đã phản ứng thiếu cân nhắc, khi chưa tìm hiểu kỹ càng thì đã phản hồi. Không chỉ chủ nhân bản hit Giấc mơ có thật, một vụ việc cũng xảy ra gần đây với Nhâm Phương Nam - “anh trai” bước ra từ mùa 2 của Anh trai say hi, khi anh đáp trả khán giả bằng những lời lẽ có phần gay gắt.
Điều này cho thấy đứng trước các phản ứng trái chiều, điều cần thiết nhất với người nghệ sĩ đó là bình tĩnh cân nhắc, từ đó có cách xử lý phù hợp. Với những hiểu lầm như đã nói trên, tin rằng nếu có cách tiếp cận bình tâm, mọi việc sẽ không bị đẩy đi quá xa. Nhưng ở phía ngược lại, công bằng mà nói, cũng rất nên thông cảm cho người làm nghệ thuật, bởi quan niệm “làm dâu trăm họ” nên không tránh khỏi những bình luận ác ý nhắm thẳng vào mình. Chẳng hạn với Lệ Quyên, trước khi vụ việc trên xảy ra, cô từng hứng chịu những chỉ trích tiêu cực nhắm đến cá nhân, từ chuyện tình cảm riêng tư, hôn nhân, bạn bè đến phong cách ăn mặc cũng như ngoại hình… Qua đó có thể thấy rằng không chỉ nghệ sĩ mà khán giả cũng cần văn minh trong hành động tương tác, tránh đưa ra quan điểm phiến diện, một chiều rằng bản thân là đối tượng thụ hưởng sản phẩm nghệ thuật thì có quyền chỉ trích, bình luận một cách ác ý cũng như xúc phạm.
Chia sẻ về sự việc này, tiến sĩ xã hội học, chuyên viên tâm lý Phạm Thị Thúy - giảng viên Học viện Chính trị khu vực II bày tỏ: “Đối với khán giả, việc công kích và bình luận khiếm nhã về nghệ sĩ thể hiện giao tiếp thiếu lịch sự, kém văn minh. Về phía nghệ sĩ, hành động đáp trả tiêu cực là sai, nhưng ở khía cạnh nào đó, có thể thông cảm cho họ, bởi họ cũng có không ít tổn thương tinh thần. Nghệ sĩ, nói cho cùng, cũng là con người, cũng có cảm xúc. Khi bị nhục mạ, bêu rếu trên mạng, đôi khi họ không kiềm chế được bản thân. Tôi đang làm công việc tham vấn tâm lý nên nhận thấy sức khỏe tinh thần của người dân nói chung và nghệ sĩ nói riêng đang rất “nóng”, có rất nhiều vấn đề. Khi bị chửi mắng trên mạng, họ phản ứng theo bản năng, kiểu “cả giận mất khôn”, đó là điều rất đáng tiếc”.
So với khán giả vốn đa sắc, đa màu cũng như đa tầng, có thể thấy cách giải quyết đơn giản nhất đối với những sự việc này nằm ở bản thân người nghệ sĩ. Đó không chỉ là cách xử lý tốt nhất, mà còn được quy định trong Bộ quy tắc ứng xử do Bộ VH-TT-DL ban hành năm 2021. Cụ thể, trong đây quy định cách tương tác giữa nghệ sĩ với nhiều đối tượng, từ đồng nghiệp, công chúng, khán giả đến khi tham gia các hoạt động xã hội cũng như các hoạt động báo chí, truyền thông và không gian mạng. Đối với công chúng, Bộ quy tắc cho biết nghệ sĩ phải tôn trọng, lắng nghe, tiếp thu ý kiến đóng góp, ứng xử chân thành, đúng mực, thân thiện và xây dựng hình ảnh đẹp của người hoạt động nghệ thuật. Còn trên không gian mạng, Bộ quy tắc khuyến khích nghệ sĩ sử dụng tài khoản mạng xã hội của cá nhân để tương tác, chia sẻ, đăng tải, cung cấp thông tin chính xác, tin cậy, có ích cho xã hội và đất nước, không sử dụng từ ngữ gây mâu thuẫn, xung đột, ngôn ngữ, hình ảnh phản cảm, trái thuần phong mỹ tục…
Để tránh những lùm xùm không đáng có, theo thạc sĩ Lê Anh Tú - giảng viên Khoa Quan hệ công chúng - Truyền thông (Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM), nghệ sĩ cần được đào tạo bài bản hơn về truyền thông và kỹ năng ứng xử trước công chúng. Ông giải thích: “Bởi lẽ một phát ngôn trên mạng xã hội không đơn thuần là cuộc trò chuyện với một cá nhân, mà là sự thể hiện trước hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người theo dõi. Do đó, yếu tố chuyên nghiệp cần được đặt lên hàng đầu, thay vì hành động theo cảm xúc nhất thời”. Ngoài ra, về phía cơ quan chức năng, tiến sĩ Phạm Thị Thúy cũng cho rằng cần có những biện pháp yêu cầu các nền tảng mạng xã hội siết chặt hơn nữa những bình luận tiêu cực bằng thuật toán. Về phía khán giả, không chỉ nên có ý thức xây dựng, tham gia mạng xã hội một cách văn minh, tích cực, mà việc giáo dục về cách ứng xử trên không gian mạng cũng nên được đưa vào chương trình học từ sớm, như một kỹ năng mềm cần thiết.
Bên cạnh việc cho thấy cả khán giả và nghệ sĩ cần cân nhắc kỹ càng hơn trong giao tiếp, thì vụ việc trên cũng cho thấy mối quan hệ giữa hai đối tượng này đang dần có sự biến chuyển. Chẳng hạn nếu 20 năm trước chỉ có các fanclub hoạt động để ủng hộ nghệ sĩ và sự tương tác mang tính trực tiếp, thì theo chiều phát triển của mạng xã hội, điều này ngày càng dễ dàng với các fanpage, nhóm, cộng đồng... trực tuyến được lập ra. Ở đó không cần các giao tiếp trực tiếp thì nghệ sĩ vẫn có thể trò chuyện với khán giả yêu thích mình. Những ngày gần đây điều này còn nhân rộng hơn, sang các kênh Broadcast hoặc Locket... Từ đó không quá khó thấy tác động của người hâm mộ đến nghệ sĩ ngày càng quan trọng hơn bao giờ hết.
|
Điều này có lợi thế là nghệ sĩ có thể trực tiếp nghe được phản hồi của khán giả, từ đó có những hiệu chỉnh sao cho phù hợp. Đơn cử sau khi bước ra từ chương trình Anh trai vượt ngàn chông gai vô cùng thành công, ca nhạc sĩ Bùi Công Nam trở thành cái tên rất được săn đón. Tuy vậy việc ekip chưa bắt kịp với sự thay đổi mà đáng nhẽ có thể giúp tên tuổi anh ngày càng phủ rộng đã khiến khán giả cảm thấy bất bình. Nhận ra điều đó, nhiều thảo luận trên nền tảng Threads đã được lập ra, dẫn đến nam nghệ sĩ phải lên tiếng trấn an, từ đó có những thay đổi cần thiết cho quá trình hoạt động nghệ thuật. Đây có thể nói là một ví dụ cho thấy sự tích cực của mối quan hệ ngày càng gần gũi, nơi nghệ sĩ và khán giả dường như không còn khoảng cách. Nhưng ngược lại, cũng bởi không còn quá khó để kết nối với nhau, nên những trường hợp đáng tiếc như của Lệ Quyên, Nhâm Phương Nam… cũng có thể xảy ra.
Điều đáng mừng là trong quá trình tiến lên công nghiệp văn hóa, những nghệ sĩ trẻ, theo hướng chuyên nghiệp đang dần xây dựng cho mình một đội ngũ riêng, mà trong đó việc tương tác với khán giả, người hâm mộ được kiểm soát một cách chặt chẽ, nơi các khủng hoảng truyền thông luôn được xử lý đúng hướng, hiệu quả, nhanh chóng. Qua đó cho thấy sự chuyên nghiệp không chỉ cần được thể hiện trên sân khấu, mà còn là cả trên không gian mạng.
