Tiểu thuyết gia người Mỹ gốc Do Thái, Philip Roth là một trong những nhà văn nổi bật của văn học hiện đại Mỹ. Ông sở hữu hàng loạt giải thưởng văn học danh giá của nước Mỹ và thế giới. Tuy nhiên cũng có những giải đoạn Roth bị rơi vào khủng hoảng khi viết. Ông đã từng mô tả giai đoạn năm 1962 đến 1967 là giai đoạn mà ông cảm thấy hoang mang về việc viết. Ông không biết phải làm gì? Ông băn khoăn không biết có thể theo đuổi chủ đề người Do thái nữa hay không. Và cuối cùng thì Roth đã quyết định dừng sự nghiệp viết văn của mình sau khi xuất bản cuốn tiểu thuyết Báo ứng. Cuốn sách thứ 32 của Philip Roth được cho là đã và đang tạo cơn sốt trên văn đàn Mỹ, nhưng dẫu luyến tiếc tài năng của một bậc thầy, nhưng rất nhiều người cho rằng, đây là quyết định khôn ngoan và sáng suốt của Roth.

Philip Roth sinh ở Newark, New Jersey năm 1933. Cha ông là người bán bảo hiểm. Ông từng học ở Đại học Tổng hợp Chiago, nhận bằng thạc sĩ văn chương tiếng Anh. Năm 1955 Roth vào quân đội, nhưng được giải ngũ do bị thương trong thời kỳ huấn luyện cơ bản. Trở về với cuộc sống đời thường Roth tiếp tục con đường học vẫn tại Chicago, và từ 1955 đến 1957 ông trở thành thầy giáo dạy tiếng Anh, đồng thời bắt đầu viết những bài điểm phim cho tờ New Republic.

Cuốn Goodbye Columbus, được xuất bản trong thời gian này và đoạt giải thưởng Sách Quốc gia (National Book Award) và sau đó được dựng thành phim. Cuốn Portnoy’s Complaint trở thành sách bán chạy số một năm 1969 song cũng gắn với nhiều tranh cãi bởi cách viết đậm đặc tình dục, bệnh hoạn và trần trụi của Roth.

Từ cuốn tiểu thuyết này, cuộc đời của Philip Roth đã bước sang một giai đoạn mới với sự nổi tiếng và giàu có. Ông trở thành tâm điểm săn đón của giới truyền thông, và bắt đầu khẳng định được phong cách tiểu thuyết độc đáo của mình. Nhà phê bình Armold Dolin đã viết cho tờ Saturday Review rằng: “Philip Roth đã nhìn sâu vào trái tim người Do thái ở Mỹ, những người phải đối mặt với việc đánh mất bản sắc của mình”. Đây cũng chính là nội dung sáng tác xuyên suốt trong các tác phẩm sau này của Roth.

Vào đầu thập niên 1970, Roth đã viết một loạt các tiểu thuyết châm biếm hoàn toàn khác nhau, nhận được những phản ứng trái chiều của các nhà phê bình và khán giả, nhưng không ai có thể phủ nhận rằng, những tiểu thuyết của ông như The Gost Writer (1979), Zuckerman Unbound (1981), The Anatomy Lesson (1983)... đều là những tác phẩm đặc sắc của Roth.”.

Khi sự nghiệp văn chương càng ngày càng bước vào độ chín thì văn chương của Roth càng trở nên đầy suy nghiệm, chặt chẽ và hướng tới những vấn đề trực thuộc nội tâm con người được thể hiện bởi những kỹ thuật viết đầy biến hóa. Với các tác phẩm như American Pastoral, The Human Stain, The Dying Anima và The Plot Against America được xuất bản trong những năm 1990, ở vào độ tuổi 60, Roth đã thực sự tỏa sáng rực rỡ ở phần cuối cuộc đời ông. Những sáng tác của Roth thường tập trung vào chủ đề người Do thái ở Mỹ với những trăn trở giữa vòng xoáy hiện đại. Lối viết của ông là lối viết kiêu ngạo có nhiều phần độc đoán. Đặc biệt thể hiện trong cách ông viết về tình dục và những người đàn bà.

Nhiều nhà phê bình cũng như độc giả thường xuyên buộc tội Roth rằng ông là “kẻ căm thù đàn bà”. Ông luôn viết về đàn bà một cách trần trụi, thiếu tình cảm. Ngay như trong một cuốn tiểu thuyết được xem là dễ chịu và nhẹ nhàng nhất của Roth là Báo ứng - Nemesis, nhân vật nữ cũng hiện lên dưới ngòi bút của ông không mấy thiện cảm. Philip Roth cũng đã đặt nhân vật chính của mình dưới những cảnh huống buộc phải lựa chọn. Và đứng trước những lựa chọn ấy, con người đều rơi vào sự dằn vặt và đau khổ. Cái kết cuối cùng khi Bucky Cantor bị bệnh bại liệt hành hạ, khiến tương lai của anh hoàn toàn sụp đổ, là lúc Roth đặt ra một câu hỏi cuối cùng về sự sống và nỗi đau của con người. Và rồi cuối cùng thì Roth đã quyết định dừng sự nghiệp viết văn của mình

Minh Tân ( tổng hợp)