Suốt những ngày đầu năm 2026, câu chuyện này trở thành chủ đề bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội. Cuộc tranh luận nhanh chóng trở thành các cuộc “đấu tố” ai đúng, ai sai; đặt ra câu hỏi về trách nhiệm pháp lý của nhà tổ chức lẫn đạo đức người nghệ sĩ.
Giám đốc của Ngọc Việt - bà Nguyễn Thị Thu Hà bị bắt tạm giam và điều tra vì tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Các nghệ sĩ tham gia nhận lại làn sóng chỉ trích. Công chúng nổi giận và bức xúc. Khi câu chuyện dần lắng xuống, cũng là lúc ta nghiêm túc đặt ra câu hỏi, sự việc không đáng có này liệu có mang lại góc nhìn tích cực, mở ra một cuộc đối thoại về bản chất của tổ chức biểu diễn trong giai đoạn mới, nhất là khi quy mô thị trường của lĩnh vực này đang phát triển vượt bậc trong những năm gần đây.
Trước khi Về đây bốn cánh chim trời bất ngờ dừng lại, chúng ta không thiếu những show hoãn/hủy tổ chức biểu diễn. Tất nhiên, số lượng những hoà nhạc vì một lý do nào đó không thể diễn ra là rất ít so với số lượng các sự kiện âm nhạc đã diễn ra. Trên thực tế, những năm gần đây chúng ta chứng kiến các đêm to, nhỏ thu hút hàng trăm ngàn lượt tham dự của người yêu âm nhạc. Và trước khi show “bể” gây ra phẫn nộ, mọi thứ thuộc ngành biểu diễn âm nhạc vẫn vận động một cách khá linh hoạt.
Những chương trình biểu diễn do cơ quan nhà nước tổ chức thường diễn ra trơn tru, ít khi hoãn hay hủy đột xuất. Sự đảm bảo này cho thấy mô hình tổ chức biểu diễn của nhà nước vượt trội hơn so với các chương trình thương mại. Trong khi đó, các hoà nhạc do tư nhân tổ chức thương mại lại thường tổ chức theo kiểu... bầu show. Tức là, một ông bầu nào đó sẽ đứng ra tổ chức các đêm nhạc. Các nghệ sĩ, hoặc các công ty có thể mang ý tưởng đến gặp họ hoặc chính các “bầu show” tự đưa ra ý tưởng và tập hợp các nghệ sĩ, các kỹ sư âm thanh, ánh sáng để thực hiện. Họ chịu trách nhiệm thoả thuận cát-xê với ca sĩ, tìm kiếm đối tác và nhà tài trợ, thuê địa điểm biểu diễn, tổ chức họp báo công bố, bán vé. Trong quá trình đó, bầu show cũng trở thành “người trung gian” (mediator) - làm việc với tất cả các bên tham gia để đảm bảo đêm nhạc được diễn ra.
Trong hai thập kỷ trước, các bầu sô vẫn tỏ ra hiệu quả, khiến thị trường biểu diễn sôi động. Nhiều hoà nhạc hay các hoạt động biểu diễn nghệ thuật được yêu mến và nổi tiếng cũng do một tay các “ông bầu” này đứng ra dàn xếp. Có những bầu sô mát tay nhưng cũng có những người không thực sự thành công và dần rời bỏ “cuộc chơi”. Tuy vậy, dấu ấn của nghề bầu sô vẫn còn đó và cách thức vận hành kiểu bầu sô vẫn còn hiện diện trong ngành công nghiệp biểu diễn tại Việt Nam. Có những đêm nhạc, khán giả tặng hoa và hạnh phúc nhưng cũng có không ít đêm diễn trở nên tan tác theo đúng nghĩa đen từ cách tổ chức vận hành này.
Mô hình tổ chức biểu diễn nghệ thuật ở Việt Nam đặt ở giữa ngã ba đường: hoặc là tiếp tục vận hành theo lối truyền thống với sự hiện diện lớn của bầu sô hoặc cần đi theo mô hình mới tương tự thị trường thế giới, vận hành một cách bài bản với những đơn vị chuyên nghiệp. Nhưng ngay khi quyết định chọn đi theo mô hình mới, kế thừa từ cách vận hành tổ chức của thế giới, cũng đặt ra những thách thức mới và thậm chí là khó có thể ăn khớp và trơn tru trong một sớm một chiều.
Nói thế không có nghĩa là bầu sô sẽ vắng bóng, biến mất hoàn toàn trong ngành công nghiệp biểu diễn đang phát triển tại Việt Nam. Họ đang được đặt vào một thử thách lớn, hoặc là tự chuyển đổi và vận hành thành một cách chuyên nghiệp và bài bản hơn. Anh Phan Khôi, người có kinh nghiệm hơn 20 năm trong lĩnh vực truyền thông tiếp thị, từng tổ chức nhiều sự kiện âm nhạc lớn chia sẻ rằng, thị trường biểu diễn của Việt Nam đang phát triển vượt bậc và vì thế cần một quy trình hiện đại và tiệm cận với thế giới.
Nếu nhìn tổ chức biểu diễn âm nhạc như một ngành công nghiệp giải trí, mà lớn hơn là công nghiệp văn hoá, bầu sô lúc đó chỉ còn là một mắt xích rất nhỏ trong hệ sinh thái rộng lớn. Đằng sau những sự kiện âm nhạc lớn và uy tín, thu hút hàng vạn khán giả hay những buổi biểu diễn riêng tư, phải là những nhà đầu tư tài chính, đội ngũ sản xuất, đạo diễn, người phụ trách sáng tạo, quản lý nghệ sĩ, hệ thống bán vé đạt chuẩn. Trước đây bầu sô có thể liên hệ và làm việc những thành tố này nhưng để đáp ứng được nhu cầu hiện tại, cần có những đại diện uy tín và đủ tầm. Chỉ khi đó mỗi mắt xích này mới làm việc chuyên nghiệp, giữ vai trò rõ ràng, và tạo thành một guồng máy vận hành thống nhất và trơn tru.
Ở những thị trường lớn Bắc Mỹ, các tập đoàn như Live Nation gần như nắm giữ toàn bộ hệ sinh thái biểu diễn. “Họ không chỉ là đơn vị tổ chức mà là một ‘cỗ máy quản trị’ đúng nghĩa. Họ sở hữu công nghệ, thiết bị, kinh nghiệm, mối quan hệ và quy trình vận hành chuẩn mực. Một chương trình hay tour diễn toàn cầu khi được giao cho những tập đoàn này gần như không cho phép sai sót, từ ý tưởng, sản xuất, vận hành cho đến bán vé. Nghệ sĩ toàn cầu lựa chọn họ không phải vì cảm tính, mà vì sự đảm bảo tuyệt đối về chuyên môn và uy tín”, anh Phan Khôi nói.
Nhìn ngược lại thị trường Việt Nam, chúng ta chưa thấy được một đơn vị sản xuất tầm cỡ như vậy. Các “mắt xích” trong hệ sinh thái tổ chức biểu diễn vẫn xoay quanh các bầu sô, nhiều khi cảm tính và thiếu đi những phân tích thị trường, thị hiếu, khả năng vận hành và nâng tầm trải nghiệm của công chúng. Cũng chính điều này khiến cho thị trường biểu diễn tại Việt Nam gặp nhiều vấn đề trong quy trình sản xuất, từ bàn họp ra đến sân khấu biểu diễn.
Một người trong ngành chia sẻ rằng, những show diễn lớn của các nghệ sĩ KPop tổ chức tại Việt Nam thời gian qua như BlackPink, G-Dragon đều do ê-kíp nước ngoài thực hiện từ đầu đến cuối. Dù họ vẫn hợp tác với các nhà tổ chức trong nước nhưng gần như chúng ta không có quyền quyết định trong khâu tổ chức, vận hành. Vì thế, chúng ta chưa có nhiều cơ hội để được “chuyển giao” công nghệ, quy trình vận hành, hay học hỏi được nhiều. Bên cạnh đó, nhiều đêm diễn ở Việt Nam dù thu hút hàng vạn khán giả vẫn phải linh hoạt ứng biến hay thậm chí “chữa cháy” từ khâu bán vé đến từng bàn nâng, bàn xoay, màn hình LED hay thanh chắn bảo vệ ở khu vực khán giả.
Trong những năm qua, Việt Nam đã có những tiến bộ vượt bậc trong lĩnh vực tổ chức biểu diễn. Một vài thương hiệu mạnh đã xuất hiện, các ngôi sao quốc tế hàng đầu bắt đầu để ý và lựa chọn nước ta là địa điểm biểu diễn; hàng vạn khán giả hào hứng “đu concert”... Những dấu ấn này có thể làm lu mờ đi những vận động đến từ khâu tổ chức, vận hành. Chính vì thế vụ việc hủy show Về đây bốn cánh chim trời đặt ra câu hỏi sống còn này. Sự căng thẳng và bức xúc về câu chuyện không vui trong lĩnh vực biểu diễn này mở ra những khả thể của việc nâng cấp và hoàn thiện hệ sinh thái biểu diễn. Câu hỏi đặt ra là, liệu có nhà sản xuất nào đó xứng tầm có thể tạo ra một mô hình tổ chức sự kiện chuẩn mực, nắm trong tay cả tài chính và triết lý rõ ràng? Không dễ có một câu trả lời rốt ráo ngay lập tức nhưng việc đặt ra đúng và trúng sẽ tạo ra những hướng giải quyết, hoàn thiện để tránh đi việc “những cánh chim trời” bơ vơ trong một thị trường biểu diễn năng động, với dư địa vẫn còn dồi dào.
 |
| Công nghệ trình diễn sân khấu. Ảnh Thanh Huyền |
