Cao Việt Quỳnh bắt đầu với bộ tiểu thuyết 3 tập Người sao chổi từ khi 9 tuổi. Chỉ 3 năm sau, Quỳnh ra mắt bộ tiểu thuyết có yếu tố sci-fi (kỳ ảo) và fantasy (khoa học viễn tưởng) này và nhanh chóng gây chú ý vào thời điểm 2020. Ngoài giải thưởng Sách quốc gia năm 2022, bộ tiểu thuyết ba tập Người sao chổi của Quỳnh còn được trưng bày, giới thiệu tại Hội sách bản quyền quốc tế Bangkok lần thứ 20, Hội sách quốc gia Thái Lan lần thứ 50, Hội sách quốc tế Bắc Kinh lần thứ 30…
Tôi nhớ lần đầu gặp Cao Việt Quỳnh là hôm ở Hội nghị người viết trẻ TP.HCM năm 2024, Quỳnh là đại biểu trẻ tuổi nhất tham dự và trình bày tham luận về trí tưởng tượng, sự sáng tạo trong sáng tác. Đón Quỳnh từ thang máy, sắp xếp cho Quỳnh trả lời phỏng vấn các báo đài, tôi thấy Quỳnh có chút rụt rè và nhút nhát. Các câu trả lời của em phần lớn rất chân thật, lắm lúc cánh phóng viên phá lên cười vì sự đáng yêu của Quỳnh. Nhưng, khi đứng trên sân khấu để trình bày tham luận, tôi thấy Quỳnh có suy nghĩ thật sự chín chắn và quyết liệt cho hành trình văn chương của mình. Không chỉ là cậu bé phiêu lưu cùng trí tưởng tượng và những câu chuyện của riêng mình, ở Cao Việt Quỳnh còn là một sự xác tín cho con đường mình chọn, dòng văn học mình đeo đuổi và một tương lai lan tỏa văn chương Việt ra quốc tế.
|
2. Cao Việt Quỳnh sinh năm 2008 mà sở hữu cho mình nhiều thành tích đáng nể. Không phải dễ viết tiểu thuyết, nhất là sci-fi và fantasy, như Quỳnh từng chia sẻ em tâm đắc câu nói của Ralph Waldo Emerson: “Viễn tưởng tiết lộ sự thật đã bị che đi.” Với riêng Cao Việt Quỳnh thì văn học không phải là tập hợp những “lời dối trá” như một số người nói. Dù có kì diệu đến đâu, có khó tin đến đâu, nó vẫn phản ánh sự thật. Trong tư duy sáng tạo của mình, Quỳnh cho rằng fantasy hay sci-fi, thể loại cây bút trẻ này đang theo đuổi, là “xa sự thật” nhất nhưng thông điệp qua các bộ tiểu thuyết của Quỳnh vẫn là mơ ước đấu tranh cho một tương lai tốt đẹp.
Bộ tiểu thuyết mới nhất mà Cao Việt Quỳnh trình làng là Lục địa Rồng, 5 tập, viết từ những năm tháng cấp 2 và ra mắt độc giả khi vừa đậu vào cấp 3. Năm cuối lớp 9, Quỳnh vừa học thi, vừa hoàn thiện các chương cuối. Quỳnh đắm chìm vào không gian tiểu thuyết bất kể nơi đâu. Có lần chị Nguyễn Quỳnh Trang đến trường đón Quỳnh tan học, từ xa, chị thấy con mình cắm cúi vào chiếc máy tính bảng để viết, mặc chung quanh các bạn học nô đùa, bày đủ thứ trò chơi. Giữa không gian huyên náo ấy, dưới tán cây xanh, Quỳnh vẫn miệt mài cho việc sáng tác. Khoảnh khắc đó, chính chị Trang cũng lặng im đứng nhìn. Chị biết với Quỳnh, văn chương đã là máu trong cơ thể, không chỉ là đam mê, mà đó chính là sự sống.
Khi đọc bộ tiểu thuyết Lục địa Rồng, tôi thấy Cao Việt Quỳnh tiếp tục giữ lối viết kết hợp giữa hai yếu tố kỳ ảo - siêu nhiên và khoa học viễn tưởng, nhưng mang không khí hiện đại, tinh thần thanh xuân vào tác phẩm lần này. Đã hơn 20 năm kể từ trận chiến giữa Trái Đất và Sao Hỏa, thế giới đã trở lại bình yên. Thành, vị cứu tinh của nhân loại, người đã đánh bại vị vua Sao Hỏa tàn ác và đem lại hòa bình cho cả hai hành tinh, cuối cùng cũng có được hạnh phúc bình dị của một người cha. Jim, con trai của Thành lại bước vào những cuộc phiêu lưu mới. Đây là cuộc chiến giữa chính nghĩa và hắc ám. Lật mở từng chương tiểu thuyết, bạn đọc có thể gặp những nhân vật của thần thoại Hy Lạp, La Mã, Bắc Âu, Ai Cập… cùng những nhân vật rất quen thuộc của truyền thuyết, huyền thoại dân gian Việt Nam như Sơn Tinh, Thủy Tinh, người Âu Lạc… Với khối lượng nhân vật đồ sộ lên đến hàng trăm người đều có khả năng siêu nhiên, phi thường và ở những thời khắc nhất định có thể hoá thành những siêu nhân, Lục địa Rồng là tiểu thuyết hành động li kì, hấp dẫn.
Và tôi tự hỏi chàng trai 16 tuổi tôi gặp có bao nhiêu thế giới trong trí não cậu ấy. Câu hỏi này đến ngay cả mẹ Quỳnh cũng cười chào thua, chẳng thể trả lời. Chị chỉ biết ngoài giờ học, phụ mẹ việc nhà, giúp mẹ chăm em thì thời gian còn lại của Quỳnh là viết. Quỳnh không dùng mạng xã hội, không có điện thoại riêng. Quỳnh chỉ có máy tính và những câu chuyện thuộc thế giới xa lạ nào đấy trong đầu mình. Quỳnh cần kể và may mắn độc giả thích đọc.
3. Sau khi tiếp xúc cùng Cao Việt Quỳnh tại Hội nghị người viết trẻ TP.HCM năm 2024, tôi ngỡ ngàng nhận ra những dòng chảy âm thầm của một thế hệ trẻ cực kỳ năng động và sáng tạo đang từng ngày tạo nên những cuộc bứt phá ngoạn mục. Chính Cao Việt Quỳnh tự rèn mình trong một kỷ luật viết, học ngoại ngữ, tìm đọc tác phẩm bằng tiếng Anh, thậm chí phân tích những tác phẩm được chuyển thể thành phim. Trong câu chuyện của Quỳnh, mới 16 tuổi khi ấy, đã là một khát khao bỏng cháy dành cho sự phát triển văn học Việt Nam.
Chúng ta đang đi vào kỷ nguyên số hòa nhập cùng thế giới, văn học Việt Nam vì vậy cũng phải phát triển để tiệm cận toàn cầu. Theo dõi dòng chảy văn học của thế hệ GenZ, tôi cảm nhận các bạn trẻ ngày càng được tiếp xúc nhiều hơn với phim ảnh, sách báo và những tác phẩm nước ngoài, văn hóa phương Tây. Điều này cũng ảnh hưởng đến tư duy sáng tạo của các em. Nhưng một điều chắc chắn, các em không đánh mất bản sắc của văn hóa cốt lõi tạo nên giá trị của người Việt. Ngược lại, càng nhiều tác phẩm Việt Nam được dịch ra nước ngoài, tới tay bạn bè thế giới. Chính sự tự do và năng động này đã sinh ra thế hệ đặc biệt trong văn học. Ngày càng có nhiều tác phẩm kì ảo, khoa học viễn tưởng, lãng mạn, trinh thám, kinh dị do người Việt, cho người Việt, tạo ra một sự giàu có, đặc sắc cho văn học Việt. Sự đa dạng này giúp văn học Việt Nam có thể đến tay nhiều bạn trẻ, cũng như là dễ tiếp cận hơn đối với bạn bè quốc tế.
Như đã nói, có thể nhiều người cho rằng viễn tưởng chỉ là “lời nói dối”, “không có thật”. Nhưng Quỳnh không cho là vậy. Bởi, với Quỳnh, dù bối cảnh có viển vông tới đâu, thì viễn tưởng vẫn là cái gương phản ánh đời thực. Nhiều bộ phim, câu chuyện có thể tác động mạnh mẽ đến người xem, người đọc. Chúng có sức mạnh để thay đổi cuộc sống của một con người, đem lại những bài học quý giá. Viễn tưởng cho tác giả sức mạnh thỏa sức sáng tạo, không bị những định luật thông thường của thực tế trói buộc. Và yếu tố kì ảo luôn hiện hữu và đóng vai trò to lớn trong lịch sử Việt Nam, từ những câu chuyện thần thoại, ngụ ngôn, sử thi tới thơ ca, truyền kì. Rõ ràng, trong tâm thức của chàng trai trẻ này, hành trang văn chương được tạo lập bằng nền tảng tri thức rất vững vàng.
Quỳnh luôn luôn đề cao sức mạnh của cảm xúc và tư tưởng khi viết. Dù bản thân cốt truyện có thể kì ảo với những phép thuật và yếu tố kì bí, thì nhân vật với chiều sâu vẫn có thể làm cái neo cho người đọc. Nếu những nhân vật bộc lộ cảm xúc chân thật, gần gũi sẽ làm người đọc quan tâm, đắm chìm trong thế giới kì ảo mặc dù đó là sự tưởng tượng. Xen vào đó, Quỳnh sẽ thêm vào những khó khăn, sai lầm, khuyết điểm và trải nghiệm rất thực, rất con người, để độc giả có thể dễ dàng liên tưởng, tạo kết nối với nhân vật. Thông điệp trong tiểu thuyết của Quỳnh cũng rất nhân văn và đầy niệm ý. Câu chuyện ở bất cứ thể loại nào, dù có kì lạ, tăm tối đến đâu đều phải hướng tới cái thiện, cái đẹp, lan tỏa sự lạc quan, cho ta thấy ánh sáng cuối đường hầm.
4. Trong lần trao đổi gần đây nhất khi Cao Việt Quỳnh chuẩn bị tham dự tọa đàm “50 năm văn học Việt Nam” do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức vào trung tuần tháng 10 năm 2025 tại TP.HCM, nhà văn Nguyễn Quỳnh Trang khoe với tôi là Cao Việt Quỳnh đã hoàn thành bộ tiểu thuyết Người lái xe của Merlin gồm 4 tập, và đã có nhà xuất bản mua bản thảo này. Kỳ thực, với Quỳnh, tôi tin đây là ca độc lạ nhất văn đàn Việt, khi mới 17 tuổi, em sở hữu 3 bộ tiểu thuyết, tổng 12 tập. Tôi đùa với chị Quỳnh Trang, chỉ có thể là Cao Việt Quỳnh, ngay cả chị em chúng tôi, hoặc bạn văn chuyên nghiệp, mấy ai có sức sáng tạo cỡ như Quỳnh.
Hành trình văn chương của Cao Việt Quỳnh còn dài, xa và đầy những thử thách với dòng văn học kỳ ảo - viễn tưởng, nhưng có lẽ với sự xác tín ngay từ nhỏ cho đến bây giờ, cùng sự học hỏi không ngừng nghỉ, nhất là khoản ngoại ngữ đang được Quỳnh chú trọng, tôi vẫn tin dòng văn học này sẽ định danh một Cao Việt Quỳnh không chỉ ở lãnh thổ Việt Nam, mà còn lan xa hơn nữa.
