Tác phẩm có sự tham gia của dàn diễn viên tên tuổi nhiều thế hệ như NSND Thanh Thủy, NSƯT Ốc Thanh Vân, Trần Ngọc Vàng, Võ Tấn Phát…, dưới sự dẫn dắt của nhà sản xuất Võ Thanh Hòa (từng quen thuộc với loạt bom tấn Việt ăn khách như Siêu lừa gặp siêu lầy, Quỷ cẩu…) trong vai trò giám đốc sáng tạo.
Đạo diễn Lưu Thành Luân có cuộc trò chuyện với báo Văn nghệ, chia sẻ những mong muốn về việc định hình một dòng phim kinh dị mới tại Việt Nam, trong đó nội dung, bối cảnh gắn liền với đời sống tinh thần, văn hóa dân gian Việt Nam.
Sau loạt phim linh dị Quỷ cẩu và Linh miêu: Quỷ nhập tràng, anh hiện tiếp tục với Heo Năm móng. Khi nhìn lại ba dự án, anh thấy sự thay đổi rõ nhất trong tư duy làm phim của mình thể hiện ở đâu: Cách kể chuyện, quy mô sản xuất hay cách tiếp cận yếu tố tâm linh?
Sau khi hoàn tất phim Heo năm móng, tôi nghĩ thứ mình thay đổi nhiều nhất chính là cách làm việc với diễn viên. Những lời mình truyền đạt, tôi cho rằng hiện giờ họ dễ hiểu hơn, nhờ đó mà cách diễn viên vào vai, thể hiện nội tâm nhân vật cũng đúng với mong muốn của đạo diễn.
Không chỉ vậy, tôi cũng tự thấy cách mình kể một câu chuyện trở nên đổi khác. So với những tác phẩm trước, lần này nhịp kể của tôi có phần chậm rãi hơn. Nhưng không vì thế mà mang đến sự nhàm chán. Tôi buộc phải chậm lại để tập trung, nhấn mạnh vào không khí của tình huống, từ đó có không gian, thời gian tạo cảm xúc cho khán giả.
 |
| Đạo diễn Lưu Thành Luân trên trường quay phim "Heo năm móng". Ảnh: NVCC |
Truyền thuyết “heo năm móng” trong văn hóa Khmer vốn rất đặc biệt, thậm chí mang màu sắc cấm kị. Khi đưa lên màn ảnh, đâu là ranh giới giữa tôn trọng tín ngưỡng và sáng tạo điện ảnh mà anh phải cân nhắc?
Câu chuyện về heo năm móng vốn là truyền thuyết trong dân gian Việt Nam. Nhưng nếu bây giờ tôi kể một câu chuyện y chang những gì mọi người từng nghe trước đây thì hẳn sẽ chẳng còn thú vị. Vậy nên chúng tôi phải đi sâu vào bản chất “heo năm móng là gì?” Từ đó, chúng tôi dùng ý tưởng về một linh hồn bên trong vỏ bọc và hình hài heo năm móng để làm cái gốc, phát triển câu chuyện của riêng mình.
Thêm nữa, đây cũng không phải là phim tài liệu để mình “bê nguyên xi” mọi thứ trong đời thực vào cho khán giả xem. 90% nội dung phim là cốt truyện mới, nhưng được lấy cảm hứng từ những câu chuyện truyền miệng trong dân gian. Chúng tôi dùng chất liệu văn hóa bản địa để xây dựng không gian, bối cảnh. Và khi đặt tất cả nguyên liệu này vào chung một khung hình, khán giả sẽ dễ dàng hình dung, cảm nhận một sự gần gũi. Tôi cũng mong rằng thông điệp từ bộ phim cũng vì thế mà đọng lại sâu sắc trong tâm khảm của khán giả.
Ê-kíp trước đó từng đi thực địa tới 6 tháng tại miền Tây để nghiên cứu văn hóa. Trong quá trình đó, có chi tiết nào từng khiến anh phải thay đổi, điều chỉnh cách xây dựng kịch bản ban đầu?
Bối cảnh chính của Heo năm móng được quay ở Trà Vinh, trong khi hầu hết truyền thuyết về heo năm móng phổ biến và nổi tiếng nhất ở Sóc Trăng. Nhưng khi chúng tôi tới đây khảo sát mới thấy có những đặc điểm chưa phù hợp cho việc quay phim. Đó là còn chưa kể tới việc cả Sóc Trăng khi đó lại chỉ còn có mỗi một “cô Năm Hợi” - là một “cô” heo năm móng đang được chăm sóc trong một ngôi chùa. “Cô” lại rất lớn tuổi, không phù hợp để vào phim.
Hầu hết các chi tiết bối cảnh liên quan đến cộng đồng Khmer ở Sóc Trăng đều mang dáng vẻ hiện đại, trong khi mốc phim theo kịch bản lại đâu đó quãng 2013-2014, tức là mọi thứ đều cần phải cũ kĩ và đơn sơ hơn. Khi chúng tôi tới Trà Vinh, những bối cảnh mình đang chờ đợi và tìm kiếm bấy lâu mới dần hiện ra trước mắt. Mà ngay cả thế, chúng tôi cũng không thể dễ dàng bắt tay quay hình ngay được. Có những địa điểm lại thuộc quần thể di tích văn hóa - lịch sử. Vậy là chúng tôi phải tách phần bối cảnh đó ra quay riêng. Ngôi miếu trên núi xuất hiện trong phim khi mọi người xem, đó chính là bối cảnh được phục dựng giống phiên bản thật và chỉ dùng để quay phim.
Vì những sự phức tạp và khó lường như vậy, chúng tôi thường phải đi thực địa trước rồi mới xây dựng kịch bản chi tiết, đỡ tốn nhiều thời gian và chi phí. Ban đầu, tôi chỉ viết ra sườn nội dung, sau đó đi tìm địa điểm, phải đến trực tiếp và trải nghiệm văn hóa, không khí, con người ở khu vực đó. Khi đã có đủ thông tin, chúng tôi mới lên kịch bản chi tiết cho từng phân đoạn.
 |
| Một cảnh trong phim "Heo năm móng". Ảnh: ĐPCC |
Khi làm phim về tâm linh - vốn là lĩnh vực khá nhạy cảm, anh thường cân nhắc điều gì, chuẩn bị cách xử lí ra sao để tránh việc vô tình củng cố mê tín trong khi vẫn giữ được độ “đáng tin” cho câu chuyện?
Đúng là những yếu tố này trong các bộ phim linh dị luôn cần được suy nghĩ thấu đáo, cân nhắc cẩn thận. Trong những chi tiết tôi đã sử dụng như múa bóng rỗi hay múa chằn đặc trưng của người Khmer, bản chất những hoạt động này đều mang yếu tố tâm linh, nhưng đều đã được Nhà nước công nhận trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Vì vậy tôi cũng tự tin để khai thác trong phim của mình.
Toàn bộ yếu tố tâm linh trong những bộ phim tôi đã thực hiện đều có thông điệp rõ ràng. Tôi cũng luôn tự hỏi mình đưa chuyện tâm linh này vào phim với mục đích gì? Nếu là để truyền bá, mang ý đồ tiêu cực, tạo cảm giác hù dọa ghê sợ cho khán giả thì rõ ràng không nên. Với riêng bộ phim Heo năm móng lần này, chúng tôi sử dụng yếu tố tâm linh để nhấn mạnh rằng việc buôn thần bán thánh sẽ nhận về hậu quả khôn lường.
Hầu hết những câu chuyện linh dị có nguồn gốc dân gian đều bắt đầu bằng truyền miệng. Anh và ê-kíp đã làm thế nào để đảm bảo tính xác thực cho những chi tiết, câu chuyện mình khai thác đưa vào phim?
Khi bắt đầu câu chuyện với mỗi linh vật, tôi sẽ phải tìm hiểu chi tiết nguồn gốc của nó. Chẳng hạn giai đoạn làm Linh miêu: Quỷ nhập tràng, thú thực tôi còn chẳng biết linh miêu là như thế nào. Khi nghiên cứu, tìm hiểu chi tiết tôi mới quyết định bối cảnh câu chuyện sẽ phải ở miền Trung - nơi truyền thuyết về “mèo ma” rất phổ biến. Chúng tôi lựa chọn thành phố Huế và cũng dành nhiều tháng trời lăn lộn nơi đây, đi tới từng hang cùng ngõ hẻm, hỏi thăm về nghề khảm sành sứ. Cứ vừa đi vừa tìm hiểu, vừa viết lại câu chuyện dựa trên hiểu biết của mình với trục chính là ngành nghề đó. Nhờ đào sâu tìm kiếm công phu, hành trình này còn đem tới cho tôi những cơ hội gặp gỡ nhiều nhân vật bản địa giúp mở mang khám phá, học hỏi lĩnh vực mới.
Anh đánh giá thế nào về dòng phim kinh dị dân gian Việt Nam? Làm thế nào để dòng phim này có cơ hội trở thành “thương hiệu xuất khẩu”, tương tự cách Thái Lan hay Hàn Quốc đã làm với văn hóa của họ?
Khi mới bắt đầu làm chuỗi phim linh dị, chúng tôi cũng tham vọng mỗi tác phẩm còn mang cả yếu tố giới thiệu những cảnh đẹp, nét văn hóa đặc trưng của một vùng miền nào đó ở Việt Nam. Có lần tới Pháp trong khuôn khổ chiếu phim Quỷ cẩu, tôi đã rất vui khi chứng kiến khán giả hào hứng và chia sẻ rằng nhờ xem phim, họ mới biết Việt Nam có những truyền thuyết như vậy. Đó là động lực rất lớn để chúng tôi tiếp tục kiên định với chuỗi linh dị này. Nó không chỉ còn là câu chuyện để mang về doanh thu, chúng tôi còn mong muốn khán giả nước ngoài sẽ nhớ về Việt Nam với những dấu ấn riêng biệt. Cũng giống việc Trung Quốc thì nổi tiếng với Cương Thi, phương Tây thì ai ai cũng nghĩ ngay đến Dracula. Còn Việt Nam mình thì có gì? Chúng tôi rất muốn đưa những nhân vật, những truyền thuyết thuần Việt như vậy vào phim ảnh để giới thiệu văn hóa dân gian của mình ra thế giới.
Thúy Hằng thực hiện
