Nhưng ngược lại, không ít phim dùng cảnh 18+ như yếu tố gây tò mò, câu khách. Bên cạnh dán nhãn giới hạn cho phim, cần có giám sát viên cảnh nhạy cảm khi phim đang sản xuất.
Thời gian gần đây, bộ phim truyền hình Đồng hồ đếm ngược phát sóng trên VTV thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả, với nhiều bình luận trái chiều trong cách khai thác cảnh tình dục. Bên cạnh yếu tố mới mẻ, cách khai thác “cảnh nóng” của bộ phim này vẫn đi vào những “sai lỗi” khiến công chúng không dễ tiếp nhận.
Nhân câu chuyện này, báo Văn nghệ đã có cuộc trò chuyện với biên kịch Nhung Khìn - người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực báo chí, điện ảnh và truyền hình. Chị là biên tập nội dung của các chương trình nổi tiếng như Vietnam Idol, Vietnam’s got talent, Cuộc đua kỳ thú,… và hiện là Giám đốc nội dung của SK Pictures. Chị cũng là biên kịch của các bộ phim điện ảnh: Trên bàn nhậu dưới bàn mưu, Con nhót mót chồng, Chị chị em em 2.
|
- Ở quan điểm cá nhân, tôi thấy yếu tố tình dục trên phim truyền hình Việt được khai thác theo các motip khá quen thuộc như trong: Sống chung với mẹ chồng, Quỳnh búp bê - các bộ phim về đời sống của những người bên lề, người yếu thế... Tuy nhiên, ở Đồng hồ đếm ngược, tôi thấy motip khai thác tình dục có màu sắc BDSM (chỉ các hành vi tình dục mang tính kiểm soát, thống trị, phục tùng…) Chị nghĩ sao về hướng khai thác này?
- Quan điểm cá nhân của tôi là: Đã sáng tạo nghệ thuật, chúng ta không nên né tránh bất kỳ đề tài nào. Nhưng với các đề tài khó, chúng ta cần thời gian nghiên cứu tìm hiểu chi tiết và cần có sự tham vấn của các chuyên gia có chuyên môn. Đối với tôi, tình dục là một đề tài rất khó. Và hành vi tình dục của các nhân vật trong phim là để bộc lộ bề dày và chiều sâu tâm lý của họ.
Trước đây, BDSM được nhận định là một rối loạn tâm thần. Tuy nhiên, hiện nay Hiệp hội Tâm thần học đã loại bỏ BDSM khỏi danh sách bệnh tâm thần, nhìn nhận đó là một cách thể hiện tình dục khác biệt, một sở thích, hoặc một phong cách sống của những người trưởng thành, có nhận thức và tự nguyện. Vì vậy, khi khai thác yếu tố này, biên kịch, đạo diễn và êkíp sản xuất phim phải là những người đầu tiên nhận thức rõ về hành vi tình dục để tránh thể hiện hành vi này một cách “bỡn cợt” trên phim.
Nhưng có một thực tế phải thừa nhận rằng chúng ta đã không dám công khai khai thác các nội dung có yếu tố tính dục trong thời gian dài. Và đa số chúng ta chưa có nhận thức đầy đủ về sức khỏe tâm thần, các dạng hành vi và hoạt động tình dục. Vì vậy, êkip sản xuất phim phải cẩn trọng và cân nhắc về các yếu tố: tệp khán giả, khung giờ phát, giá trị xã hội, v.v…
- Dưới góc độ một nhà biên kịch, đâu là những yếu tố quan trọng nhất khi chị đặt bút viết xuống một cảnh gợi cảm, và biết cảnh đó sẽ hợp lý và có ý nghĩa khi được truyền tải qua ngôn ngữ hình ảnh?
- Với từng kịch bản, việc biên kịch xây dựng các phân đoạn có yếu tố tính dục và bạo lực tình dục là cần thiết nếu chúng làm dày tâm lý nhân vật và thúc đẩy nhân vật hành động để đưa diễn biến bộ phim phát triển lên cao trào.
“Cảnh này có góp phần xây dựng tâm lý nhân vật không? Cảnh này đóng góp gì cho giá trị của bộ phim?” là hai câu hỏi quan trọng nhất trước khi biên kịch quyết định đưa phân đoạn có yếu tố tính dục vào kịch bản. Theo tôi, biên kịch xuất sắc là biên kịch biết “điều chế” liều lượng và nồng độ các cảnh có yếu tố tính dục phù hợp với mục đích, mục tiêu của bộ phim và dự án mà họ đang thực hiện.
- Ở phía ngược lại, chị thấy một trong những lỗi thường gặp của các biên kịch khi viết về cảnh nóng tại thị trường điện ảnh Việt Nam là gì?
- Trong lịch sử điện ảnh Việt Nam, nhiều cảnh nóng có sức nặng và vô cùng quan trọng trong phim. Có thể kể ra như Cô gái trên sông, Đêm hội Long Trì, Chơi vơi, Tro tàn rực rỡ, Cánh đồng bất tận… Vì những “cảnh nóng” đó góp phần xây dựng tâm lý nhân vật và thúc đẩy mạch phim phát triển, thậm chí còn là nút thắt quan trọng của kịch bản. Vì vậy mà chúng ta không thể “bóc” các cảnh nóng đó khỏi bộ phim được.
Nhưng ở nhiều phim khác, chúng ta hoàn toàn có thể bóc được các cảnh 18+ khỏi phim mà tâm lý nhân vật không bị ảnh hưởng, giá trị bộ phim cũng không bị ảnh hưởng. Cho nên tôi cho rằng, khi cảnh nóng trong phim mà còn bóc ra khỏi phim được thì biên kịch và đạo diễn đã mắc lỗi rất lớn.
- Việc tham vấn bác sĩ tâm lý, chuyên gia tâm lý, đọc sách tâm lý học, trao đổi với các bạn trong các hội nhóm về tâm lý tình dục quan trọng như thế nào đối với biên kịch khi viết những cảnh 18+, thưa chị?
- Câu trả lời là, vô cùng quan trọng. Bởi vì cho dù hiểu biết của biên kịch sâu sắc đến thế nào thì biên kịch vẫn không có đủ chuyên môn để đưa ra các nhận định hoặc kết luận chính xác về các hành vi tình dục. Và việc tham vấn chuyên gia, trao đổi với các cá nhân cụ thể sẽ giúp biên kịch có được cái nhìn vừa tổng quan vừa chi tiết về tâm lý học tình dục để xây dựng cấu trúc kịch bản tốt hơn, xây dựng hệ thống nhân vật chặt chẽ hơn và phát triển tâm lý nhân vật một cách logic hơn.
- Trên trường quay của hầu hết các bộ phim Hollywood đều có những giám sát viên cảnh nhạy cảm (intimacy coordinator). Những người này không chỉ giám sát, mà còn điều phối, đảm bảo cho những cảnh nhạy cảm. Liệu ở thị trường phim ảnh Việt Nam (điện ảnh và truyền hình) đã có vị trí này?
- Trong hiểu biết của tôi thì chưa có dự án phim Việt Nam nào có intimacy coordinator thật sự, cũng chưa có cá nhân nào đủ chuyên môn, kinh nghiệm để đảm nhiệm vị trí này. Thông thường đạo diễn là người phải kiêm nhiệm công việc đó. Điều này có thể giúp cho đạo diễn kiểm soát bộ phim theo màu sắc mình mong muốn nhưng lại là thách thức lớn cho chính họ. Bởi vì nếu việc điều tiết cảnh quay không thuận lợi thì đạo diễn, diễn viên và êkíp dễ vướng vào các rắc rối.
- Chị thấy vị trí giám sát viên cảnh nhạy cảm quan trọng như thế nào đối với bối cảnh làm phim Việt Nam, khi ngày càng nhiều nhà làm phim cũng như Cục Điện ảnh ngày càng cởi mở hơn với cảnh nhạy cảm trên phim?
- Theo tôi, vị trí intimacy coordinator thật ra là một trung tâm điều phối tâm lý, giúp kết nối các bên với nhau để cùng hiểu được mục đích của cảnh quay và đạt được sự đồng thuận nhanh chóng. Nhưng nhân sự đảm nhận được vị trí này lại cần có nhiều kinh nghiệm và hiểu biết thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như pháp lý, tâm lý học, sản xuất phim, điều phối cảnh quay… Vậy nên, tầm quan trọng của vị trí này thì ai cũng biết nhưng tại Việt Nam, tìm đâu ra một người như vậy trong bối cảnh sản xuất phim hiện nay mới là vấn đề lớn. Hy vọng rằng khi điện ảnh Việt Nam chuyên nghiệp hơn, và phát triển mạnh hơn thì chúng ta sẽ có những nhân sự chuyên nghiệp cho các vị trí nghe qua có vẻ dị biệt nhưng lại vô cùng quan trọng trên phim trường này.
- Tình dục là một trong những yếu tố để dán nhãn cho phim, bên cạnh ngôn ngữ, cảnh bạo lực… Với phim điện ảnh việc dán nhãn dễ dàng, nhưng phim truyền hình thường bị lược mất ở Việt Nam? Đây có phải là điều bất cập và cần được thay đổi trong phân loại, đánh giá phim truyền hình Việt Nam, thưa chị?
- Tôi cho rằng dán nhãn là việc nên làm. Bởi vì quy định giúp mọi thứ minh bạch, có ích cho cả nhà sản xuất phim và khán giả truyền hình. Các đơn vị sản xuất phim truyền hình cần có hành lang pháp lý rõ ràng để biết mình được làm gì và không nên làm gì. Và cũng đã đến lúc các kênh truyền hình Việt Nam cần dán nhãn cảnh báo nội dung và có những khung giờ phát sóng dành riêng cho các bộ phim không phù hợp với tất cả các độ tuổi.
- Hiện chị đang thực hiện dự án nào, có dự án nào sắp ra mắt có thể chia sẻ với độc giả?
- Rất cám ơn sự quan tâm của báo Văn nghệ! Các dự án tôi đang thực hiện vẫn chưa đến giai đoạn công bố dự án nên chưa chia sẻ được. Nhưng dựa vào các quy định hiện tại thì hầu hết các dự án sắp tới của tôi có lẽ sẽ dán nhãn 16+ và 18+.
- Cảm ơn chị đã chia sẻ!
Phan Chung thực hiện
