Nguồn: Pinterest

Nhân viên lễ tân, hoặc phụ trách bảo dưỡng, chắc tùy hứng nghịch ngợm mà thích treo gì thì treo. Ngày nào cũng như ngày nào, cứ tới giờ vào sở và tan tầm, một đoàn người dài xếp hàng trước ba thang máy. Nếu văn phòng không ở tầng chín thì Arrigo đã đi cầu thang bộ. Lâu lâu anh cũng leo, cho có vận động, nhưng hôm ấy anh thấy hơi mệt.

Thang máy đến, chật ních nhân viên từ tầng hầm một và hai. Arrigo gồng mình chen vào, cố gắng sao cho không thất lễ. Thang đóng và đi lên, dừng ở mỗi tầng, rung lắc chông chênh, người ra kẻ vào chào nhau kín đáo.

Tầng chín, Arrigo đi ra và dập thẻ chấm công: hai năm trước, người ta cho lắp mỗi tầng một đồng hồ quả lắc(1) - một phát kiến thông thái. Trước, chỉ có một cái ở tầng trệt, gây ách tắc thường xuyên, chủ yếu vì những kẻ vô kỷ luật luôn tìm cách luồn lách qua mặt người khác.

Trong văn phòng, mọi người đã đến gần hết. Arrigo ngồi vào chỗ, lấy từ ngăn kéo đầu ra tấm ảnh màu của vợ và con gái, từ ngăn thứ hai đồ đạc và những phiếu còn tồn đọng từ hôm trước. Phải làm vậy là vì một chấp niệm của gã sếp: Cuối ngày, mặt bàn phải trống. Ai cũng thắc mắc lý do. Chắc chắn không phải để tiện cho việc dọn dẹp rồi, ở đây chỉ vệ sinh mỗi năm đôi ba lần: Ai không thích bụi thì tự đi mà phủi.

Arrigo làm việc hành chính. Mỗi ngày, tầng trên gửi xuống một xấp phiếu, mỗi phiếu ghi tên một người và ngày chết của họ, Arrigo chỉ cần điền vào phương thức tử vong. Công việc làm anh phát cáu vì nhiều nhẽ. Thời hạn mỗi ca mỗi khác: Có ca nhiều năm nữa mới chết, có ca chỉ sau vài tháng, hoặc vài ngày, chẳng có một quy tắc rõ ràng nào cả, anh thấy thật bất công. Chuyện không có một quy định gì về tuổi tác cũng vô lý: Có những ngày, người ta đưa cho anh hàng trăm phiếu toàn trẻ sơ sinh. Và gã sếp thì luôn cằn nhằn vì anh quá chung chung: Gã này chắc chắn bản tính độc ác hoặc nghiện tin giật gân. Không chịu cái nhãn “tai nạn” cụt ngủn, hắn đòi anh phải viết chân tơ kẽ tóc tiến trình dẫn đến cái chết, và không bao giờ biết thỏa mãn là gì. Gã còn yêu sách ngày ghi trên phiếu và phương thức tử vong phải liên quan với nhau. Điều này làm Arrigo điên cả đầu.

Phiếu đầu tiên trong ngày không làm khó Arrigo. Yen Ch’ing-Hsu, năm mươi tám tuổi, độc thân, sinh sống ở Han Tou, bốc xếp ở cảng, không bệnh tật gì nghiêm trọng. Han Tou ở đâu, Arrigo mù tịt: động đến cái gì cũng giở bản đồ thì quá tội! Yen còn hưởng dương được ba mươi sáu ngày nữa, và Arrigo hình dung Yen ngồi trên một cuộn cáp, trong nền một buổi chiều tà miền Viễn Đông, đối mặt với mặt biển đục ngầu màu vỏ chuối, công việc vắt cho sức tàn lực kiệt, đơn côi, sầu não. Người như vậy không sợ và cũng chẳng tìm đến cái chết, nhưng có thể vô ý bất cẩn. Nghĩ một hồi, Arrigo cho ông té từ giàn giáo xuống: Cơn đau qua mau.

Pedro Gonzáles de Eslava cũng không làm khó anh. Tên nghe kêu, nhưng thằng này chính hiệu côn đồ, bia rượu, dính dáng nhiều vụ thanh toán băng đảng nhập cư trái phép, bốn mươi sáu tuổi, trước làm cho dăm bảy trang trại ở cực nam tai tiếng. Nó còn được năm tháng nữa, để lại bốn đứa con, dù gì cũng không ở với bố mà với mẹ: Vợ Pedro cũng là người Puerto Rico, còn trẻ và cũng đi làm. Arrigo lật Bách khoa toàn thư Bệnh học và chọn được viêm gan.

Đang nghiên cứu phiếu thứ ba thì Fernanda gọi điện. Nàng đọc báo thấy Metropolis sẽ chiếu ở một câu lạc bộ điện ảnh nào đó, sao mình không đi xem tối nay anh nhỉ? Arrigo, vốn không muốn bị quấy rầy ở sở làm, chỉ ậm ừ qua chuyện. Phiếu thứ ba thì khỏi bàn: đua xe bị gì ai cũng biết. Thiếu gì chuyện làm, ai mượn đi làm cái nghề này. Thường những ca như vầy, Arrigo chẳng lăn tăn gì. Nhưng lần này anh biết mình phải mô tả thật chi tiết tai nạn dẫn đến cái chết và cả hồ sơ bệnh án nữa.

Pierre-Jean La Motte có vẻ không phải dạng vừa. Sinh ở Lyon, mới ba mươi hai tuổi đã là giáo sư chính thức dạy khoa học chính trị ở đại học Rio: Con ông cháu cha, chắc chắn. Tay này chỉ còn hai mươi ngày, dù trẻ khỏe, sáng nào cũng chơi quần vợt. Đang vắt óc tìm một cái chết hợp lý thì Lorusso vào rủ uống cà phê. Hai người xuống lầu bốn nơi đặt máy pha tự động. Lorusso là một gã đáng chán, con trai dốt toán, Arrigo nghĩ, thằng cha như vậy mà thằng con hóa công hóa phượng thì mới lạ. Gã lại than tiếp đến bà vợ tiêu pha phung phí, rồi đến cái lò sưởi hư lên hư xuống.

Máy pha cà phê cũng lọc cọc không kém. Lorusso đập vài cái nó mới ra được hai tách nhạt thếch, chỉ được cái nóng hổi. Trong lúc Arrigo cố nuốt cái thức uống phỏng họng đó, Lorusso lại tiếp tục bàn về lương, lương chậm thì chớ, mà còn phạt nhiều.

Arrigo cuối cùng cũng về bàn và xéo nát Pierre-Jean như một con sâu: Xuất huyết não, cho đáng đời.

Cỡ mười giờ, Arrigo đã kịp tiến độ, nhưng bác gác cổng lại đặt lên bàn cọc phiếu của ngày hôm ấy. Phiếu đầu rách bươm, có thể là do máy đóng dấu ngày; chỉ đọc được người này nữ, tên Adelia. Arrigo khẩn trương để sang một bên, càng tốt cho Adelia, không để phí thời giờ được. Dù gì thì gì, Arrigo cũng sẽ gửi một thông báo nội bộ: Trường hợp phiếu đầu mỗi xấp bị hư rách càng ngày càng phổ biến, đây là một sự cố đáng tiếc, đề nghị bộ phận đóng gói có biện pháp thích hợp, trân trọng.

Phiếu tiếp theo, ngược lại, làm anh lưỡng lự. Karen Kvarna, tám tuổi, sinh ở Slidre, một làng quê vùng núi miền trung Na Uy. Karen là con một, không bệnh, học sinh tiểu học, mai sẽ chết. Arrigo nghĩ ngợi. Anh tưởng tượng cô bé tóc vàng như sợi gai dầu, đáng yêu, vui vẻ, thâm trầm trên nền những rặng núi uy nghi và thuần khiết: Nếu cô bé phải chết, ai phê thì phê, Arrigo quyết không dính dáng. Anh chộp lấy tờ phiếu và gõ cửa phòng sếp: anh nghe tiếng hắn gầm gừ “vào đi”, đoạn anh bước vào phòng và tuyên bố rằng chuyện này thật vô đạo. Rằng quản lý yếu kém công việc cứ rối tinh rối mù, rằng bỏ tiền mua máy chọn phiếu ngẫu nhiên quả là ngu dốt, rằng phiếu thì đầy lỗi, như tờ anh đang cầm đây. Rằng nhân viên ở đây tất thảy đeo mặt nạ cừu non nhưng không từ cơ hội xu nịnh cầu danh nào, và rằng không một ai dám lên tiếng phản đối, mà cũng chẳng có ma nào chịu làm việc cho đàng hoàng. Rằng anh đã chán lên tận cổ, thăng tiến chẳng là cái thá gì với anh nữa, và anh đòi chuyển công tác.

Rõ ràng, tên sếp đã chờ tình huống này từ khá lâu rồi, bởi hắn không tỏ ra bất ngờ hay căm phẫn. Có thể trong bụng còn đang cười thầm, cơ hội tống cổ cái tay lập chương trình đồng bóng này đã đến. Hắn nói Arrigo ngày mai quay lại: hôm sau, gã trao cho anh quyết định thuyên chuyển và đưa anh ký vào đôi ba thứ giấy tờ.

Thế là Arrigo bị giáng từ cấp bảy xuống cấp sáu, chuyển đến bàn làm việc nhỏ ở tầng cuối tòa nhà, phòng này chọn hình dáng mũi cho trẻ sắp chào đời.

Thư Uyển

Giới thiệu và dịch

(1) Máy chấm công trong văn phòng thời xưa được kết nối cơ học với đồng hồ (chú thích của người dịch).