Tết năm nào, mẹ cũng phải vò đầu, bứt tai đi tìm lời giải cho hàng chục hộp quà nhỏ, to, xanh, đỏ để bố lòng vòng biếu tặng cấp trên”. Thì ra, quà Tết là một bài toán khó và người tặng quà là một học sinh giỏi Toán?
|
Hồi bé, tôi rất ngóng Tết, đơn giản bởi hồi đó kinh tế gia đình còn khó khăn nên Tết là dịp hiếm hoi được ăn những món ngon và mặc quần áo mới. Sau này lớn lên, tôi “quay xe 180 độ”, thấy sợ Tết đến mức thấp thỏm vì tôi vốn kém... Toán. Cũng giống như nhân vật trong tác phẩm của mình, khi chim én lượn vòng báo xuân, bên cạnh việc chuẩn bị mai, đào, thịt, hành, bánh chưng, bánh tét, phong bao lì xì..., tôi cũng luôn đau đầu về những món quà Tết “lễ bạc” thì có được tạm tính là “lòng thành” không? Ngày nay, Tết đã phần nào phai đi nét mộc mạc, thoải mái và vui tươi của những ngày sum vầy, đoàn tụ bên mâm cơm ấm cúng tiếng cười, rộn ràng lời chúc. Cứ tưởng Tết là khoảng thời gian nghỉ ngơi, thư giãn, thong thả ngồi bên nồi bánh chưng sôi reo ùng ục ngẫu hứng làm thơ hay đọc sách, xem phim, mà hóa ra, có khi đầu còn phải hoạt động nhiều hơn lúc làm việc văn phòng.
Tất cả những giá trị vật chất hay tinh thần được gửi trao giữa người cho và người nhận thì được gọi là quà. Và, những món quà người ta tặng nhau vào dịp Tết kèm theo những lời chúc tốt đẹp thì như được nhân thêm đôi phần ý nghĩa. Tết là của tất cả mọi người chứ không dành riêng cho một chủ thể đặc biệt nào như ngày Phụ nữ Việt Nam, ngày Quốc tế thiếu nhi hay ngày Nhà giáo Việt Nam… Vì vậy, đây chính là dịp, là cái cớ thích hợp cho mỗi chúng ta gửi gắm yêu thương, chia sẻ với nhau những món quà giản dị để gũi gần, thân mật hơn, để tạm quên đi những khó khăn đã qua và bộn bề phía trước. Ý nghĩa của một món quà Tết không chỉ là niềm háo hức lâng lâng của người nhận mà còn là nụ cười mãn nguyện của người trao. Hạnh phúc luôn nhẹ nhàng như thế.
Chẳng ai sống trên đời mà đủ đầy mọi thứ, dư cái này thì đôi khi cũng sẽ thiếu cái kia. Người tặng muốn tặng những thứ mình đang có, người nhận thì thích nhận những thứ mình đang cần. Thiết nghĩ, văn hóa tặng quà phải chăng xuất phát từ đây? Bởi vậy mà mỗi dịp Tết đến, xuân về, người ở phố thường hay tặng người ở quê những áo quần, nồi cơm điện, đồ công nghệ… Người ở quê thì gửi người ở phố mấy thức quà cây nhà lá vườn như con gà trống, túm nếp thơm, lạc khô, rau sạch… Người lớn mua cho trẻ con giày dép, bóng bay, đồ chơi sặc sỡ. Con cái khoe với bố mẹ thành thích học hành. Quà Tết chẳng phải là những thứ vật chất gì quá to tát, lớn lao. Cái đẹp, cái giá trị đích thực của món quà Tết thuộc về tình người chân thành, tình đời thơm thảo.
Ấy vậy mà văn hóa tặng quà Tết đang dần bị biến tướng bởi những toan tính thực dụng ẩn đằng sau đó. Khi mà giá trị vật chất luôn được đặt lên hàng đầu thì cũng là lúc giá trị tinh thần bị xem nhẹ, thậm chí bị đè bẹp. Những món quà Tết dường như đã bị mất đi cái sự chân tình, giản dị vốn có của nó mà thay vào đó là những đo lường, đong đếm bằng… tiền! Tùy theo mức độ thân thiết, mối quan hệ cũng như lợi ích riêng của bản thân mà người tặng sẽ đặt lên bàn cân “sức nặng” của món quà. Người nhận cũng sẽ “phân loại” các món quà theo cấp độ từ “nhỏ” đến “lớn” để khi Tết qua, xuân hết còn có cách “xử sự” sao cho “đúng mực”. Thế mới có chuyện người tặng đau đầu thì người nhận cũng nhức óc không kém. Phải chăng vì thế mà vào dịp Tết, hàng cân luôn buôn may bán đắt và hiệu thuốc thì khan hiếm panadol?
Tưởng chừng là việc năm nào cũng làm, thế mà việc tặng quà Tết đã trở thành một thứ “nghĩa vụ” tạo ra áp lực nặng nề cho không ít người với hàng chục câu hỏi loanh quanh, luẩn quẩn ngỡ đơn giản mà luôn là một bài toán vô cùng hóc búa: Tặng quà Tết cho những ai? Tặng quà gì? Tặng như thế nào? Tặng chừng đó có ít quá so với người khác không? Điều mình thu lại được sau khi tặng? Các mệnh đề ấy lại liên quan chặt chẽ với nhau. Thường dân tặng quà cho người có địa vị. Nhân viên tặng quà cho sếp. Sếp nhỏ tặng quà cho sếp lớn. Sếp lớn tặng quà cho sếp... khổng lồ. Cứ thế, tăng tiến dần lên theo những nấc thang lên cao dần, cao mãi. Đến cả trẻ em mầm non, tiểu học cũng phải “bớt chút thời gian” vui chơi, nhảy múa để lẽo đẽo theo bố mẹ đi hết cửa này, cúi sang cửa nọ để tặng quà, chúc Tết. Tết là của mọi nhà và tặng quà Tết cũng là “nhiệm vụ” của mọi người chăng?
Dịp Tết, từ thành phố tới làng quê, từ miền xuôi lên miền núi, từ biên giới đến hải đảo, đâu đâu cũng treo rất nhiều khẩu hiệu chữ vàng, nền đỏ rực rỡ: “Sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật”. Chắc hẳn, cả người tặng và người nhận quà ít nhiều gì cũng đã nghe hoặc đọc qua Nghị định số 59/2019/NĐ-CP, ngày 01/7/2019 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng, chống tham nhũng: “Người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị vi phạm quy định về nhận quà tặng, xử lý quà tặng, người có chức vụ, quyền hạn vi phạm quy định về nhận quà tặng, báo cáo, nộp lại quà tặng thì tu theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý theo quy định của pháp luật về xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản nhà nước” (trích khoản 2, Điều 28).
Có lẽ người tặng quà hãy còn nhớ và người nhận quà vẫn chưa quên những quy định trên? Tự dưng, tôi cảm thấy vốn từ hạn hẹp đến mức phải lên Google tra nghĩa từ “quà”. Soha từ điển trả lời tôi thế này: Bên cạnh nghĩa “là thức mua để ăn thêm ngoài bữa chính”, quà còn là “vật để hoặc được tặng, biếu để tỏ lòng quan tâm, quý mến”. Liệu rằng những món quà Tết mà người ta vẫn thường tặng nhau có thực sự xuất phát từ tấm lòng hay sự quý mến nhau. Liệu rằng có khi nào mặc dù ghét nhau nhưng người ta vẫn “ngậm đắng, nuốt cay” quà cáp xởi lởi vì những mục đích này nọ? Món quà là phương thức biểu đạt của sự quan tâm hay là một sự “đầu tư” trá hình hơn - thua, lời - lỗ? Món quà là cầu nối của trao và nhận hay là “hợp đồng giao dịch” giữa bán và mua?
Tết là dịp hiếm hoi trong 365 ngày mà chúng ta được phép hưởng thụ một chút. Nhưng thực tế lại chứng minh điều ngược lại, Tết lại làm con người ta căng thẳng nhất vì một chữ “quà” ngắn gọn mà kéo theo sau đó là biết bao câu chuyện dài dằng dặc. Chẳng biết đến bao giờ, chúng ta mới thôi cách tặng quà Tết như món đầu tư trá hình, để quà Tết thực sự là sự trao nhận tình cảm, yêu thương.
