Hội thảo quốc gia về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập quốc tế diễn ra chiều 2/10 tại Hà Nội, được kỳ vọng đưa ra những giải pháp kỹ thuật để bản sắc văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn có thể trở thành nội lực quan trọng trong phát triển công nghiệp văn hóa. Hội thảo cũng đặt ra những vấn đề cấp thiết như: làm thế nào để văn hóa Việt Nam vừa giữ được căn tính, vừa có khả năng vận động trong một môi trường xã hội và công nghệ liên tục thay đổi.
Hội thảo do Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam phối hợp tổ chức.
 |
| Đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh QĐND |
| Các tham luận được trình bày tại hội thảo đều cho thấy một sự dịch chuyển đáng chú ý trong tư duy về bản sắc. Nếu trước đây câu hỏi thường là “bảo tồn cái gì”, thì nay cần đồng thời trả lời “ai là chủ thể bảo tồn”, “bảo tồn để làm gì”, “bản sắc được sáng tạo và trao truyền như thế nào”, và “làm thế nào để giá trị văn hóa tạo ra giá trị xã hội, giáo dục, sáng tạo và kinh tế”. Từ đó, Hội thảo nhấn mạnh cách tiếp cận “di sản sống”: Cộng đồng, nghệ nhân và thế hệ trẻ không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là những chủ thể trực tiếp thực hành, diễn giải, trao truyền và làm giàu bản sắc. |
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ văn hóa, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại và chuyển hóa những giá trị giàu bản sắc thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm của quốc gia.
Điều đáng lưu ý là bản sắc không được nhìn như một hệ giá trị bất biến. PGS-TS Vũ Trọng Lâm cho rằng gìn giữ bản sắc không phải giữ nguyên trạng, mà trước hết phải nhận diện được những giá trị cần bảo vệ, biết tiếp nhận có chọn lọc và chủ động sáng tạo những giá trị mới. TS Đinh Thị Mai cũng nhấn mạnh bản sắc vừa có tính lịch sử, vừa có tính đương đại, được kiến tạo và tái kiến tạo trong chính đời sống xã hội.
Cách nhìn này đặc biệt có ý nghĩa khi không gian văn hóa đang mở rộng sang môi trường số. Một giá trị văn hóa nếu chỉ được lưu giữ trong bảo tàng, hồ sơ hay những khuôn mẫu trình diễn sẽ khó tạo ra sức sống lâu dài. Di sản chỉ thực sự tiếp tục tồn tại khi có người thực hành, có cộng đồng tham gia và có những thế hệ mới tìm thấy trong đó nhu cầu của chính mình.
Bởi vậy, hội nhập không đặt văn hóa Việt Nam trước lựa chọn “giữ hay mở”, mà đòi hỏi một năng lực khó hơn: biết mình là ai để có thể tiếp nhận cái mới mà không đánh mất mình. Trên không gian số, điều đó càng rõ. Văn hóa Việt Nam không chỉ cần được bảo vệ trước những thông tin sai lệch, mà còn phải chủ động tạo ra nội dung đủ hấp dẫn, có chiều sâu và có khả năng hiện diện bằng tiếng nói của chính mình.
Giữ bản sắc, vì thế, không phải giữ văn hóa đứng yên. Đó là tạo đủ nội lực để văn hóa có thể thay đổi, sáng tạo và đi xa mà vẫn nhận ra căn cước của mình.
| Hội thảo đã đặt ra 5 hướng hành động cụ thể: Hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, khơi thông nguồn lực cho văn hóa; đặt cộng đồng, nghệ nhân và thanh niên ở trung tâm của bảo tồn và sáng tạo; phát triển nguồn nhân lực có khả năng kết hợp tri thức văn hóa với công nghệ và kỹ năng số; thúc đẩy chuyển đổi số có trách nhiệm, gắn với bảo vệ an ninh và chủ quyền văn hóa số; phát triển sản phẩm, dịch vụ và câu chuyện văn hóa Việt Nam có chất lượng, khả năng cạnh tranh và sức lan tỏa quốc tế. |
