Đặc biệt, các nghệ sĩ đã tạo dấu ấn với đông đảo công chúng khi kết hợp 2 loại hình tưởng chừng như không tìm thấy điểm tương đồng: cải lương và xiếc.
Vừa qua, vở diễn Trần Nhân Tông được giới thiệu đến công chúng trong đêm diễn tổng duyệt này vào ngày 8/12, tại Rạp Xiếc Trung ương. “Ý tưởng cho vở diễn đã được ấp ủ từ hơn 3 năm trước”, đó là thông tin mà NSND Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, đạo diễn xiếc của vở diễn tiết lộ. Đây là lần thứ ba Đoàn Nghệ thuật Cải lương, trực thuộc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam (tiền thân là Nhà hát Cải lương Việt Nam) phối hợp với Liên đoàn Xiếc Việt Nam cùng xây dựng một vở diễn.
Dù không phải lần đầu hợp tác, nhưng với đề tài về nhân vật lịch sử vốn đã thành công trên sân khấu truyền thống ở cả 2 miền Bắc - Nam, bằng ngôn ngữ nghệ thuật mới mẻ, làm sao để truyền tải trọn vẹn tới người xem về cuộc đời, đạo hạnh của ngài là điều thử thách đối với đội ngũ thực hiện.
Trong hơn 90 phút, vở diễn đã thuật lại chuỗi sự kiện xoay quanh vị vua thứ ba triều Trần. Dòng lịch sử bắt đầu từ khi ngài còn là Thái tử Trần Khâm say mê kinh Phật cho đến khi lên ngôi vua, tập hợp, lãnh đạo quân, dân chung sức đánh tan quân xâm lược phương Bắc. Cuối cùng, ngài nhường ngôi cho con trai là Trần Anh Tông, lên núi tu hành, đặt nền móng cho sự ra đời của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Vở diễn đặc biệt tập trung vào giai đoạn trị vì đất nước của ngài, để khắc họa tài trị quốc kiệt xuất và tinh thần đoàn kết của toàn quân, toàn dân nhà Trần nhất tề hướng về một mục tiêu “Sát Thát”. “Trải qua hàng trăm năm lịch sử, những tư tưởng vĩ đại, sâu sắc của Phật hoàng vẫn sống mãi với triệu người dân Việt Nam”, NSƯT Trần Quang Khải, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam, đạo diễn cải lương của vở diễn nhấn mạnh.
Qua “bàn tay” dàn dựng của các đạo diễn, hình tượng vị vua anh minh Trần Nhân Tông hiện lên thật gần gũi, thuyết phục. Nội dung trình diễn có phần linh hoạt, tạo điểm nhấn so với những tác phẩm trước đây về Trần Nhân Tông, đồng thời, phù hợp với xu thế phát triển chung của nghệ thuật và thị hiếu của đông đảo khán giả hiện nay. Song NSƯT Trần Quang Khải khẳng định, cốt truyện vẫn phải nghiêm túc, phản ánh trung thực tư liệu lịch sử.
Không thể không nhắc đến phân cảnh lấy đi nhiều nước mắt của người xem nhất là khi nhà vua cởi chiến bào, đắp lên thủ cấp tướng giặc ngay giữa nơi sa trường. Sau đó, ngài nói với các binh tướng rằng: “Dù là quân ta hay quân địch, cũng đều có cha mẹ, vợ con, người thân đang mong ngóng nơi quê nhà. Nên nếu hồn quân giặc có trở về cố quốc, hãy nói với vua, quan rằng, đừng vì chiến chinh mà gây cảnh tan tác”. NSND Nguyễn Trọng Bình, Trưởng phòng Nghệ thuật, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam, trợ lý đạo diễn phân tích, chi tiết này càng tô đậm lòng khoan dung của bậc đế vương. Ngài thấu cảm trước mọi sinh mạng phải nằm xuống nơi chiến trường. Đồng thời, nghĩa cử của ngài giống như lời tuyên ngôn đầy đanh thép về một quốc gia Đại Việt trân quý hòa bình, nhưng không có nghĩa nhận nhượng trước kẻ thù, quyết bảo vệ giang sơn đến cùng.
Bên cạnh phẩm chất cao đẹp của vị vua anh minh, Trần Nhân Tông còn được tái hiện là một người mặn nồng nghĩa phu thê qua phân cảnh ngài và Hoàng hậu Bảo Thánh cùng nhau thưởng nguyệt. Trong tiếng nhạc êm ái, 2 diễn viên xiếc cùng biểu diễn những động tác đu dây, nhào lộn trên không trung, quấn quyện với nhau không rời. Bởi như NSƯT Trần Quang Khải chia sẻ, mong muốn của ekip là tạo ra tác phẩm mang yếu tố gần gũi với mọi đối tượng người xem, đặc biệt là các bạn trẻ. Cho nên, vở diễn không khai thác nhân vật theo khuôn mẫu cứng nhắc những phẩm hạnh mà hậu thế được biết về ngài. Thay vào đó, đưa vào phân cảnh tình tứ, lãng mạn lại dễ chạm đến xúc cảm của người xem hơn.
 |
| Vở diễn “Trần Nhân Tông” đem đến trải nghiệm mới cho khán giả bằng sự kết hợp giữa cải lương và xiếc. Ảnh: Nguyễn Phúc |
NSND Nguyễn Trọng Bình cho biết, nếu những động tác của xiếc gây ấn tượng mạnh mẽ về thị giác, thì những câu hát của cải lương lại chạm đến nội tâm khán giả qua thính giác. Sự hòa quyện khéo léo này đã đem đến cho khán giả một bữa tiệc nghệ thuật lôi cuốn đa giác quan, mà ở đó, khí thế Đông A hào hùng, bất khuất của quân, dân nhà Trần được thể hiện đầy sống động bằng những động tác hình thể, âm nhạc và ánh sáng.
Bởi đây là sân khấu của sự thử nghiệm, nên thật khó để cảm nhận trọn vẹn những yếu tố kinh điển nhất trong cải lương hay những màn trình diễn đỉnh cao nhất trong xiếc. Khi 2 loại hình nghệ thuật vốn không có mối liên hệ với nhau, lồng vào trong một vở diễn, mỗi loại hình đều khiêm nhường một chút để tôn vinh loại hình kia lên. Dẫu vậy, điều khiến người xem chưa thực sự thỏa mãn là một số phân đoạn lồng vào bài hát do AI sáng tác. Bởi những bài hát đó chưa thực sự bắt tai về giai điệu, thiếu cảm xúc về lời ca. Vì vậy, nếu cân nhắc thay thế những bài hát đó bằng những điệu hát cải lương cho những đêm diễn sắp tới, chắc hẳn vở diễn sẽ đạt hiệu quả nghệ thuật cao hơn.
Thêm một điều đáng chú ý, không gian biểu diễn lần này có thể nói là mang tính đột phá so với 2 lần “bắt tay” trước đó giữa Nhà hát Cải lương Việt Nam và Liên đoàn Xiếc Việt Nam. Không còn là sân khấu tròn vốn quen thuộc trong các buổi biểu diễn xiếc, các động tác uyển chuyển, khỏe khoắn trong vở diễn lần này được trình diễn trên sân khấu vuông như kịch hát. NSND Tống Toàn Thắng chia sẻ, thiết kế sân khấu như vậy tận dụng tối đa sự tập trung của ánh sáng như trong các vở kịch hát, giúp khắc họa hình thể và biểu cảm của diễn viên rõ nét hơn. Đồng thời, sân khấu vuông dễ dàng bố trí màn hình LED ở phía sau diễn viên, làm tăng tính đa chiều cho không gian. Điều này cho phép ê-kíp trau chuốt hơn trong thiết kế mỹ thuật và dàn dựng sân khấu, khiến vở diễn có chiều sâu thẩm mỹ hơn.
NSƯT Trần Quang Khải tiết lộ, vở diễn Trần Nhân Tông là một phần trong chuỗi dự án trọng điểm do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đặt hàng. Không chỉ làm phong phú thêm kho tàng kịch nghệ nước nhà, tác phẩm còn hứa hẹn trở thành sản phẩm du lịch cho du khách khi đến với Thủ đô được cùng lúc tiếp cận nghệ thuật truyền thống và nghệ thuật đương đại, góp phần giáo dục lịch sử và truyền tải thông điệp về lòng yêu nước.
