Trong những câu chuyện ông kể có câu chuyện rất dài nói về những lá thư. Những lá thư mà ngày nay còn được lưu trữ và trưng bày trong một dịp lễ kỷ niệm nào đó…
|
Gần nhất, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2025), tại TP.HCM, từ ngày 25/4/2025 đến ngày 30/7/2025, Bảo tàng TP.HCM (số 65, đường Lý Tự Trọng, phường Bến Nghé, Quận 1, TP.HCM) trưng bày chuyên đề với nội dung trưng bày “Những bức thư thời kháng chiến” nhằm khơi dậy tinh thần yêu nước, lòng quả cảm và những hy sinh cao cả của các thế hệ người Việt Nam trong cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Qua đó, lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc, hun đúc tinh thần yêu nước, truyền cảm hứng cho thế hệ hôm nay tiếp tục nỗ lực học tập, lao động và cống hiến cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Trong đợt trưng bày này BTC giới thiệu 3 nội dung chính: Sẵn sàng cho tiền tuyến; Những kỷ vật đi cùng năm tháng; Không gian tương tác (mô phỏng binh trạm Trường Sơn).
Sự kiện này gợi nhớ đến nhà thơ Bảo Định Giang.
Bởi, trong suốt những năm tháng chiến tranh khốc liệt, giữa tiền tuyến gian nan và hậu phương thương nhớ, những cánh thư tay và trang nhật ký đã vượt qua mọi khoảng cách, trở thành sợi dây kết nối thiêng liêng giữa người lính và gia đình, đồng thời là những tư liệu quý giá phản ánh sâu sắc đời sống tinh thần, tình cảm và khát vọng của người lính trong chiến tranh ác liệt. Không chỉ mang ý nghĩa cá nhân, mỗi bức thư, mỗi trang nhật ký còn là một “lời chứng lịch sử” chân thực, giàu cảm xúc, góp phần lưu giữ ký ức về một thời kỳ hào hùng của dân tộc.
Những lá thư như là những bức huyết thư gợi nhớ những nỗi niềm của những ngày gian nan khốc liệt và lòng quyết tâm dù có phải hy sinh nhưng sẽ đi tới cùng của sự khốc liệt ấy, không một mảy may dao động, toan tính, miễn giành chiến thắng cuối cùng, giành độc lập cho Tổ quốc và hạnh phúc cho nhân dân. Trong cuộc chiến đấu này không ít văn nghệ sĩ đã vĩnh viễn nằm lại trên mọi ngả đường của đất nước.
Nhà thơ Bảo Định Giang nhớ như in, những lá thư như là những bức thông điệp muốn dự báo về những điều lớn lao về tương lai biểu hiện trong từng công việc của các văn nghệ sĩ và lòng tin mãnh liệt của họ vào ngày chiến thắng tất yếu sẽ đến. Từ đó, ông đã đi tìm, sưu tập những lá thư của các văn nghệ sĩ ở các chiến trường gửi ra Hà Nội. Những lá thư được viết trong khung cảnh nước sôi lửa bỏng của những người đi giữ nước, những lá thư xuất phát trên mọi nẻo đường Việt Nam.
Nhà thơ Bảo Định Giang kể rằng, ông có một bộ sưu tập lưu giữ những lá thư của văn nghệ sĩ. Ông cũng là người được TW cử phụ trách Tiểu ban Văn nghệ miền Nam trực thuộc Bộ Văn hóa và Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Việt Nam thực hiện chăm lo cho văn nghệ sĩ ở các chiến trường. Do đó ông đã trở thành nhân chứng lịch sử của văn nghệ một thời không quên.
Khi ở Hà Nội, nhà thơ Bảo Định Giang và các anh em công tác ở Tiểu ban Văn nghệ miền Nam đã nhận và đọc trên dưới một ngàn cái thư. Nếu không mất mát dọc đường thì con số này sẽ còn nhiều hơn và vì không phải ai cũng viết. Có người viết hàng mấy chục lá thư, nhưng có người không viết bức thư nào vì đang hoạt động trong vùng bị địch chiếm đóng, hoặc đang công tác ở nơi chiến đấu hàng ngày diễn ra rất ác liệt, v.v… Thư gửi vào và sách báo, phim ảnh khá nặng, có khi phải gửi mấy lần trong miền Nam mới nhận được. So với Trị Thiên và Liên khu 5, Nam Bộ là phần đất ở xa Hà Nội nhất, thế mà, nhờ có lợi thế riêng, lắm lúc thư từ, sách báo v.v… gửi vào nhanh hơn và thư gửi ra cũng đỡ mất hơn. Còn ở Trị Thiên và Liên khu 5, Tây Nguyên, vật gì anh em cũng gùi cõng trên lưng nên khi nhận được quý hơn vàng.
Vì là người phụ trách Tiểu ban Văn nghệ miền Nam nên phần nhiều các bức thư đều gửi cho nhà thơ Bảo Định Giang, vì anh em văn nghệ sĩ nghĩ đơn giản rằng, gửi cho ông cũng là gửi cho Tiểu ban, nội dung ngoài thăm hỏi thì là những đề xuất công việc chung, riêng.
Nhà thơ Bảo Định Giang kể một câu chuyện liên quan tới bức thư mà ông nhớ mãi không quên. Đó là câu chuyện của nghệ sĩ múa Phương Thảo, nghệ sĩ này hy sinh ở một xã thuộc huyện Duy Xuyên, trên đường công tác về, sau khi biểu diễn phục vụ chiến sĩ và đồng bào, đã bị địch nã pháo, một mảnh đạn đã trúng ngay lồng ngực xuyên đến lưng, chết ngay tại chỗ. Người nghệ sĩ đẹp nết đẹp người này mới 22 tuổi, với tài múa điêu luyện được chọn đi biểu diễn ở nhiều nước. Khi Tiểu ban nhận được điện báo của anh Vương Linh - Bí thư Đảng đoàn Văn nghệ Liên Khu 5, báo tin Phương Thảo mất, cũng cùng lúc nhận được lá thư của Phương Thảo gửi cho Ba, Mạ, nhờ Tiểu ban chuyển giao.
Nhà thơ Bảo Định Giang nhớ, trong buổi sáng tháng 5-1968, sau khi Phương Thảo hy sinh một tháng, lễ truy điệu Phương Thảo được tổ chức trọng thể tại Khu Văn công ở Ô Cầu Giấy. Thay vì đọc lời ai điếu, Tiểu ban mượn bức thư của Phương Thảo gửi cho Ba, Mạ, đọc lên cho đông đảo văn nghệ sĩ dự lễ truy điệu nghe.
Một ý của Phương Thảo viết trong thư như sau:
“…Trước khi lên đường phục vụ chiến sĩ đồng bào ở La Tháp (Duy Xuyên), con gửi thư ra Hà Nội để viếng thăm Ba, Mạ. Từ ngày con vào trong này, các cô, các chú cứ giữ riết con ở căn cứ, không có dịp xuống đồng bằng, vì sợ nguy hiểm, nhưng lần này con quyết tâm xin đi, sau nhiều lần khẩn cầu các chú, các cô. Con cũng biết sự nguy hiểm của chuyến đi, nhưng vào đây chỉ sống ở căn cứ thì vào làm gì. Sau chuyến đi, con sẽ viết thư về cho Ba, Mạ biết. nếu không may, có đi, không về thì mong Ba, Mạ đừng buồn. Biết bao nhiêu người đã hy sinh cho Tổ quốc, nếu không có người dám hy sinh như thế thì bao giờ đất nước mình mới được độc lập, tự do, quê hương mình mới được giải phóng?...”
Nhà thơ Bảo Định Giang tên thật là Nguyễn Thanh Danh, sinh ngày 10.11.1919 tại xã Mỹ Thiện, huyện Cái Bè, Tiền Giang. Từng giữ các chức vụ Phó Tổng thư kí Hội Nhà văn Việt Nam, Vụ phó Vụ Văn nghệ Ban Tuyên huấn TW, Tổng Biên tập Báo Văn nghệ, Chủ tịch Liên hiệp văn học nghệ thuật TP.HCM, Tổng Biên tập Báo Văn nghệ TP.HCM. Ông có câu ca dao nổi tiếng: Tháp mười đẹp nhất bông sen/ Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ, ai cũng thuộc.
Tác phẩm chính đã in: gồm 30 tập sách trong đó đáng chú ý có Thơ Bảo Định Giang, Ca dao Bảo Định Giang, Câu đối Bảo Định Giang và nhiều tập nghiên cứu về thơ văn Nam Bộ, về các nhân vật lịch sử, các văn nghệ sĩ như Đồ Chiểu, Phan Văn Tự, Nguyễn Hữu Huân, Nguyễn Thông, Hoàng Việt, Huỳnh Văn Nghệ v.v…
